Taklamakan Uyuşturucu Madde Kullanma (!) Kılavuzu: Taklamakan Utuşturucu Madde Kullanma (!) Kılavuzu (tek parça)

Önsöz

Elinizdeki çalışma yıllar süren, içlen katılımlı gözlem (parti-cipant observation) tekniğiyle yapılmış bir araştırma sürecinden ve uyuşturucu bağımlılanyla akran eğitimi (peer education) çalışmalarından sonra yazılmıştır. Uyuşturucu üstüne yazılanlardan farkı, uyuşturucu tarihine fazla girilmemesidir.

Ülkemizde yaşamını uyuşturucuyla sürdürenler küçük bir azınlık olsa da, bu yaşam tarzından tüm ailelerin, eğitimcilerin ve uyuşturucuyla ilgilenen meslek gruplarının çıkarması gereken çok ders vardır. Uyuşturucu tutkunluğunun yapısı anlaşılmadan, bağımlıya yardım etmenin güçlüğü ortadadır. Bu çalışmanın varoluş nedeni, bugüne dek yazılmış kitapların profesyonellere yol göstermede yetersiz kalmasıdır. Bir gün dünyanın ışık alan ülkelerinde olduğu gibi sokaktaki insanımıza, bağımlımıza hizmet verecek resmi ve sivil örgütlenmelerimiz olursa, bu çalışma sokağın dilini ve anlayışını aydınlatmak için bir rehber olma amacını taşımaktadır.

Afyon şifahanelerde, eroin ve kokain hastanelerde doğmuştur, ancak bağımlılık anlamında toplumda büyümüşlerdir. İn-

sanlık tarihi boyunca tuz, şeker, su gibi doğanın malı olan afyon uğruna çıkan savaşlarda binlerce insan öldü. Aile, çocuk ve toplum eğitiminin yanlışları sonucunda oluşan eksiklikler ve bu eksikliklerin yerine konmaya çalışılan bağımlılıklar nedeniyle uyuşturucu maddeler "sorun" olmuştur. Uyuşturucu bağımlılığının yol açlığı sağlık sorunları hastanelerde gözlemlenebilir. Ne var ki, bağımlılık denilen yaşama biçimi, birtakım değerlere bağlılıkla ve yaşam içinde mücadele edilerek yok edilebilir. Bir başka deyişle, uyuşturucular bağımlılığa değil, bağımlılıklar uyuşturucu sorunlarına yol açmışlardır.

Uyuşturucunun fizyolojik sorunları, doğduğu hastanede, bağımlılık da doğduğu eğitim yaşantısı içinde giderilebilir. Fizyolojik bağımlılık bir haftada giderilebilir; ancak bağımlılık, yaşam boyu mücadele edilmesi gereken eğitimsel bir sorundur. Önemli olan bağımlı kişilikte insanları yeliştirmemektir. Uyuşturucu bağımlılığı genel bağımlılık sapmaları arasında yalnızca biridir ve tabii bedene de ağır hasarlar açabileceğinden sağlık sorunu açısından da en önemlisidir. Anayasamızın 58. maddesine göre devlet, halkın ruh ve beden sağlığını korumakla yükümlüdür.

Fizyolojik bağımlılık bir yana, konuya eğitimsel açıdan yaklaştığımızda ejderhalarla mücadele eski bir masaldır ama ejder-hasız, uyuşturucusuz bir dünya yoklur. Hazların nasıl kullanılacağının bilinmediği bir dünyada hepimiz yanlış çocuk eğiliriz, mücadeleyi öğretenleyiz. Yetişkinler çocukları için ejderhaları yok elmeyi, ortadan kaldırmayı neredeyse iş edinip bunun adını "koruyuculuk", "sevgi", "çevreyi düzenleme" gibi isimler koyuyorlar, kendilerine olan bağımlılığı kutsamaktan geri kalmıyorlar. Uyuşturucuyla mücadeleyi anlatmadıkları gibi onsuz bir dünyadan söz ediyorlar. Oysa tüm dünya masallarında ejderhalar vardır; Oğuz Han Destanı'nda, Oğuz Han ejderhayı öldürüp ismini kazanır. Dünya eğitim tarihinde pedoğojinin ilk dersi

"zorlukları yenmek" olarak konmuştur. Oysa bizdeki Osmanlılardan kalma "efendi yetiştirme" eğitiminde, steril, antikorsuz bir dünya yaratarak, savaşamayan insanları yetiştirdiğimizde, uyuşturucuyla da savaşamayacak kişilikte hazır yiyici, tüketici insanları yeliştiriyoruz. Neredeyse organizmanın bağışıklık sistemini kırıp yerine uyuşturucuyla süregelen bir antikor yerleştiriyoruz.

Bu çalışmada ülkemizde uyuşturucunun tarihine biraz girile-cekse de konuya ilginin ve elinizdeki çalışmanın temel nedeni, mesleki olduğu kadar duygusal bir sorumluluktan kaynaklanmıştır. Annemin çok sevdiği çocukluk komşusu ve çok hürmet gösterdiği Bedriye Hanım, 19501i yıllarda aşırı eroin dozundan (över dozdan) ölen Turan dayım bir başka ülkenin insanları değillerdi, ailemizdendiler, kapı komşularımızdı, yıllar önce ölen Kanal Aniepli gibi can dostlarımızdı. Şimdilerde 1930'lu 401ı yılların öncesinde ve sonrasında tstanbulda olanlar unutuldu, neredeyse yaşanmamış sayılıyor. Denizin, güzelliklerin ve uyuşturucunun kenli İstanbul'a Çarlık Rusyasmdan göç eden prensler, prensesler, morfin ya da diğer ismiyle eroinden sapır sapır döküldü. O zamanların masum tiryakiliği, masumluğunu yitirince bu kez günah kabul edilip, yine gözlerden saklanmaya başlandı. Eroinin "e" sini bile görmemiş insanlar gerek sağ politikayı savunsunlar gerek sol, dahası anarşist olduklarını söylesinler, aynı tür söylemlerle dümdüz mantıkla yazılar yazdılar. (Haslıcıs Meselesi ve Türkiye, Ayhan SONGAR, Niçin Uyuşturucu Değil, Tanzer OKUR, "Uyuşturucuya Hayır İsyancı Evet" Efencli-sizler dergisi, sayı 8) Cinsel eğitim kitaplarında cinselliği görmek islemeyen ve görmeyen yazarlar gibi, uyuşturucu eğitimi kitaplarında uyuşturucudan ve kullanım bilgisinden söz etmemek neredeyse moda oldu.

Birçok yazar, anneleri bu konuda bilgi sahibi oldukları için kızacak diye mi, yoksa efendi çocuk olduklarını anlatmak için mi, nedendir bilinmez, eroin ve uyuşturucudan söz etmemek için ağızlarını sıkı sıkıya kapattılar. Dahası en bilgili ve rehber olması gereken kişilerin, okul psikologlarının ve danışmanların üstüne ölü toprağı serilmiş durumda. Okullardaki meslektaşlarımız uyuşturucu sorunlarını ve çeşitli nedenlerle aynı köke bağlı olan şiddet sorunlarını polise paslamakla görevlerini yapmış sayıyorlar kendilerini. Uyuşturucu bağımlısının ve bağımlılığın yapısı belirmişken, gençlerimizi bağımlılıktan korumaları ve onlara yardımcı olmaları mümkünken, kendilerini olaydan dışlayarak polislik yapmaları çok anlamsız görünüyor. Durum böyle olunca bağımlıya en yakın halka olan aileye de yardım etmek olası değil tabii ki.

Ağır uyuşturucuların yasa dışı olması. Sosyal Hizmetler ve Çocuk lisirgeme Kurumu'nu da sivil toplum kuruluşlarını da uyuşturucuyla ilgili sokak çalışması yapmaktan alıkoymaktadır. Her ne kadar uçucu maddeler kullanan sokak çocuklarıyla ilgili çalışmalar sokak eğitimi alanında ülkemizde bir geleneğin oluşmasına neden olmuşsa da, ülkemizde ağır uyuşturucu kullananların evsiz, sokak insanı olmaması (offlhe road) en çok so-kaklaki insan olarak tanımlanabilmesi (on the road) bağımlıların sosyo kültürel yapıları ve maddenin farklılığı gibi sosyolojik farklar nedeniyle tamamen alı yapışız olduğumuz ve bağımlılara hizmet vermekten aciz kaldığımızı söylemek yanlış olmaz. Adsız Narkotikler çalışması aynı sıkıntıyı yaşayan insanların sıkıntılarını anlatma ve anlamada yardımcı olması bakımından önemli bir çalışma olmakla birlikte hastane sonrası bir çalışma olduğu için sokaktaki "canki"den uzaktır.

Bu nedenle cankimiz sokakta polisle, evde ailesiyle hastanede doktorla başbaşadır, yalnızdır. Polise, bağımlıya, aileye ve he-

kime bırakılmış, sokak eğitimcisi olmaksızın, sosyal çalışmadan ve danışmandan yoksun sokak, ölüme açık bir yaradır. Bir devletin kravatı, ciddiyeti, halka sevgisi, saygısı, kısaca demokrasi anlayışı sokaktaki insanına sahip çıkışıyla anlaşılmaz mı? Polis, şimdi sokağın tek hakimi olarak cankilerle köşe kapmaca oynamaktadır. Narkotik polisimiz eğitimlidir ama polis, ne hekim ne de eğitimci olmak durumundadır. Bu nedenle hiçbir zaman suçlanamaz.

Zaman çok geçmeden tüm okul rehber öğretmenleri ve sosyal görevliler, başlatılacak bir sokak geleneği rehberliğiyle yeni uyuşturucu fırtınaları gelmeden tüm bilgilerini tazeleyip, gençlere kişilik eğitiminde yardımcı olacak eğitimsel çalışma ve ilgi yaratmada çaba göstermek zorundalar gibi görünüyor. Demokrasi adına, salt ailelerin ipine bağlı bir okul eğilimiyle, ne aile ne de gence yararlı olunabilir. Hazların alındığı satıldığı bir dünyada ya tamamen hazcılığı kaldırmak ya da hazlara leslim olmak gibi bir ölçü yok. insanlık yaşadıkça bazları deneyecek ve eğilimi olanlar bu girdaba kapılabileceklerdir. İnsanların kendilerinden lezzet almasını sağlayacak bir aile eğiliminin oluşturduğu, saygı duyduğumuz gençleri yetiştirmek için kişilik vermemiz gereklidir, verilmeyen hiçbir şey alınamaz. Çünkü zıtların ağırlıklı olduğu bir yerde denge yoktur. Kolej sınavları, üniversite sınavları gibi illet bir eğilim sisteminin gelirdiği eğilim biçimi, en az eroin, kokain gibi ağır uyuşturuculara yol açan en büyük aracılardan biridir. Çünkü, insanları sosyal yaşantıdan, kendi benliklerini algılamaktan ve ayaklarının üstünde durmaktan alıkoyan, yaşamı amaçlı bir yolculuk olarak planlamayı öğretmeyen her yaşama biçimi; hastalığı ve palololojiyi geliştirecektir. Üniversite sınavlarına giden yanlış eğilim politikalarıyla uğraş-madıkça uyuşturucu bağımlılığında önemli yollar alamayacağımız gerçektir.

Amacımız, uyuşturucu bağımlılığına bulaşmış insanlarda olabildiğince zararı azaltacak tekniklere ulaşmak, başlamayanlara kendilerinin neyi beklediğini anlatmak, ille de kullanmak isleyenlere bağımlı olmayı engelleyecek bilgiyi vermektir. Ne var ki, bağımlılık gerçeklen kolay bir şey de değildir, bir yaştan sonra değiştirilmesi de kolay değildir. Çünkü kişilik belirlenmiştir. Hu yüzden sorun hastanelerde değil ailede, okullarda ve loplum-da çözülecektir. Okullardaki şiddet sorunları ve örgütlenmele-riyle sekse dayalı larklı yönelimler ve uyuşturucu sorunlarının hepsi kişilik geliştirme çalışmalarının yetersizliğinden kaynaklanmakladır. Gençlerin amaçlarını ve kişiliklerine uygun yeteneklerini geliştirmediğimiz, aileleri okul öncesinden başlayarak eğitmediğimiz sürece uyuşturucu bağımlılığı sorununa bir çözüm getiremeyiz. Ergenlik dönemlerinde gençlerimize verilecek örgütlenme olanakları da, çok önemlidir. Gençlerin sosyalleşmesinin ve demokrasiye katılımlarının kendileri ve toplum için önemi büyüktür. Yeterli sosyalizasyonu sağlanamayan ve korkulduğu için birleşmesi engellenen, toplanmalarına pek hoş bakılmayan, meslek sahibi olma dışında amacı kalmayan, kişisel ve toplumsal değerlerden yoksun genç kitleye uyuşturucu, seks ve şiddetlen başka çözüm de kalmamakladır.

lop yine okullarda, özellikle okullardaki psikolojik danışmanlardadır. Yapmaları gereken, eğitimi yeniden biçimlendirerek ailenin ve çocuğun birbirleriyle dost olmasını sağlamak, gençlerin daha iyi düşündüğüne kendilerini, aileleri ve tüm toplumu inandırmaktır. Gençlerden öğreneceklerimizi hiçbir zaman yadsımadan onlara güvenmeliyiz. Ülkemizde, uyuşturucu eğitimi planlamasının üzerinden 50 yıl geçmesine karşın bir türlü islenilen düzeye gclinememişlir. Hâlâ gençlere uyuşturucuyu anlatma konusunda korkunç bir tutuculuk yaşanmaktadır.

Toprak erozyonunun çölleşmeye yol açacağı, nükleer sanl-

railerin doğayı kirleteceği, hava kirliliğinin dünyanın ekolojik dengesini bozacağı hesaplanır da, devletler insanlarını eğitme sorumluluğunu pek üstlerine almazlar. Sanatta, edebiyatla ve kültürdeki gelişmeyi körüklemedikçe varlık nedenlerinin, gençleri çölden beler hale getireceğini nedense kimse düşünmez.

Uyuşturucu sorununa tecrit cezası, baskı ve şiddetle yaklaşmayı kınamalıyız. İnsana, bireysel yaşama ve insan haklarına, yaklaşımımızı, demokrasi anlayışımızı ulus olarak gözden geçirmeliyiz. Keskin çözümlerin yeni ölümlere ve kayıp yaşantılara yol açlığını hiç unutmayalım. İşte bu noktada, dünyada kurulmuş en eski sosyal hizmet derneğimizin, görev ve amaçlan hem psikolojik hem de sosyal hizmeti içeren, sivil toplum örgütlerinin ülkemizdeki en eski örneği Yeşilay'ın kulaklarını çınlatmak gerekir. Birincil görevi, halkı uyuşturucular konusunda eğitmek ve uyuşturucunun zararlarını azaltmak olan Yeşilay, varlığıyla övünmemiz gereken bir kuruluşumuzdur. Yeşilay görev ve amaçlarıyla gerek devletin sosyal hizmetler kurumlarına gerekse başla uçucularla uğraşan dernek ve vakıflar olmak üzere, bu konuya yakın derneklere, ikincil olarak da aileyi dolaysız ilgilendirdiği için aile ve kadın derneklerine, temel leori ve uygula-ın.ı desteği verecek bir noktadadır.

Marmara depremi sonrası Kızılay'ın rehabilitasyonu gibi, Yeşilay'ın yenilenmesi için, uyuşturucu fırtınası gerekmemekledir. Yeşilay salt bir yasaklama kurumu değil kendi amaçlarında be-Iniildiği gibi uyuşturucu kullanan insanlara zararı azaltacak en önemli kuruluşumuzdur. Ne yazık sahipsiz ve yalnızdır. Kurulduğu dönemin, 1920'lerin kafasının çok gerisindedir. Uyuşluru-< uyu ölümle eş gösterme anlayışını öğreti kabul ederek bağımlıları dışlayan bir yapıya kavuşması üzücüdür. Oysa Yeşilay bir .ıln anında pisikolojik yardım ve destek vermekle yükümlü bir dernektir. Uyuşturucu ya da deprem ya da sel, afetin ne olduğu

önemli değildir. Böyle bir anlayışın dünyada olmadığı bir zamanda, Şeyhülislam Haydarizade İbrahim Efendi tarafından kurulan Yeşilay Mazhar Osman Uzman'la birlikte psikiyatrik desteği alarak toplum psikolojisine hizmet veren yapısıyla bugün için bile, çok modern diyebileceğimiz bir köke ve anlayışa sahiptir. Kızılay toplumun ana yaşamsal desteği, Yeşilay'da ana psikolojik desteği vermesi gereken kurumdur. Söz gelimi Marmara depreminin ardından bölgedeki çocukların pisikolojik yardımını, ailelerin psikolojik ve duygusal sorunlarının danışmanlığını da içermesi gereken kurumdur. Şu andaki hali ne olursa olsun sahip çıkılması, kuruluş amaçlarına uygun olması gerekmekledir. Yeşilay nasıl yönelilirse yönetilsin sahip çıkılması gereken önemli bir kültürel mirasımızdır. Gelişen toplumumuzda Yeşilay'ın görevi bağımlılığa karşı, aileyi genci ve okulları profesyonel olarak eğitmektir. Uyuşturucu, içki ve tülün kullanımı yeryüzünden kalksa bile Yeşilay'ın görevi yine bitmez. Çünkü görevi anaokullarından üniversiteye kadar aile ve toplumda, yaygın ve örgün eğitimde bağımlılığı oluşturacak eğilim yanlışlarını düzellmeklir. Düşmanı bağımlı değil, bağımlılıktır. Bağımlılığı değil bağımlıyı hedef alan günümüz Yeşilay'ını dc-nellemesi ve desteklemesi gerekenler gereğini yapmalıdır. Yeşilay zaman içinde bulunduğu demode, kokona suratlı tavrını ye-nilemeıneli, bağımlı insanları sevmeli, eğitimli, dünyayı izleyen başarılı aydın gençlerle iletişim içinde olmalıdır. Herhangi bir siyasi anlayış yerine temel pedagoji ilkeleri ve rehberlik anlayışı olmalıdır. Son zamanlarda aydın ve iyi eğitimli gençlere uluşa-maması sadece ve sadece toplumun zararınadır. Yeşilay'ın belli bir siyasi yelpazede bulunması ise bir insanlık suçudur. Yeşilay kuruluş amaçlarına uygun olarak çalıştırılmalıdır. Bağımlı düşmanı değil bağımlılık düşmanı olmalıdır.

Bu çalışmada bana yardımcı olan tüm sokak çocukları ve cankilere, uçucu bağımlılığında bir sokak modeli ve çalışması uygulayarak ülkemizde gelecek dönemlerde evsizlere ve uyuşturucu bağımlılarına örnek olacak önder bir çalışma başlatan, Sokak Çocukları Gönüllüleri Derneği Başkanı Yusuf Ahmel Kul-ca'ya, sokakçılığın destanını yazan Mehmet Yücelay'a, ortalıkla hoplamama göz yumanlara, kaynak bulmama yardımcı olan sahaf Orhan Devret ve Özay Yıldız'a, hiçbir zaman ölmeyecek olan sevgili Tavşan, Kanal Antepli'ye, Murat Kandemir'e, Gönül Coş-kun ve Murat Mutlu'ya, düzeltmelere yardımcı olan ve manevi katkılarda bulunan Meltem Osmanoğlu'na, Damar içi madde kullanım formlarını gelişliren İnsan Kaynaklarını Geliştirme Vakfı'ndan Dr. Muhtar Çokar'a ve bu çalışmada beni yüreklendiren editörüm Metin Kaçan'a teşekkürler.

Duyularımızla oynarken

Uyuşturucunun her şeyden önce ismi ilginçtir. Üstelik duyularla oynayan her türlü maddeye de uyuşturucu denilegelir. Argoda bu tanımlama çok belirlidir. Sanki yakıl tanımlaması yapı-lıyormuşçasına, uyuşturucu ali kültüründe kuru ve sulu gibi açık bir ayrım vardır. Oysa kuru sınıfına atfedilen asıl madde esrardır, ikinci sırada ise afyon gelir. Garibim esrar, az miktarda alındığında uyarıcı, çok miktarda alındığında ağrı kesici etkisi olmayan bir yaprak olduğu halele, uyuşturucu denildiğinde akla hep onun adı gelir. Sulu ise alkol ve onu içeren içeceklerdir ki, alkol uyuşturucunun kendisidir. Doğal olarak, huru ve sulu tanımlaması insanımızın toplumsal ve yasal baskı allında bulunduğunu gösteren bir ayırımdır. Sulular yasalları, kuru ise yasadışı olanı yani uyuşturucuyu simgeler. Alkol, yüzyıllar boyu yasaklanmasının acısını çıkarlırcasına şimdi kurudan intikamını almakladır. Sulu denilen alkol, uyuşturucunun ağababalarından olmakla birlikte, tüm yasal engelleri ve yaptırımları arlık kurunun başına çorap gibi örmüştür. Oysa geleneksel olarak kuru denilen esrar, Latince adıyla cannabbis scılivcı ya da cannabis indica ile opium yani afyon, topraklarımızda bolca üretilip tüketilir. Artık giderek zayıflayan bağcılığımıza karşın sanki topraklarında

yaşamayan bazı Anadolu kültürleri gibi, alkol yüzyılların intikamını alırken, kuruların üstündeki baskıyla geleneksel bir keyif maddesi yine kendini zengin içkisi alkol karşısında yenik bulmuştur. Şimdi uyuşturucu denilince akla en son gelen şey alkol olmaktadır. Ne ki yazgıları hep aynıdır, onlara düşkün olan insanlar salt yasal engellere dayanarak bir seçim yapmak durumundadır. Oysa kişilikler ve genel zemin aynıdır.

Uyum, uyuşukluk, uyuşma

U-yuş-tu-ru-cu... Uyuşturmak eylemli bu sözcüğün "uyum sağlamak", "uyuşukluk" ve "uyuşma" gibi üç ayrı yere gitmesi ilginçtir.

Uyum sağlama ve uyuşmak birbiriyle iç içedir. Uyum hızı ve uyum, zekâyı belirten bir olgudur. Uyum kişinin kendini kabulünü, toplumun onu kabulünü, kişinin yaşama kabulünü getirir.

Bir de uyuşma dediğimiz bir durum vardır. Hani şöyle uzun zaman çömelindiğinde karıncalanır gibi uyuşmak vardır ya, bunun gibi, sinirlerin dış uyarımları az duyumsamasına da uyuşmak diyoruz günlük dilde. Yani eşinizle uyum sağladığınızda da birbirinizle uyuşmuş olursunuz ama uyuşuk değilsinizdir.

Uyuşukluğa gelince, uyuşukluğun bir diğer anlamı da tembelliğe gider. Uyuşturucu ise hem tembellik hem de aşırı hareket yaratan bir etki oluşturabilir. Ancak alkol ve eroin gibi ağır maddeler, kullanıcıları tarafından hareketi arttırmak, tembelliği azaltmak yani doping amacıyla kullanılır. Her ne kadar elki sonrasında yorgunluk ve tembellik yaratsa da kalabalıkta konuşmaktan çekinen, cesarel isteyen bir işe madde alamadan gidemeyen kişi için alkol ve eroin, neredeyse güven veren bir aile

büyüğüdür. Zaten işin belkemiği de lades kemiği de buradadır. Genel anlamda tembel ve şaşkın bir kişilik yapısı kendini dış bir maddeyle uyararak değişiklik yapmaya gittiğinde sorun başlar. Uyuşturucu kullanımı süresince dinç kalanların kullanım dışı zamanlarda yardımsız, dostsuz ve kendilerim lek başına hissetmeleri çok doğaldır. Organizma da diğer taraftan haklıdır, normal zamanın dışında kendi kullandığı hormonların dışında bir şeyler ona yardım edip çok çalıştırmışlardır ve yorulmuştur. Uyuşturucu bir taraftan sakinleştirici etkisiyle panik halini yok edip dinginleştirirken sorunların çözümüne başka yaklaşımlar da katar, ancak temin edilmesi için gerekli çabayı da bekler! Hep o kazanmalıdır, ona sahip olanın tamamen onun için yaşamasından başka bir yol kabul etmez, kıskanç ve ihtiraslı bir sevgili gibidir. Bu durum maddenin karar verme durumunda olduğu ve gücün yalnızca onda olduğu lek yönlü ve alışverişi olmayan bencil bir ilişkidir.

iyi de bizim çözmeye çalıştığımız sorun ne? Sorun, doğal olarak uyuşmaktan daha başka bir kelime kökünde, yani uyumda gözüküyor ki, madde bağımlıları zaten bu işi çözmüş olsalardı lorbacı denilen uyuşturucu satıcıları ve Tekel büyük kayıplara uğrardı...

"Uyum zekâdır" derler. Zekâ, gerçeklen önemlidir; problem çözme yeteneği nasıl önemli olmaz? Ancak, kendi içinde uyum sağlamış bir kişilik, uyumlu bir kişiliktir. Uyum sağlanacak şey ise yaşam, yani varolma çabası, gücü, duyarlılığı, insan ve toplum sevgisi ve zorluklarla savaşma gücünün kendisidir. Uyum bir yandan da kolay değildir; bağımlıların biricik mazereti uyumun zorluğu olmuştur zaten. Madde ve insan arasındaki ilişki, lıpkı eş ilişkisinde olduğu gibi uyum içinde olmadıkça boşanmaktan başka çare kalmaz ama maddeden boşanmak lıpkı eşten boşanmak gibi kolay değildir. Bekâra "karı boşamak kolaydır"

derler, ağır maddeyle yaşayan insanlar için de kolay değildir "o eşi" boşamak. Önerilen çoğu kez hiç görmemektir ama onu görmeden edemez, maddesiz yaşayamaz hisseder kendini. Maddeyi düzgün kullanabiliyor olsaydı, maddeyi bilseydi "ilişki" böyle olmazdı çünkü. Bu nedenle doğru olan insanın madde kullanmaya eğilimi öngörülüp, öcü gibi korkulmak değil; yani evlilik öncesinde kastrasyon yaratmak değil, hâkim ve iktidarlı bir bireyi yetiştirmek, biçimlendirmektir.

Uyku ve uyuşma gibi "uy'lar sınıfına yine girdiğimizde uyumlu kişiliklerin uyku sorunları bile olmadığını görürüz. Nedir, duyu organlarımızı kendi isteğimizle bir oturtup bir kaldırmaya bayılırız. Kimi yoga yapar, kimi meditasyon, kimi değişik yemeklerle, az bulunur baharatlarla bedeninin tuşlarına dokunup bir başka duruma uyum sağlamak için yarışır. Davranışları bedenle dize getirmenin tarihi, eski olduğu gibi üstüne düşünen de çok olmuştur. Montaigne üslad her şeye olduğu gibi bu konuya da maydonoz olmuş ve yine lası gediğine koymuştur: "Doğru isimlerini kullanmadığımız organlarımızı, her türlü duyusal açlığımızı gidermek için kullanmaktan da çekinmeyiz. Doğal ve yasal olan şeyleri isimleri ile söylememiz yasaklanmıştır, biz de boyun eğeriz. Mantık da kötü olan şeyleri yapmamızı yasaklar, fakal yine de kimse bunu dinlemez. "Bence burada bizi zincirleyen alışılmış olanların yasalarıdır."

Yönetim ve eğitimde uyuşturucu bağımlılığına bakış

Uyuşturucu, hem madde olarak hem de organizmada yarattığı etkiler dolayısıyla, üstüne felsefe yapmaya uygun bir konudur. Bu yüzden hem tıp adamları hem filozoflar bu konuda konuşarak biraz da tatmin olmuşlardır belki, kimbilir. Ama tüm bu konuşmalar hiç de boşa gitmemiş, tüm mutluluk felsefelerini oluşturmaya çalışmış düşünürler, değişik duygulanımlara yelken açma adına çeşitli biçimlerde bir şeylerle davranışlarına gem vurmaya ya da kamçılamaya çalışmışlar ve bir yerlere de gelmişlerdir.

Şimdi esrar tüm büyük şehirleri sarmışken, eroin tüm "iyi eğitimli" çocukları tehdit ederken, alkol bağımlılığı tüm ülkeye bulaşmışken, eroin ölümleri üstüne uyuşturucu adına toplum iyice meraklanınca, uyum, uyku, uyuşma gibi bir sözcükler yelpazesinin rüzgârıyla herkes kaleme sarıldı. Üstelik hiç de larihe uyum sağlamadan... Uyuşturucu üstüne toplumun meraklarım gidermek çok önemli bir eğilimdir ama kullanan insanların bile yazdığı yazılarda uyuşturucu sanki yeni bulunmuş bir tür, yeni bir gezegenden geliyormuş gibi uzak bir bakışla ele alındığında, uyuşturucu bağımlılığına değil uyuşturucuya yönelinmiş oluyor

ki, sorun insanı korumak değil de kullananı günah keçisi ilan edip ölüme mahkûm etmek oluyor.

Anadolu toprakları şarap ve biradan tutun afyona, esrara ve yüzlerce çeşit maddeye analık etmişken üstelik uyuşturucu alı kültürünün dinsel düzeye kadar çıktığı bir ülkede yaşarken, nasıl olur da uyuşturucu bağımlılığına duyarsız kalabiliriz? Çünkü uyuşturucu bağımlılığı olarak gördüğümüz buzdağının dibi, eğitimsizlik ya da yanlış yetiştirme biçimleri ve eğilimidir. Uyuşturucu ali küllürü denilen çevre ve değerlerine duyarsız kalmadan, bağımlı kişiliğini saptayarak, eşduyumla yapılacak bir tanımlamada, uyuşturucuların varlığının tehlikesiz olacağı varsa-yılabilir. Çünkü yazının başlığı olan uyum sorununun getirdiği olguları, kullanılan maddelere yöneltmek çözüme sonuçtan başlamaktır. İnsanda var olan değişik duygu durumları sonucunda çok masum olan yiyecek içeceklerin bile istismar edildiğinde zararlı olacağını söylemek gerekir. Küçük bir örnek vermek gerekirse, "anoroksia nevroz" denilen yemek yememe hastalığının nedeni bol kalori içeren karbonhidratlı yiyecekler, sözgelimi, ekmek olabilir mi? Yiyecekler çok kalori içerdikleri için zararlı mı ilan edilmeli yoksa yemeyen insanın sinirleri, duygu durumu ve kişiliği mi sağaltılmalı?

Duruma böyle bakınca, kişilik sorunları dolayısıyla bağımlı olabilmeyi engelleyecek, bağımsız kişilikleri geliştirme eğilimi verebilecek eğilim alt yapısına sahip olmak gerekir.

Yasak mı, perdeleme mi?

okul öncesinden başlayarak, kendine güvenen, "yaşama yeterlikleri" artırılmış, meraklan, hobileri olan; kendi başarılarından zevk alan insanlar yetiştirmektir. Bizim ülkemizde okul öncesi eğitim verenler, aslında çoğu kez tam olarak çevreyi ikna edemeden bir eroinmanın ya da cinsel sapkının büyümesini görürler ama müdahale edecek bir güçleri yoktur. Kişiliklerinde hasarlar oluşmuş bağımlı gençleri korumak için narkotik polisi vardır ama eğitimbilimciler ve psikologlar çocukları yanlış yetiştirmelerden koruyabilecek yasal güce sahip değildir.

Konuya genel anlamıyla bakıp sorular ürettiğimizde, yanıtlayanları rahatsız edecek bir sorgulama görürüz. Uyuşturucu madde yasağını sürdürmek halkın eğitimsizliğini gerekçe sunarak halkın oylarıyla yaşayıp onu içinde bulunduğu madde ve durum bağımlılıklarının esiri yapmaktır. Diyelim ki, uyuşturucular yasak ve ülkeye zerresi girmiyor ancak alkol serbestken bağımlı olmama eğitimi niye yapılmıyor? Aslına bakarsanız Osmanlıdan kalma "benim çocuğum bulaşmaz" anlayışı kimseyi korumuyor. "Eroine benim çocuğum yanaşmaz," anlayışı, kullanan çocukları ölüme mahkûm elli, polisin ajanları yaptı. Sonuç, zaman zaman denellenebilen bir eroinman kitlesi, ancak yarası açık ve her zaman eroin enfeksiyonu kapabilecek bir toplum yapısı.

İşte tüm bu evrensel sorular içinde uyuşturucunun serbest ya da yasak olması önemli bir sorunsal oluşturmuyor. Eğitimcileri ve koruyucu hekimleri ilgilendiren bağımlılığı kıracak bir kişilik yapısının eğilimi için gerekli olan ailelerin eğitimi ve kullanıcının eğilimidir. Ancak trajikomik olan, uyuşturucu eğitimi denildiğinde koluna iğne yapan insanların afişlerini asmak ya da "Çocuğunuzu uyuşturucudan koruyun" demek değildir. Eğitim,

okul öncesinde başlayarak, kendine güvenen, "yaşama yeterlikleri" artırılmış, merakları,hobileri olan;kendi başarılarından zevk alan insanlar yetiştirmektir. Bizim ülkemizde okul öncesi egitim verenler, aslında çoğu kez tam olarak çevreyi ikna edemedin bir eroinmanın ya da cinsel sapkının büyümesini görürler ama müdahale edecek bir güçleri yoktur. Kişiliklerinde hasarlar oluşmuş bağımlı gençleri korumak için narkotik polisi vardır ama eğitimbilimciler ve psikologlar çocukları yanlış yetiştirmelerden koruyabilecek yasal güce sahip değildir.

İnsanda kaliteyi artırmak

İnsanda kalite denilen anlayış ırklara, etnik kökenlere ve for-mal eğitim düzeyine bağlı değildir. Herkes üniversite mezunu olmayabilir ancak genel anlamda yaşamın karşısında durabilir. Örneğin, ülkemizde çok az insan yüzme biliyor, denizle ilgisi olan insan sayısı çok az. Yazılı basın az satıyor, kitap az satıyor. Çiftçilik giderek geriliyor, spor hiçbir şekilde özendirilmiyor, halk eğilimi komünizm sayılıyor. Tüm bu kölü şeytanlardan ve cehaletten kurtulmak için adeta büyücüye gider gibi dine sarılı-nıyor. Din eğitimi de bu noktada saptırılarak, insanları aydınlatacağına iyice tutuculuğa ve cehalete dönüşebiliyor.

Bu konuda isminden çokça sözedeceğimiz Kanat Güner (An-leplO'in, Hürriyet gazetesinden alelacele kesip, "bakın neler oluyor, insanlar kafayı yemiş" diyerek kahkahalarla getirdiği bir haberi dosyasından çıkarmanın lam yeri. Bu haber Vildan'ı (ya da arkadaş arasındaki ismiyle Pelin, geçtiğimiz yıllarda over dozdan ölen, tarikal şeyhi Kullular'ın kızı) Neco'nun eroini öldürdü gibi biraz asparagas, biraz günah keçisi arayan bir haber. Haberin ilginç yanı, Vildan öldüğü zaman, yanındaki arkadaşı Hay-ri'nin "Hidayete" ermesi. Bir tarikat şeyhinin kızı eroinden ölmüş ve verilen mesaja bakın sanki bir "teşhis" ve "tedavi" var!

"Kilolu ancak solgun görünen Hayri Adıgüzel cezaevinde hidayete erdiğini açıkladı. Hapishanedeki ilk günlerinde annesinden Kuran, seccade ve tespih islediğini söyleyen eroinman genç şöyle konuştu:

Sürekli namaz kılıyorum, dua ediyorum hâlâ beynimde hep o var. Hep onu isliyorum. Anlayacağınız eroin Allah'tan daha güçlü."

Uyuşturucu sorununa bakarken hazcılığın karşısına kinik bir anlayış yerleştirme anlayışı binlerce yılın geleneğidir. Hazla-ra dur deme anlayışı ve nazların lü kaka olduğu anlayışı, Diyo-jen gibi kiniklere ya da diğer adlarıyla köpeksilere ve giderek dinler üstünden bizlere bulaşabilir ama çözüm değildir tabii, çünkü insan organizması gereksinimlerine uzanmak isler, mutsuzluktan kaçar.

Tüm bunlara karşın uyuşturucu sorunu maskesi altında karşımıza çıkan, toplumsal bir uyum bozukluğu, bir eğitimsel yanlış, yönlendirme eksikliği gibi takılmamış pazıl parçacıklarıdır ve sorun sağlıkla bozulmalara yol açan bir eğitim sorunudur ; ilacıysa eğilim ve eğitimsel çabalardır. Polisiye tedbirlere gelince garip ama gerçek, zaman zaman narkotik polisi üniversiteleri, Milli Eğilim'i ve Sağlık Bakanlığı'nı şaşırtacak derecede iyi çalışır durumdadır. Kırsal kesimde ise bağımlılık ortaya çıkması gerçeklen düşük bir olgudur. Sorun büyük şehirlerdedir çünkü. Narkotik polisin denetimli eroin salısı aslında tüm hükümetlere örnektir, bağımlı nüfusunu kontrol ederek belli miktarda sa-Uşla denelimli bir trafik sürdürmektedir. Manlıklısı budur, polis gerçeğin karşısındadır, kendisi yakalamak durumunda olduğu halde yakalamadığını da denetlemek, belli bir düzeyde tutmak durumundadır. Aslında bu yaklaşım bağımlı eğiliminin evde ve toplumda uygulanması kuralıdır. Ancak polis eğitime çok bulaşırsa yaşamsal yanlışlar yapabilir, çünkü o eğitimci değil, polis-

tir. 1999 yılı içinde gazetede bir haber şöyleydi;

"Uyuşturucuya ibret göstergesi

Somali uyruklu Habip Ali Orhan Yanar, Hakan Çavuşoğlu ve İlhan Deniz Samalya'da bir evde eroin salarken yakalandılar. 26 yaşındaki Orhan Yanar'ın kollarındaki damarlar bittiği için ayaklarından enjeksiyon yapmaya başladığı anlaşıldı. Eroin krizinin ne olduğunu göstermek için polis, Orhan Yanar ve Habip Ali'nin eroin krizini basın mensuplarına gösterdi"

(Özgür Bakış 14 Mayıs)

İşin ilginç tarafı böyle bir vahşet sırasında sözde özgür olduğunu söyleyen Özgür Bakış gazetesi bile vahşet diye başlık almıyor da ibret diyor.

Böyle bir ibret olur mu? İnsanlarını korumayan, işkence çektirdiğini gösteren polise saygı kalır mı? Sonra sevgili narklar ve lüm polisler, polis gününde saygı bekleyebilir mi? Uyuşturucu bağımlısı diye bir insana (hastaya) işkence çektirmek hoş görülebilir mi? Polis eğitim, eğitimciler polislik yapınca böyle hatalar yapılabilir. Basının da kafasında uyuşturucuyla mücadele nosyonu oluşmadığı için uyuşturucu kullanıcılarının toplu olarak hakları korunmayan bir kesim olduğu gerçeği her an ve her şekilde görülebilir.

İslerseniz çok açıkça ve birinci bölümden başlayarak şunu diyelim. Şimdi yasak olan esrar, eroin, kokain ve tıbbi ilaçların kullanımı ne denli yasaklanırsa yasaklansın, insanlara sahip çıkılmadıkça, onların dertlerine eğilinmedikçe, uyuşturucu sorunu çözülmeyecektir. Zaten sorun uyuşturucuda değil yol açabileceği söylenen bağımlılık durumundadır. Kimi uzmanların konuya hiç yakışlıramayarak, uyuşturucu kullandığından şüphelendiği (hocamızın kullanması onun bileceği iştir; derler ya, "onunla Allah arasındaki bir iş". Kullanmışsa afiyet olsun, an-

cak bağımlı olmadığı da gerçektir) ünlü profösörlerimizden Özcan Köknel'in "bağımlılıktan en iyi korunma" yolu işin püf noktasıdır: (Hocamız demek ki işi biliyor!)

"Bağımlılıktan en iyi korunma yolu, sağlam aile yapıları içinde, sağlam kişiliği olan çocuk ve gençleri yetiştirmek ve bunların yaşadıkları çevrelerdeki gelişmeleri gidermekle olabilir"

(Uyuşturucu Madde Soranları, Gelişim Yayınları, 1976)

Sokakta çalışan eğitimcilerin çok destekleyeceği ve desteklediği bu önerme, maalesef devlet kurumlarıyla yapıldığında pek bir sonuç sağlamıyor. Uyuşturucu bağımlılığı devreye girdikten sonra yeniden eğilim süresince ailenin yeniden eğitimi ve giderek genişleyen halka içinde değiştirilen çevrede insanların birbirlerine sahip çıkmasından başka bir çözüm yok. Serbest olan alkol satışları ve kullanımıyla her yıl ortalama bir dostumun ölüm haberini alıyorum. İçki yasaklanmalı mı? Asla. Ayransız bir lahmacun gibi, şarapsız bir pizza da eksiktir. Badem gibi kızarmış ızgara çinekopun yanında rakı olmazsa öğünde bir eksiklik sezmek olası.

Tüm peygamberlerin ve toplum düzeni planlayıcılarının paralel düşündüğü ilk bakışta gözükür hep. Ama laa İsa'dan beri "bir kuzucuk kaybolacaksa bu tüm kuzucukların kaybıdır" gibi bütünsel bakış açılarının çağı geçti. Eğer Roma İmparatorluğu kalmışsa, "Kuzucuklar" arlık özgürlük isliyor, bedenlerini isledikleri gibi kullanma hakkını istiyor. Bundan böyle toplumun ahkam kesicileri, devlet uygulayıcıları ve eğitimcileri insanını eğiterek korumak zorunda. Devlet, uyuşturucuları yok etmek değil bağımlılığı yok etmek zorunda; yoksa niye vergi alıyor? Şimdiki devletlerin ya da adını cumhuriyet koymuş ülkelerin İsa ve Muhammed'in zamanındaki devletlerden farkı, maddeyle ilgili sorumluluğu "bağımlılığı" yok etmek için gerekli olan çaba-

yı eğitime ve insana harcamalarından ibarettir. Uyuşturucuyu yasaklamak ise yasa dışı bir kesime para kazandırır. Mantıklı olan bağımlılığı yok etmektir, yasaklandıkça maddelerin sayısı artar. Sözgelimi tiner ve Bally denilen uçucu türevi maddeler bırakın yasaklanmayı, özel çalışmalar dışında denetlenmemektir. Zaten denetlenemez de. Neyi yasaklayacaksınız, balık otunu mu, muz kabuğunu mu, Afrika menekşesi yaprağını mı, boru çiçeğini mi? Çevrenize karşı kokusundan çekinmiyorsanız islediğiniz kadar liner tüketebilirsiniz. Bu serbestlik toplumun tümünü tiner bağımlısı mı kılıyor yoksa sadece sokakta yaşayan ve onu silah olarak kullanmak isleyen psikososyal zemini belli çocuğu mu? Üstelik tinerin fizyolojik bağımlılığı yoktur. Yine de tiner konusu ve yasal otlar diğer bölümlerde üstünde durulacak konulardır.

Bahçedeki kuyu kapatılabilir mi?

Bahçenizde açık bir kireç kuyusu varsa, çocuğunuza bahçeye çıkmayı yasak etmek ilk çözüm olarak en güvenlisidir. Ancak, kapalamadığınız bu kireç kuyusu hep orada duruyorsa, arlık bahçeye nasıl çıkılması gerekliğini anlatmaktan başka çözüm kalmaz. Yasaklamanın yeterli olduğuna inanan insanların ve toplumların başına gelenler, pişmiş tavuğun başına gelmez. Bahçedeki kuyu kapatılabilecek bir kuyu değildir çünkü. Hep yineleyeceğimiz bir tümcedir; uyuşturucu topraktan bilen bir bitkidir ve insana çeşitli alanlarda gereklidir. Uyuşturucu yapılan bil-kilerin tohumlarını dünya üzerinden söküp uzay mekiğiyle sonsuza sallamak olası değil ki. Ancak çok ilginç bir gözlemdir, korumaya çalıştığımız, yeniden eğilime aldığımız madde istismarı yapan kullanıcılarda görülen bir özellik, aslında hepsinin çok tutucu, çok katı ve lahakkümcü olduklarıdır. Sadece kendilerinin yaşadıkları ve yalnızca kendilerinin olduğu bir dünya henüz yaratılmadığı için kafalarını maddeden kaldıramazlar. Onları bağımlı yapan madde değil, dünyaya baktıkları delik ve doğru görmelerini engelleyen kişilik yapılarıdır. Çünkü birçok kez yineleyeceğimiz gibi özellikle morfin ve eroin hatta kokain hastanede doğdular. Başlangıçta hepsi ilaç amaçlıydı, hâlâ da öyle ve ba-

ğımlılar ilaç istismarı yapan bir kesimdir. Uyuşturucu Kullanma Kılavu^u'nda verilmek istenen şey, bir maddeye dadanmamak için gerekli kurallar bütünü ve yaşanan öykülerle örneklerdir. Uyuşturucu reçeteleri konusundaki meraklar, vakaların içinde geçtikçe değerlendirilecektir ama hedefimiz sağlıklı kişilerin kullanmak durumunda kalabilecekleri uyuşturucuya karşı psikolojik olarak bir anlamda antikor üreterek kendilerini baskıdan kurtarmaktır. Çünkü uyuşturucu kullanmak, bağımlılıkla eş anlamlı değildir. Uyuşturucu kullanmak durumunda kalanlara, bağımlılar bağımlı olmayı öğretirler. Kurtulmanın ya da kullanıcı olmanın yollarını anlatmazlar, çünkü böyle bir kavrama da inanmazlar. Toplum da daha farklı bir görüşte değildir. Onlar da bir kez ağzını bu boka değdirenin bok olduğuna inanır. Zıt-ların birliği kuralı mı çalışıyordur ne?

Aşırı bir örnek olabilmekle birlikte ilk kez cinsel ilişkiye girmiş bir kıza fahişe demek, bağımlıların karakteridir. Çünkü gerçekten birçoğu radikal dinciler kadar tutucudur, karamsardır, çünkü hedefleri hep çok büyüktür ve bir yerden başlayamazlar. Yaşam görüşlerinin dünyayla uyuşmaması, uyuşturucuyu hep gündemlerinde tutacaktır.

Bu noktadan baktığımızda hastalığın ve sağlığın ayrımını da görmemiz olasıdır. İçki içen herkes alkolik değildir. Eroin kullanan herkes eroin bağımlısı değildir, Ancak her maddenin fizyolojik bağımlılığa götürme hızı birbirinden farklıdır. Yine şunu belirtmek gerekir ki, fizyolojik bağımlılık her maddede psikolojik bağımlılıkla parallelik göstermez. Psikolojik bağımlılığı belirleyen ise insanın baştan beri gelen çevresi, eğitimi, duygusal toleransı, toplumsallaşma düzeyi, kısacası kişiliğidir.

Bağımlının vesikalık fotoğrafı

Madde bağımlılığını belirleyen kişilik yapısı, kinii zaman madde kullanmayan insanlarda da gözlenebilir. Her şeyden önce madde bağımlıları çok iştahlı olmayan, yemekle araları pek iyi olmayan utangaç ve sessiz insanlardır. Genelde depresif yapıda olan kullanıcıyı ailesi bir de hazıra alıştırıp iyi bir tüketici olarak yetiştirin işse, arlık herhangi bir maddenin ya da kişinin bağımlısı yetişmiş demektir. Bağımlıların büyük çoğunluğu yumurta dahi pişiremeyecek biçimde ekmek arası öğünlerle yaşamı geçiştiren insanlardır. Doğal olarak burada aile içi yemek sofralarının önemi net olarak görülür. Yemeği meze olarak kullanan içki kullanıcılarının dışında alkoliklerin çoğunluğu, bir sofra ve yemek düzenine sahip değildir. Bu açıdan baktığımızda, okul öncesinden başlayarak yemekle ısrar, endişeli ailenin çocuğa vereceği zarar ve yemek saatlerinin sevdirilmemesinin önemi açıktır. Birçok kez önemini vurgulayacağımız gibi eğilim, en başla ailelere gereklidir. Çünkü bir eroinmanı "imal" eden ana yapı ailedir. Aşırı korumayı endişeleriyle gerçekleştiren aile, aslında sürekli ve kalıcı bir endişeyi de yerleştirir. Çocuk endişesini gidermek için bir süre sonra ailesini çağrıştırmayacak "ilaç"lan devreye sokar. Hastane ve ilaç birçok eroinman için bu

yüzden sihirli bir sözcüktür, çünkü hepsi küçükken hastalık hastası (hipokondriak) eğiliminden geçmiştir. Bu nedenle birçok eroinmanın ailesi, çözümü kendi tutum ve tavırlarında değil hâlâ hastanede arar.

Ailesinin suçluluk duygusuna kapılmasını göze alarak, kendi ailesinin yanlışlarına bakarak kitaplarında genellemelere giden Kanal, birkaç eksiğiyle aile yapısındaki belirteçlere eğilmiş, bağımlı aileleri arasında ortak noktalara kardeşi Sonal'ın yayımladığı) ikinci kitabında da değinmiştir. Ancak ortak özelliklere bakarak bağımlının kişilik yapısı hakkında şunları söyleyebiliriz:

• Parçalanmış aile oranı yüksektir.

• Sokakla gördüğünüz alkolik ve eroin bağımlılarının büyük kesimini parçalanmış aile çocukları oluşturur. Bunların yine önemli bir kısmı küçükken cinsel tacize uğramıştır. Yine kişilik özelliklerinde belirtileceği gibi içmedikleri zaman sessiz olan ve kalabalıklarda konuşmaya cesaret edemeyen bağımlılar, içince bülbül olurlar.

• Gurbetçilerin oranı halın sayılacak derece yüksektir. Yurtdışında çalışmış kişilere ya ela çocuklarına sıkça rastlanabilir. Bağımlı kızlar tüm punk görünüşlerine, batılı aksesuvarlarma karşın, eve girdiklerinde Anadolu kültürünü tüm canlılığıyla yaşarlar ve modern arkadaşlarını evlerinden ve ailelerinden kaçırırlar; çünkü gerçeklen ailelerinden ulanırlar. Gül bunlara en iyi örnektir; kısa saçları ve takılarıyla dikkati çeken güzel Gül, eve gidince şalvarını giyip, ağabeyleri ve babasına servis yaptığını ve el pençe divan durduğunu onların yemeği bittikten sonra yemeğini yediğini anlatmıştı. Yine medyada çok bilinen bir başkası yurt dışında olan anne ve babasının temizlik işçisi olduğunu zaman zaman söylemesine karşın onlardan övünç duymadığını belirtmişti. Evleriyle kendi çevreleri arasında uçurumlar olan bu

erkekler ve kızlar kullandıkları maddenin alt kültürüyle sosyal statü sahibi olmaktan vazgeçemeyecek derecede ailelerinden farklılar. Tesetlürlü ailelerin punki kızları olması kimini şaşırtırsa da, konuyla profesyonel olarak ilgilenenleri hiç şaşırtmaya-caklır. Çoğu kez tarikat şeyhlerinin iyi din eğitimi almış kızlarına bazen bir altın vuruştan başka çıkış yolu kalmayacaktır. Geçmişle bir tarikat şeyhinin, över dozdan ölen kızından sonraki tavrı daha ilginçtir. Adam, kızını eroine ilen nedenleri düşünüp parasal gücünü tüm dünya örneklerinde olduğu gibi sokaktaki sosyal çalışmalara yönlendireceğine polis baskısına yöneltti. Bu, kızının birçok arkadaşına tuvaletlerde ölümü getirdi. Eroinmanların ölmesi beyefendiyi mutlu etti mi bilinmez ama ailenin rengi, şekli ne olursa olsun çocuğun ailesiyle övünmemesi, çevresiyle kendi arasında büyük farklar yaratmasının olumlu sonuçlar getirmediği de yani, sosyal çevrelerin önemi şakır şakır ortada. Aslında her bağımlının ailesi gerçeklen bir eğitim faciasıdır.

• Çocukların özbecerileri çok azdır ya da hobileri yok denilecek kadar azdır.

• Çoğunluğunda takıntılar vardır, özellikle böcek korkusu, yalnız kalma korkusu, kalabalık korkusu, yabancı yerlerde tuvalete gidemeyecek kadar titizlik takıntıları en çok görülenleridir.

• Güçlüklere ve engellemelere karşı koyacak çabaları yok denecek kadar azdır.

• Duygusal toleransları düşüktür, ergenlik psikolojisi hâkimdir. Aileleriyle birlikte de onlardan ayrı da yapamazlar. Dolayısıyla yaşadıkları hiçbir şeyden mutlu olamazlar. Kendi başarılarına sahip çıkmamış, kendi başarılarını denememişlerdir bile.

• "Hayır" demeyi bilmezler. Bu nedenle önemli bir kesimi tacize uğramıştır ya da tacizlerden şikâyeti vardır. Birçoğu eroin yaşanlısıdan sonra "hayır" demeyi öğrendiğini söyler.

• Aralarında yemek yapmayı bilene ya da kendi çamaşırını

yıkayabilene pek rastlamazsınız. Bağımlılardan yalnız pek azı yaşadıkları yere düşkündür. Bunlar en tercih edilen kadınlardır, gerçek femfalal özelliklere sahiptir. Tüm Taksim bağımlılarının bildiği böyle bir kadın vardır. Porno film işleriyle de uğraşan bu seks bağımlısı kadının ilk tanıdığı insanlara önce yemek yapıp, çamaşırlarını yıkayıp değiştirdiği ve daha sonra içki parası alarak başka erkeklerle cinsel ilişkiye girdiği bilinir. Yılın on ayı aldattığı erkekler tarafından yediği dayakla kaşı gözü yırtık ve dayak yemiş dolaşan bu kadının ilginç bir özelliği de, Kleopatra gibi, yenilen, zor durumda olan insanları seçmesidir; bu tüm bağımlılarda görülen bir özelliği gösterir, kendi benliğini ve kendini iyi bir duruma yakıştıramazlar. Ruh sağlığının önemli ölçütü, çalışma yaşamı ile, cinsel yaşamdaki denge ve istikrar, tüm bağımlılarda kendini bir gösterişe bırakır. Geleneksel olarak evliliğini sürdürme durumunda olanlar evliliklerine devam etseler bile iş yaşamlarını sürdüremezler. Ruh sağlığı tüm hatlarıyla çizildiğinde metabolizmanın düzenli çalışmasıyla yani sokak diliyle, yeme, sıçma ya da bilimsel adıyla özümleme yadımlama düzeniyle belli olur. Bu şartlar allında uyku düzeni de metoba-lizmayı etkilediğinden ruh sağlığının ana ölçüllerindendir. Cinsellik, ruh sağlığına kişilik boyutunda renk kalarak ruh sağlığı içerisinde yer alır. Bu anlamda kişiliğin boyutları, yani çevre, eğitim, duygusal yapı ve sosyalizasyon, ruh sağlığı içerisinde dengelendiğinde sorun yoktur. Cinsellik, bedeni de ilgilendiren bir haz, duygusal durum olduğundan, uyuşturucu gibi düşkünlük yaratır ve eşcinsellerin büyük kısmı cinselliğe düşkün olduğu için alkol bağımlıları ile eroinmanlarla bir anlamda aynı düzlemdedir. Tüm anlattıklarımız bir arada ele alanınca sağlıklı bir kişilik içinde ilkeli yaşamlar kurmamak, cinsel, duygusal ve sosyal alanlarda ilkesiz yaşamak, bağımlılığın birinci basamağıdır. Bu yüzden belli eğilim ilkeleriyle yetişmeyen bireylerde ilkesiz-

lik, kendini madde konusunda da gösterir. Bağımlılar, gerek uyuşturucu gerekse seks karşısında zayıf bir karakter sergiler, ilkesizlik ağır bir durumdur, belirsizliktir ve uyuşturucudan başka çözüm yolu bırakmaz.

• Donald R. Taht, bağımlı kişiliğin altyapısını şöyle çizmiştir. (Uyuşturucu maddeler mevzuunda hallohyum, 1957)

"Kişilik karakteristikleri temellerini çoğunlukla ebeveyn çocuk ilişkilerinde bulur. Uygun yapı şudur: ayrılık ve boşanma, insanlara karşı ilgisizlik, iltifatta bulunmama, başka çocuklarla arkadaşlık kurmanın gecikmesi, erişilemeyecek kadar yüksek ve realist olmayan mesleki gayeler, ebeveynin eğitim ve disiplin konusunda belirsiz olması, çocuk çok küçükken sık sık ayrılmalar, babanın çocuklara karşı soğuk ve hasmane tavırları, çocuklara örnek olacak bir yetişkin modelinin eksikliği."

Ancak bunun da istisnaları vardır. Mesleki olarak uyuşturucu içinde yaşayan tıpçılar ve uyuşturucuyla ilgilenen kolluk kuvvetlerinden bağımlı olanlar, alt kültürden kopuk ve diğer bağımlılardan farklı sosyo kültürel zemindedirler. Ne var ki, sanatçılar ve sanatsal anlatımlar bizim anlatımlarımızın üzerindedir. 1996 yılında gösterime giren Tminspotling filminin tanıtım aliş-lerinden biri canki kişiliğini şöyle çiziyor:

"Yaşamı seç. Bir iş bul. Kariyerli olmayı seç. Bir aile kur. Büyük aptal bir televizyon al. Televizyon izle, bir çamaşır makinesi, araba, uzaktan kumandalı bir CD çalar al. Sağlıklı olmayı seç. Az kolestrolü seç. Dişlerine bak. Keyfin için para harca. Bir ev tutarak yaşamaya başla. Dostlarını seç. İç çamaşırlarına ve giyimine özen göster. Temiz kal ve güzel pazar sabahlan sevgilinle sevişmeyi seç."

Gerçekten de bir cankinin tüm yapamadıkları ve yaptıkları bunlardır.

Bağımlının portresi

• Hiçbir işte dikiş tutturamayacak denli asildir. Kimseden emir alamaz, emir veremez. Savaşçılık özellikleri madde bulmanın dışında yoktur, dirayetli değildir.

• Cinselliği salt cinsel ilişki olarak ele alıp cinsel gücünün yeterli olduğunu savunsa da kimseyle üç ayı geçen bir beraberlik kuramaz. Çoğunluğu iktidarsızlık, orgazm olamama, ereksi-yona ulaşamama, teşhircilik, cinsellik dolayısıyla kendini suçlama ve sado-mozo cinsel bozukluklara sahiptir. Beraberliklere çok katlanamaz, çünkü bu tür bağlılıklar özveri gerektirir, kimseye bağlanmaz. Bağlılık gibi bir kavram onun için saçmadır. Bağımlı hiçbir açıdan ve hiçbir alanda çabalamaz, hazıra dayalı tüketici bir yaşam biçimi onun için gayet güzeldir,

• Maddesizken uykuya dalma sorunları vardır. Düzenli uyku uyuyamazlar. Uyuşturucu maddeler, kurbanlarını uyku sıkıntılılardan seçer.

• Her zaman ağır ve vesveselidir.

• Maddesizken yabancı yerlerde tuvalete gidemezler, titizdir-

ler.

Maddesizken koku alma duyulan çok kuvvetlidir. İlerlemiş aşamalarda suyla bağlantıları iyice kopar, yıkan-

mayı sevmezler. Gerek eroinin gerekse alkolün yoksunluğu sırasındaki üşüme, yıkanmalarına çoğu kez engel olur.

• Hiçbir şeyden kolay kolay mutlu olmazlar, her sabah onlar için yeni bir mutsuz günün başlangıcıdır. Bu mutsuzluk da kullanımın ana sebebidir zaten. Mutsuzluğu, mutluluk felsefesi haline getirecek bir durumları yoktur çünkü. Böylesi bir düşünme biçimi onları mutlu edebilir, fazla mutsuz olmaya dayanamazlar ve zaten çabalı da değildirler. Çabalı olmuş olsalar kendilerine bağımlı adını değil ehli keyif adını koyar eroinmanlar. Alkolikler ve seks bağımlıları ise zaten durumlarını çoğunlukla kabul etmezler.

• Başkalarının başarılarını neredeyse kendi başarısızlıkları kabul ederler ve başarılı insanlarla görüşmezler. Bu da alt kültür oluşturmanın önemli bir anayasa maddesidir. Maddesizken erkekse pek efendi, kadınsa çok hanımdır. Kendilerini ilade etme sıkıntıları vardır. Kalabalıklarda maddesizken konuşmazlar. Maddesizken sosyal değildirler.

• Gerçeklen de sevdikleri kimse yoktur, yaşamlarında kimse önemli değildir

Homcros Odisseia'nm dördüncü bölümünde şöyle der:

O sıra Zeus kızı Hdlen bir şeyler tasarladı

Bir ilaç allı içtikleri şaraba.

Yası öfoeyi dindiren bir ilaçtı.

Katıldığı sağraklan şarap içen,

Gözyaşı dökmezdi bütün bir gün

Anası, babası ölmüş olsa bile.

Ya kandaşını ya sevgili oğlunu

Gözünün önünde tunçla kesseler

Gözleriyle görse nasıl can verdiklerini

Bir damla gözyaşı dökmezdi gene de

Böyle erdemli iyi ilaçları vardı Zcus kızının

Aslında eroin öncesinde de aynı kişilik yapısının var olduğu, bağımlı olduktan sonra da böyle bir duygu durumunda olduklarını söylemek daha doğru olur. Eroinman için madde ve madde bulma arkadaşları önemlidir. Bunlar da geçici kişilerdir, yerini alan biri olduğunda, birinin yerine makine parçası gibi diğeri geçer. Tüm sosyal bağları zayıfladığında maddenin en üst dü-zeyindedirler. Ya da şöyle diyelim, maddenin en üst düzeyinde madde alacak paraları da varsa, kimseyi islemezler.

işte bağımlıların çoğunlukla paylaştıkları özellikler. Bunja-rın tümü nevroük olarak adlandırılan özelliklerdir. Maddenin üst aşamasındaki sosyalliğin iyice bitmesi ise psikolik, artık akıl hastalığı denilen aşamaya varır. Aslında görüldüğü gibi sağlıklı insanlar zaten bağımlı olmuyor gibi bir durum var ortada. Gerard ve Kornetsky isimli araştırmacılar Ergenlikte Afyon Bağımlılığı isimli kitaplarında, bağımlılıkla hem kişilik hem de toplum içindeki durumun önemine değinmişlerdir. Onlara göre, kimse kişiliğinde bir takım eksikler olduğu için uyuşturucu bağımlısı olmaz, fakal bununla birlikle aynı kişiliğe sahip gençlerin hepsi uyuşturucu madde bağımlısı olmamaktadır. Aile ve arkadaş çevresinin etkileri dahil yaşamın tüm cephelerini değerlendirmek gerekir. G&K bağımlı portresini şöyle çizer:

"Her şeyi kişilikle açıklayanlayız.

insanlar kendilerine yapılan farklı muamelede karşı karşıyadır.

Bağımlılar onurlarını tekrar elde etmeye çalışmaktadır. Doğuşta var olan yeteneklerden değil sıradan zorluk durumlarında hareket yeteneklerinde farklar bulunmuştur. Uyuşturucu bağımlıları yeni sorunları karşılamak bakımından daha az hazırlıklıdırlar. Çocuğa benzer vücut resimleri çizmişlerdir. Erkek ve dişi çehreler arasındaki fark, hafif bir şekilde daha azdır.

Kültürel bakımdan kabul edilen roller daha az tasvir edilmiştir. Genelde değişik tiplerde olmak üzere daha çok ruhsal bozukluklara sahiptirler. Disiplinden nefret ederler, eğitim ve öğrenim hayatları daha az başarılıdır. Bağımlılık öncesi çevrelerine uyum konusunda daha fazla sıkıntı çekmişlerdir. Bununla birlikte lek değişkene dayanarak kesin bir belirlemeden söz elmek olası değildir. Realist olmayan ihtirasları fazladır."

Tüm bu görüşler çerçevesinde, ailenin yanlış eğitiminin devamını madde bağımlılığında görüyoruz. Bağımlının portresinde özelliklerin önemli bir kısmı "yıkanma" durumu dışında maddeyle birlikle gelen özellikler değil. Tam tersine böylesi bir kişiliğe sahip kişi aslında kendini iyileştirmeye çalışıyor neredeyse. Bağımlı kardeşlerimiz portredeki tavrımıza bakıp kızmasın; ne yani bağımlılara yağ mı çekelim, lamam, bağımlı bağımsız herkesi seviyoruz ama cankilerin poposu öpülmemeli.

Aileler çocuklarını uyuşturucudan koruyacaksa, yukarıdaki maddeleri düşünmelidir. Her aile boşanabilir, ancak boşandıktan sonra küçük yaşlan başlayarak kendine güvenli, güçlü, ayakla duran bir çocuk yarattıklarında, alkol ya da eroin, gizemli bir büyüyle karşılaşmış gibi yanınıza yanaşanılyacaklır. İsmini çok sevdiğim fakat söylemi papazvari gelen bir kitap "Baba Çık Dışarı Oynayalım"; ailelerin özellikle babaların "Şam babası" olmaması gerektiğini söylerken önemli bir peri değneği sunar. Bu değnek, dayanıklı ve çabalayan, emekçi bir yetiştirme biçimidir. Kitapla, yetişkin çocuklara sahip bir baba çocuğuna ha-yalta kalınanın sırrını şöyle verir:

"Çocuklarımı sekslen ve uyuşturucudan uzak kalması için zorlarım.

Çocuklarımın bir yüksek okuldan mezun olmalarında ısrar

ederim.

Çocuklarımın bir meslek sahibi olmalarında ısrar ederim.

Daha iyisini bulana dek işlerini değiştirmemelerini söylerim." {Baba Çık Dışarı Oynayalım, Michacl D. Stevvard, 1998, Gendaş Yayınları.)

Sekse düşkünlükle kastedilen bir duygu dengesizliği olmalı diye düşünüyor insan, ancak uyuşturucuya düşkünlük sekste de başarısızılığı getiriyor ki, böylesi bir önermeyi Sleward da kitabına koymuş, diğer üç özellik ise hep dayanıklı ve dirençli olmayı getiriyor. Ve belirtmek gerekir ki, tüm uyuşturucu eğitimi kitapları, bir noktada cinselliğe varırken, uyuşturucu eğitimi cinsellik hakkında bilgilendirmelere dayanmak zorunda kalır. Çünkü her ikisi de kişilik ve bedeni kullanmayla ilgilidir. Uyuşturucunun olduğu yerde intihar gibi yine bedenle ilgili bir kötü kullanım her zaman kendini gösterir. Uyuşturucu bağımlılarının bulunduğu çevrelerde ve ailelerde intiharların çokça görüldüğü araştırmalarca saptanmıştır. (Dai, 1937) Uyuşturucuyu ilaç istismarı haline dönüştüren insanların bedenlerini iyi kullanmaları olanaksızdır, seks bağımlılarının uyuşturucu (alkol) bağımlısı olmaları da rastlantı değildir. Onlar kendilerini yasal bir içki kullandıkları için uyuşturucu bağımlısı bile saymazlar, hoş, "seks bağımlısı" kavramı yeni yeni kullanılmaya başlanmıştır. Bunu bir cinsel tercih gibi, alkolü de keyif için sanki bir sosyal içici gibi sunma şansı da yüksekür. Nedir, bakıyoruz ki ülkemizde ve dünyada eğitimsiz kitlelerin uyuşturucu ve seks düşkünlükleri müzik, basılı ve yazılı basınla tele görsel araçlar yoluyla beslenmektedir. Gereksinimin nedeni elbette yoksulluk ve eğitimsizliktir. Tıpkı askeri güç gibi, eğilim de parasız yapılamaz çünkü.

Lafı biraz uzatsak da (baba pabucu yarım, diyesim geliyor) "Baba Çık Dışarı Oynayalım "da tüm öz, İncil ve Tevrat'da hatta Kuran'da Yakup'un oğluna verdiği şu hasleti yerleştirmeye yöneliktir:

"Asla gitmesine izin verme, asla kaybetme, asla vazgeçme."

Ve kitabın içinde lam duruma uygun bir sözle golümüzü alalım:

"Uyuşturucuya, sekse ve intihara bulaşan çocuklar hemeni, şimdiyi ve yanıbaşlarındakini görürler. Geleceği ve büyük tabloyu görmezler."

Gelecek ve büyük tabloyu görmemekle anlatılmak istenen tüm araştırmacıların belirttikleri bir özellik olan, gerçekçi olmayan hırstır. Hiçbir bağımlı azla yetinmez.

Sonuçla şunu söyleyebiliriz her alkol ya da uyuşturucu kullanan kişi ölecek demek değildir. Zaten seks bağımlıları da HIV virisüne yakalanmadıkça AİDS olmaz, paçayı ufak tefek "belsoğukluklan"yla (godoria) atlatırlar. Madde, zaten sağlıklı bir insanda bağımlılığa varacak bir etki yaratamıyor. Ancak "ben sağlıklıyım" deyip kendinizi garantiye almış değilsiniz. Bu maddelerle yaşamayı öğrendiğimizde gerçek başarıyı yakalayıp bağımlılığa karşı mücadeleyi başarmış olacağız. Çünkü madde bağımlılığı sebep değil, sonuçtur. Neden uyuşturucu müptelası olunur? isimli yazısında Dr. Aydın Uluyazman, bağımlılık durumunun alt yapısını net bir biçimde ortaya koymuştur. Dr. Uluyazman, o zamanlar (1972) Bakırköy Ruh Hastalıkları hastanesinin baştabip muavini ve o zamanki adıyla uyuşturucu maddeler servisi şefidir. Yaklaşımı yine bugünün çok ilerisindedir. Uluyazman çok ileri giderek bağımlı olma alt yapısının bir hastalık durumu olduğunu tanımlar ve her hastanın kendini tedavi edecek ilacı seçtiğini söyler. Aslında lüm çocuklarda, hipcrkinetiklerde ve otisliklerde de benzeri bir tanımlama yapılabilir; tüm dengesizlikleri sağaltacak yöntemler kişi tarafından kendini içigüdüsel bir tedaviye çevirir, (aşırı hareketli çocukların suyla oynaması gibi) Uluyazman şöyle der:

"Uyuşturucu madde müptelaları bu toksik maddeye alışma-

dan evvel nasıl ruhi dengelerinde bozuk olan kişiler olarak biliniyorsa toksikomanın kullandığı uyuşturucu maddenin seçiminde dahi bazı gerçekler vardır. Başka bir deyimle insanlar uyuşturucu maddelere gelişigüzel değil de psikolojik ihtiyaçlarına göre seçerek alışmaktadırlar.

Tiner bölümünde de söz edileceği gibi sokakta yaşayan tinerci çocukların kişilik özellikleri de eroin bağımlılarının kişilik özelliklerinden farklı değildir. Üretime dönük eğitim vermeyen amaçsız eğitim ortamları bağımlı çocuğun hazırlayıcısıdır. Halta bundan sonraki bölümlerde savunacağımız gibi, gerçek tehlike uyuşturucu değil, bilgisizlik ve eğitimsizliktir. Otomobil kullanmayı bilmeyen bir sürücünün ilk deneyiminde araç, bir ölüm makinesi haline gelebilir. Dr. Uluyazman, uyuşturucuyu bir sonuç, uyuşturucu alt yapısını neden olarak görüp açıklayabilmiş nadir doktorlardandır, Uluyazman şöyle der:

"Uyuşturucu maddelerin beden alışkanlığı yapan bir özelliği vardır ama insanlar bu ilaçlara gelişigüzel değil, ruh hastalıklarından ötürü alışırlar. Başka bir deyimle alışkanlık esasen var olan ruhi bozukluk ve dengesizliğin yeni bir belirtisidir. Bugüne kadar yapılan çeşitli araştırmalar loksikomanların belirli bir psikiyatrik bölüme ayrılamayacaklarını göstermiştir. Şizofrenik, histerik, psikopat olabilecekleri gibi sadece basil karakter bozuklukları da gösterebilirler. Ancak uyuşturucu maddeye alışkanlık, başladıktan sonra, yakınlarına ve topluma karşı davranışları bakımından birbirlerine çok benzerler. Fakal gerçek kişilikleri çok değişiktir."

Çeşitli biçimleriyle insanlığın hizmeti için var olan tüm ilaçlar istismar edildiğinde ve yanlış kullanımlarında insanı öldürebilir. Alkol dahil tüm uyuşturucuların karşısında tutucu bir biçimde durabilmek her insanın harcı değildir. İşte bizim sözümüz "köıü arkadaşları"nı kıramayıp paçasını kaptıranlara... Ta-

mamen uzak durmayı binlerce yıldır herkes önerdiğine ve sonuç değişmediğine göre, artık taktik değiştirip uyuşturucu gibi haz aracılarıyla birlikte yaşadığımızı kabul etmek gerekiyor. Önemli olan, hazları dengeli olarak yaşayabilmek, ruh sağlığını dengede tutabilmektir.

Patatesten ve bulgurdan alkol, topraktan afyon ve esrar çıktığı sürece uyuşturucunun bu dünyada azalacağı yok. Mikrobun sterilizasyonu olası değilse vücudun yaptığı direnci yükseltmektir. Bugüne dek uyuşturucuyla mücadelede yapılan tüm yanlış, uyuşturucu eğilimini, uyuşturucu tanıtımı ve reklamı haline getirmiş olmaktır. Yeşilay biz kendimizi bildik bileli vardır. Yeşilay haftalarında sigaradan bacakları kesilenlerin çirkin fotoğrafları, gazele kupürlerini anaokulundan beri görürüz. Bu Yeşilay ne ye-şilse esrar kullanımı alıp başını gittiğinde, eroinden insanlar sapır sapır döküldüğünde eroin kakadır, esrar kakadır deyip, üstelik komik ve bilimsel olmayan yazıları ve en pahalıya bastırılan kötü kalitede kitaplarıyla neredeyse insanları uyuşturucuya teşvik etti. Bir türlü engizisyon mahkemesinden öteye gidemedi. Deprem sonrası Kızılay'ıiTiıe olduğu anlaşıldı ama Yeşilay, insanlara yardım etme teorileri ve pratiği geliştireceğine, düşmanlık beslemekten başka bir şey yapmadı. Bağımlılığı bir hastalık olarak tanımlamadı. Sokak çocuklarının tinerine bile bulaşmayıp kendisi sivil toplum örgütü değilmiş gibi derneklere pas atlı. Sigara ve içki içmeyen ve uyuşturucu alt kültüründen uzak kalmayı beceri sayan insanların uyuşturucuyla mücadelesinin bağımlılıları ölüme ilmeklen, onların bir an evvel gebermesinden medet ummulmasından ibaret olması bir ülke için ulanç vericidir. Ne yazık bağımlıları "temizleyen" kurumlarda eğitim görmemiş hekimler neredeyse işkence yaparak sağaltım aşamasını ve sonraki kişilik değişimi süresini yaşayamazlar. İşin inanılmaz derecede trajikomik yanlarından biri, bağımlı tedavisiy-

le uğraşan hekimlerin maddeyi tanımamaları, bilmemeleridir. Hekimlerin gerçeklen eroin ya da madde bağımlısı olmalarını ya da kendilerini riske almalarını elbette kimse beklemiyor ama eğitimli olmaları en azından tıbbi elik açısından gereklidir. Çokça söz ettiğimiz 1957 basımlı Kollokyum'da Donald R. Taht şöyle demişli:

"Uyuşturucu kullanımına eğimli olanları önlemek gereklidir. Suçlu olan ve olmayan eğilimleri ayırmak çok önemlidir. Suçluların toplumsal değerlerinin ise bireysel sıkıntıları vardır ve ayrı çevrelerde yaşarlar. Psikiyatrik ve toplumsal (case work) çalışma yapılarak yardıma ihtiyaçları olanları ayırmak gerekir. Fakat uzman, muayenehanesinden çıkıp tedavi edilenin yaşadığı çevreye girmelidir. Gruplar içinde çalışmak için uzmanlar istihdam etmek lazımdır." (1957, Kollohyum)

Tüm bunlar konuşulalı çok zaman geçti ama ne hekimlerde ne pedagoglarda şimdilik bir tık yok. Kaldı ki hekimlerin virüs, enfeksiyon ve sterilize ortam tutkunu ya da bağımlısı olmaları gerçekten bağımlıları öldürüp onlardan kurtulma gibi bir imaji getirir. Milli Eğitim Müdürlüğü 1999 yılında Türkiye'nin en büyük kurumlarından birine, AMATEM'e bir araştırma yaptırmış ve araştırma lüm cankilerin güldüğü haliyle "eğitim için" okullara gönderilmiştir. Araştırmanın arkasında emniyete bağlı Narkotik Büro vardır ama adamcağızlar herhalde ağızlarını açamamaktadır. Amatem'in demesine göre madde kullanımı değil enjektörle bulaşma önemlidir. Virüs bulaşmazsa kullanıcının sağlığı önemli değildir, işle Amatem'in Zarar Azaltma Programı'nın ana özü budur. Çeviri dışında koydukları kimi ilkeler gerçeklen güzeldir ama ilkelere kendileri uymayınca bir balon köpüğü olmuştur tüm düşünceleri. Zarar azaltmanın Amalemcc yanı bir yana Yeşilay da böylesi komik bir kurum değil midir?

Uyuşmak bireysel bir iş, ama...

Uyuşturucu kullanmak aslına bakarsanız çok bireysel bir iştir. Dişlerinizi fırçalayıp fırçalamamaklan dolayı adli takibat görmeniz ne denli manlıklıysa, uyuşturucu yüzünden demir parmaklıklar arkasında olmanız o denli mantıklıdır. Ancak burada toplumsal korumalar ön plana çıkar. Yani siz diş fırçalamayabilirsiniz ama başkalarına diş fırçalamamayı tavsiye edemez, daha ötesi örnek bile olamazsınız. Geçtiğimiz yıllarda aşırı dozdan Beyoğlu Sineması tuvaletinde son "taklasfna gelen Kanal Gü-ner ya da gerçek adıyla Kanat Antepli, dostlarının demesine göre herkesin önünde neredeyse yasallaşmış bir halde eroin kullandığı ve kötü örnek olduğu için bazı güçlerce öteki tarafa sevk edildi. Neden olmasın? Çetelerin yaşadığı, çetelerin devlet ihaleleri aldığı, cankilerin yakalandığında önce ajanlık teklif edildiği bir ülkede her şey mümkün. Bu arada şunu sormak gerekli, bu kızın neden iki soyadı var? Eski kocasına çocukçasına bir sevgisi olan yazar eroinman Tavşan Hanım, espri olsun diye eski kocasının soyadını kullanmıştı. İşle alt kültür. Alt küllürü küçümsediğimiz için söylemiyoruz tabii, ancak sabık kocasıyla Kanal arasında bu konu gerçekten espri konusu olmuştur. Çünkü sonradan kitabı "besi seller" olan Kanal kızımız, boşanmalarını uzatan kocasından bir çeşit esprili intikam almıştır. Tabii onun yazarlığını "eroinman" diye küçümseyen, kendinin feminist olduğunu savlayan Beyoğlu'nun vampir ruhlu kişilik yoksunu yazarları "neden kendileri bu denli başarılı olamadılar" diye sinirlerinden dama çıktılar. Kanat'ın ölümünden sonra Sok-rat'a ölüm mahkemesinin kapısını açan Meleneos gibi konuşmuşlar, hatla onun iğneyle kullandığı eroini bile es geçip "o penis bulamadığı için iğneyi kullanıyordu" gibilerinden pisikoana-list söylemlere girmişlerdi. Kanatçık, erkekler konusunda neredeyse mutaasıptı. Ama Kanat'a çamur alarak gelen kadının eroin konusundaki lek deneyimi cankiler hakkındaki bir çevirisiy-

di, dedikodu bir yana, Kanal'ın Eroin Güncesi'nde sözünü ettiği kocası "Çetin"in Çanakkalede'ki akrabaları paniğe kapılmış ve çocuğu epeyce sıkıştırmışlar, televizyondaki haber programlarından sonra çocukcağız ele güne çıkamamış.

Her neyse ne, uyuşturucu hakkında yazanların başına çok işler gelmiştir. Ancak bir de alınlılarını zaman zaman yapacağımız Özcan Köknel gibi proflarca yazılmış, dil dil dil, bit bit bil, diye giden salı yüz senelik kimyasal iç gıcıklayıcı tavşan boku cinsinden kokup bulaşmayan yazılar vardır ki, bunlar "bilimsel" sınıfına girip gayetle makbuldürler. Uyuşturucu konusunda ileri geri kem küm yapanlar, Sokratesvari ölümleri görebilirler. Hoş, Sokral hocamız gençlere kölü şeyler öğretiyor, kölü örnek oluyor diye baldıranotu tezgâhından geçtiyse ne olur, tek fark artık eroin diye bir maddenin ölüm ve öldürme işlerinde masumca kullanılıyor olmasıdır. Devlet, Platon'dan yana bizde pek de önemli adımlar almamıştır. Ütopik Devlet kavramının koruyucu ardılları politikalarındaki tanrılarına pek söz söyletmedikleri gibi uyuşturucuyu eğitmenler, psikologlar ve akıl hastanelerinin subayları psikiyalrisllere postalayıp, eski Sovyetler Birliği yöntemiyle farklı söylemdeki insanları akıl hastası olarak kapatmayı da deneyebilirler. Anlayacağınız, insanların keyifle, dili dı-şarda kullandığı bu meret, yani uyuşturucu, dünya ekonomisini yönettiği gibi dünya politikası ve eğilimini de hop oturtup hop kaldırır. Alkolden devletler ve devletlerin içindeki sınıflar büyük paralar kazandığı gibi yasadışı uyuşturuculardan dünya savaş sanayiine kadar önemli miktarlarda paraların elde edildiğini söylemek artık eskimiş sözler oldu. Nedir, uyuşturucu konusundaki politikalar çok belirli değildir. Marksistlerle faşistlerin politikaları gibi uyuşturucu konusunda belirlenmiş bir bakış açısı ve önleme yöntemi oluşmuş değildir. Çünkü ekmeğini politikadan yiyenler, popülist yaklaşımlarla ceplerini doldurma pe-

şindedir. Yoksa Marksizm, sosyal bilimlere yön çizen, ölçü tutan bir çizgi verir ve baktığımız, bakacağımız açının Marksist olmadığını tartışmak gerekir. Bireye ait özgürlüğü, toplumu tehlikeye sokmadan savunmak, hangi filozof kökenine yerleştirilirse yerleştirilsin bir devlet için kalitedir. Platon, ne ruhu hortlayası-ca kilap yazdıysa, zaman içinde dinler aldıkları payı devletlere bırakmış ve halkı eğilimli olmayan ülkelerde hâlâ kurallarını sürdürür, borusunu öttürür olmuş.

Böyle bir kitabın yazılış nedeni, başta topluma karşı sorumluluk ve duyarlılıktır. Sokakla yaşayan çocuklarımızı topluma kazandırmak da böylesi bir duyarlılık anlayışından geçmekledir. Sokakta yaşayan insanlardan birinin karısı ve çocuğu, ailenin reisi tekrar sokağa dönünce ortada kalmıştı. Çalıştığım kuruma bu insanları aldım, üç yaşındaki kız öğrencim, iki aylık bebek, hepimizin bebeği, anne ise bizim yardımcımız oldu. İlk günler, anne uyum sağlayıncaya kadar biraz zor geçli ama en büyük zorluk özel okulumuzda bir velimizden geldi. Aslında yaklaşımı ırkçı bir yaklaşımdı; "biz para ödüyoruz, bizim üstümüzden iyilik yapıyorsunuz" dedi. Onun savlamasına göre çocukların keyfi kaçmıştı gelen yeni konuklardan. Oysa bir anaokulunda yeni katılan herkes keyif kaçırtır. Uyum sağladıkça, mutluluklar paylaşıldıkça büyür ve zamanla sorunlar çözülür, yeni katılan topluluğun bir parçası olur. Bunun toplumsal bir kural olduğu anaokulunda bile gözlenecek kadar gerçektir. O çocukları almak bizim toplumsal sorumluluğumuzdu. Onları olduğu yerde bırakmak bizlerin eğitimciliğine yakışmayacak derece sorumsuzca bir davranış olurdu. Aynı biçimde toplumda uyuşturucu kullanımı sorununa duyarsız kalmak da bir sorumsuzluktur. Olumsuz yaklaşımla başlayan aynı veli daha sonra aynı insanlarla kucaklaşmıştır.

Uyuşturucu kullanacak kişilerin de kimler olacağı ve nasıl

kullanacağı belli değildir. En yakınımızdan başlayan bu fırtınanın hangi ateşle yangına dönüşeceği meçhuldür. Uyuşturucuyu yasaklamadan ya da yasaklanmadığı bir süreçte, nasıl önlemler alabiliriz, dostlarımızı ölümden ya da bunalımdan nasıl kurtarabiliriz? İşte sorunumuz bu! Eğer uyuşturucu, kişilikteki yıpranmalar sonucunda, birçok kurban bulabiliyorsa, daha kişilikli bir toplum yaratmamız gerekecektir. Ancak ne yazık ki, özellikle kentlerde insani değerler önemini yitirmiş, insanlar neredeyse vahşi hale gelmiştir. Ev değerleri, geleneksel değerler, dini değerler, mesleki değerler, cinsellikle ilgili değerler; kısacası, kişiliğin belkemiği olacak ana yapı, önemli bir darbe almıştır. Okullarda Batı'nın kullanmadığı ölçümleme araçlarıyla yapılan sınavlarla, insanlar kolejler, üniversiteler peşinde çocuklarını yetiştirirken, çocuklarına kendilerinden önemli değerler yüklemeden "başarı" peşinde, yaşama atılmış duyarlı çocuklara kocaman bir boşluk kalmaktadır. Örnek olmayan, insan değerleri olmayan topluluğun bireyleri için bağımlılıktan başka çözüm yoktur. Kısacası çözüm uyuşturucuyla uyum sağlayarak yaşamak haline döndüğünde yeni bir kişilik eğiliminin sularına girmiş oluyoruz. Diyebiliriz ki, toplumla uyuşmak ya da uyuşmamak, işle bütün mesele...

Kişilik oluşurken

Yıllardır uyuşturucunun içinde yaşayanlar çok iyi bilirler ki uyuşturucudan ölen insanların aileleri lıpkı otisliklerin aileleri gibi özel duygusal yapıya, dünya görüşüne, eğilim biçimine ve yaklaşımına sahiptir. Zaten çok ilginçtir, eroinman kardeşleri sıkça görebilirsiniz. Kimi aile sanki eroinman üretim ciltliği gibidir. Hoş, yetiştirme biçimimizle "devlet eroinman yetiştirme çiftliklerimiz!" bile olduğu söylenebilir ama dilimizi sivrileştirmeden Kanal Güner'in kitabından bir alıntı yapmak gerekiyor. Eroin üstüne hiçbir şey bilmeyen insanlardan, bilmediklerini gösteren örnekler vermeden önce, kişilik konusunda Kanat'dan alınlı yapmamak olanaksız. Kanat'ın ölürken dahi çok sevdiği, kitapta yer alan ismiyle Hakan'ın ailesi gerçekten yetiştirme çifl-liğine çok iyi bir örnektir. Kanal, Hakan'ın eroinmanlıktan sorumlu olmadığını şöyle anlalır:

"Son kavgamızda Hakan yüzüme nefretle bakarak, onu benim eroinman yaptığımı haykırmıştı. Ben tıp kitaplarıyla boğuşurken iğne yapan, benden senelerce önce eroinle tanışmış, her şeye burnunu sokmuş olduğu için hava atan, su katılmamış bir piçi ben eroinman yapmışım! Annesinin elediğine göre oğlunun hayalını ben mahvetmişim!

¦Olabilir yapmışımdır; yapmışsam da çok iyi yapmışım. Keşke küçük oğluna da ilk "eyç"i ben verseydim. Şimdi gurur duyardım, hiç pişman olmazdım. O ailenin bana altığı boklar o kadar abartılı oldu ki artık aldırmamayı öğrendim."

işte çiçeği burununda merhume yazarımızın ölümünden önceki kış, suratı turşu satarak barlarda eyç parası uğruna, yayıncısı Adnan Özer'le sürekli kapışarak aldığı ve sattığı kitaptan bir üretim çiftliği... Kitabın bir bölümünün yazıldığı dönemde daha üç numaralı en küçük kız kardeşin de eroine başlayacağı Ka-nal'ın aklına bile gelmiyordu. Tüm bu kardeşlerin tek annesi ve babası, suçluyu belki de hâlâ ev dışında arıyorlardır. Onlara ve Balıklı Rum Hastanesi ile AMATEM doktorlarına kolay gelsin, hayırlı işler olsun...

Hangi aileler uyuşturucu kullanıcısı, alkolik ya da eroinman yetiştirir? İşte bu soruyu yanıtlamak için bağımlılık olgusuna dönmemiz gerekiyor. Bağımlılık birçok kez belirteceğimiz gibi bağlılık olgusundan ayrım gösteren bir kavram olarak ele alınmalıdır. Bağımlılık genel yapısı çizilirken insanı şaşırtan durum, bağımlılığın oluştuğu kaynağın farklılığına bağlı olmaksızın genel bağımlılık yapısının benzerliğidir.

Bağımlılık, insanın kendi özgücünü yadsıyarak kendi başına yapabileceği bir durumda, eylemde bir başka kaynağa dayalı olarak tüketimler ve üretimler yapmaktır. Her bağımlı, bağımlılık tipi ve şekli ne olursa olsun kullanıma devam etlikçe geri dönüşle önemli sıkıntılar yaşar.

Bağımlılığın bir diğer özelliği de, başka bağımlılıkları da kolayca kapabilir hale gelmeklir. Ailelere ekonomik olarak bağımlılık geliştirmek bir bağımlılıktır, mekânlara bağımlı olanlar, insanlara bağımlı olanlar, suya bağımlı olanlar hep aynı bağımlılık psikolojisini yaşarlar ki takıntı diyebileceğimiz obsesive bir durum da bağımlılığın yan ürünlerindendir. Yine bağımlılığın il-

ginç yanlarından biri maddeye ve nedenine bağlı olmaksızın yoksunluk nöbetlerinin benzer sürelerde oluşup kaldırılması için yeniden kişilik eğitimine gereksinim duymasıdır. Burada verilecek örnek ilginçtir. Anaokuluna başlayan anne bağımlı ya da baba bağımlı endişeli çocuklarda uyum sürecinin benzerliği dikkat çekicidir. Anaokuluna başlayan çocuk ilk gün verdiği tepkiyi üç gün sonra en yüksek noktasına dek çıkarır ve daha sonra tepki düşmeye başlar. İlk uyum belirtileri bir hafladan önce başlamaz. Eroin ve kokain kullananların yoksunluk nöbetleri de aynı süreyi ve eğriyi gösterirler.

Bağımlılığın uyuşturucuya bağlı olmadan genel felsefi yapısı eğitimde çok tartışmaya yol açmıştır. Sokrat'a göre bağımlılık insan yaşamının kaçınılmaz gerçeğidir. Tümüyle kendi kendimize yeterli olabilir miyiz? Jane Roland Martin Okul Yuvası'nda (The School Home) bağımlılık ve bağlılık kavramlarını benzer bir şekilde yerleştirerek şöyle demiştir:

"Bizi doğuran, yetiştiren ve eğiten insanların yanı sıra, büyütmekte olan, yemeğimizi pişiren, yatağımızı yapan, evimizi temizleyen, dosyalarımızı düzenleyen, işyerimizi süpüren arabamızı tasarlayan, yollarımızı inşa eden, dilekçelerimizi yanıtlayan, reçetemizi yazan insanlara karşı bağımlılığımızı göz ardı etmek, birbiriyle ilişkisi olmayan insanlardan oluşan bir düşsel idealine tutunmamaktadır. Bağımlılığı kölelik, uşaklık, sömürü, kendini feda etmek, diktatörlük gibi en kötü şekilleriyle bir tutmak; bizi iyi türevlerini araştırma konusunda başarısız kılıyor.

İç huzur yoksunluğu belasıyla uğraşan bir ulus için özyönetim ve özyeterliği birbirine karıştırma, karşılanması zor bir lükstür. Birilerine bağlanmanın, bağımsızlığı engelleyeceği ve diğer insanlarla ilgilenmenin, iyi bir yurttaş olmak için gereken özka-rarlılıkla çelişeceği yanılsaması, iç huzurun gerektirdiği hısımlık bağlarının gelişmesini önler."

Okul ve evcimen değerleri ele alarak toplumdaki iç iletişimi kuvvetle işleyen çok sevdiğim bu kitapla da bir kez daha görüyoruz ki, aklın yolu (eğitimbilim ilkeleri uygulandığında da) birdir.

Bağlılık, eroinman ve alkoliklerde hiç görülmeyecek türden bir olgudur. Bağlılık, işe bağlılık, eşe bağlılık, birtakım değerlere bağlılık, bağımlılığın panzehiridir, bağımlılığın düşmanıdır. Bağımlının sosyal ilişkilerinde önemli dengesizlikler vardır. Sevgi bağını göremezsiniz, çünkü sevmek için emek vermek, bağlı olmak gerekir. Moreno'nun bir kavramı olan sosyal atom ve aile atomu çalışmalarını çevremdeki bağımlılara yönelttiğimde görülen bağımlıların nevrotiklerde olduğu denli az sayıda, neredeyse pisikoliklere yakın bir biçimde ve sayıda insana değer verdiğidir. Bu çok az ya da hiç demektir. Sevgi sıkıntısı had safhadadır. Kendine psikiyatrisllerden daha güzel bakabilen Kanat, bakın sevgi konusunda saptamasını nasıl onikiden vurarak yapmış. (Onu hangi usta yıkamış!)

"Çocukken bana hep yaşına göre olgun kız derlerdi. Hep en büyük bendim, benden küçüklere örnek olmak zorundaydım, okulda başarılı olmak zorundaydım. Yanlışlık, yaramazlık, afacanlık yapamazdım. Konuşmaya başlar başlamaz düzgün cümlelerle, Anadolu'da geziyor olmamıza rağmen istanbul Türkçe-siyle konuşuyordum. Böyle bir çocukluğun ardından ergenliğimle birlikte denge bozuldu. Çünkü büyük ihtimal, unutulan bir şey vardı; SEVGİ! Ben de bu açığımı hep dışarıdan karşılamaya çalıştım. Başvurduğum her duvar için başımda bir yumru oluşmuştu. Ama artık yumru oluşabilecek normal bir zemin kalmadığından ya da beynim yekpare bir yumru haline geldiğinden olsa gerek insanlardan uzak durmaya, en fazlası minumum düzeyde ilişki kurmaya karar verdim."

Bağımlıların isler nazal yoldan ister oral isler enjeksiyon yoluyla aldıkları eroinden sonra söyledikleri söz genelde aynıdır, "oh be içime sevgi doldu, yaşama sevinci geldi".

Bağlılık kavramının kırılarak bağımlılık alt yapısının oluşması okulöncesi dönemde çok rahat gözlemlenir. Tüm okulöncesi eğitimcileri durumun adını koymasalar da bağımlılığa karşı mücadele ederler. Onlar savaşı yilirdiyse bağımlılık yıllar sonra başka bir biçimde hortlar. Okulöncesinde çocuklar uyuşturucu mu kullanır, hayır, ama onlar da kendi özgüçlerinin farkına varacak bir eğilim almadıkları sürece doğanın onlara kıldığı bağımlılık durumunun çok üstüne çıkabilirler. Elbette okulöncesinde insan ekonomik olarak fizik olarak ve çeşitli biçimlerde ailesine bağımlıdır ancak kendi başına oynayabilme, kendi başına yemek yiyebilme, kendi başına temizlenebilirle gibi gelişimsel davranışlar ülkemizde tüm okulöncecilerin bildiği gibi çocuklarımızda çok sonraları gözüken, çok geciken davranışlardır. Kişisel, sosyal ve özbakımsal yani otonomi konusunda çocuklarımızın geriliği şaşırtıcı bir ulusal özellik haline gelmiştir. Ne rastlantı ki ülkemizde takıntılı olunan psikolojik bağımlılık konu ve alanları da çok yaygındır. Nülusumuzun yüzde sekseni çalışmadan yaşıyor görünür, haydi diyelim kayıl dışı ekonomi nedeniyle böyle gözüküyor, kayıl dışı ekonomiyi de yüzde yirmi beş olarak düşündüğümüzde yüzde elli beşlik bir kesim ailesine ve onun kaynaklarına dayanıyor görünmektedir. Alkol ve uyuşturucu ise yine yüksek boyutlarda kentsel kesimde yaşanan bir olgudur. Kısacası kırsal kesimdeki aile bağımlılığına ek olarak kentlerimizde bir de uyuşturucu bağımlılığı gelişmeye hazır bir zemin üstünde yılan gibi çöreklenip, oturup durur. Kırsal kesim değerlerinin ve sosyal bağlılık ilişkisinin sonucunda birbiriyle Helisim kurabilen ve yaşayan kesim içinde madde kullanmak, bağımlılığa çok az neden oluyor gibi görünmekledir. Kenl-

lerde ise gelirin önemli bölümünü üreten ve tüketen bir kesim vardır. Bu kesimin değerleri tıpkı ürettikleri tişört, mobilya, araba ya da hizmet gibi gittikçe köye ulaşacaktır. İyi ama kentlerde eğilimde kişilik ne denli önem taşıyor? Hangi değerler gelişen yeni topluluklara geçerek değişimi etkiliyecek? Doğulu, rahat ve tüketici kalem efendileri yaratmaya çalıştıkça tüm toplum bir "eroinman kalem efendisi" haline gelmeyecek midir? Eroin ve ağır uyuşturuculardan önce önlemini alacağımız olgu ailede ve evde kişilik eğitimini geliştirmek, çocuklarımıza bizden anımsayacakları değerler, sevgiler ve duygusal paylaşımlar bırakmaktır. Eroin tehlikesi şu anda eğitimde yaptıklarımız ve yapmadıklarımız dolayısıyla ikincil bir sorundur. Değerleri geliştirmek ve kendi kendilerine tutunmak için insanlar dini değerlere sarıldığında, lslamiyetin totaliter mantığı hiç reforma uğramadığı için bu kez neredeyse din savaşlarına dek varan toplumsal rahatsızlıklar ortaya çıkmakladır. Toplumumuza bir kişilik bulmamız ve ona uygun giysilerle kişilik yapısını kazandırmamız gerekli, yoksa "yeni kişilik" gerçekten ancak yeni bir "kurtuluş sava-şı"nın ucunda görünmekledir. Milli eğilim politikaları içinde kişilik geliştirmeye önem verilmedikçe, toplumun ordudan sonra en önemli noktasını yenilemedikçe yeni ve "kanlı" bir savaş gözüküyor gibidir. Ergen toplumumuzu kişilikli ve çocukluğunu seven, gençliğinden kuvvet alan bir yetişkin yapamayacaksak, ülkesinde mullu yaşayamayacak, odalarda ışıksız gençler yara-tacaksak, uyuşturucu ve bağımlılıkla uğraşamayacağız demektir.

Uyuşturucu ve kişilik

Böyle bir düşünsel alt yapının ve gelişiminin olduğu ülkemizde okulöncesi eğitim ve geleneksel çocuk yetiştirme biçimlerimiz bağımlılığa önemli oranda kan ve can veren özellikleri-mizdir. Yemek sıkıntıları yaşanan okulöncesi koşullarında, sıkıntılı olan genellikle çocuk değil ailedir. Aile burada çocuğuna yemekle ilgili kaygılarını yaşatırken hem kaygılı bir insanın üretimine yol açar hem de çocuğa vücudunu kullanma yoluyla çevresini manipule etme, kullanma olanaklarını açıp geliştirme ortamı sağlar. Yalnızca yemek konusunda mı çocuğuyla uğraşır aile? Hayır. Çocuğunun kendi bedeniyle ilgili tuvalet eğilimi konusunda bile ya aşırı uğraşır ya da hiç uğraşmaz. Okulöncesi eğitimcilerinin birçok kaynakta belirttikleri gibi okulöncesi eğitim yanlışlarının kökünde dengesiz davranışlar vardır. Dengesizlik sözcüğü araya girmişken altını çizerek belirtmeli ki, dengesiz davranışların dengesiz duyguları yaratacağını söylemek aposleori bir önerme olamaz (zart). Tabii bu zartlama sesine kulak kabartan bir düşünür de Kant'tır. Kani, hastalık hastalığı, alışılagelmiş ismiyle hipokondri'ye, duygulanım durumları üstüne denge kaybı demiştir. Duygulanım dengesizliği adıyla anılan otizm duyarsızlığı ve duyarlılığı da belirtileceği gibi pek de can-

ki arkadaşlarımızdan farklılık göstermez. Hem olistiklerle hem cankilerle bulunmuş biri ya da birileri size bunu söyleyecektir. Tüm bu dengesizliği yakalayabilmek için ailelerin muhtaç oldukları kudret aşırı koruma duygusudur. Çocuğun becerebileceği her işi, beceremez kaygısıyla düşünen aile çocuğunu koruduğunu sanır. Oysa ne zamana dek koruyabilir, sonu var mıdır, bilinmez bir yola kafa koyan aile, çocuğunun tüm gelişimine, yani sosyal, kişisel, fiziksel gelişimlerine ket vurdukça geriye tek sorun olarak yalnızca kendi deneyimlerinden yararlanan bir canlının yönlendirilmesi kalacaktır. Bir yetişkinin deneyimlerini aynen kullanan bir genç de hiç bir zaman başına kötü bir şey gelmeden yaşayacaktır. Ancak kazın ayağı hiçbir zaman böyle değildir. Bağımlılığın kendisinin bir hastalık olduğunu düşünmeyen aile yarattığı bağımlılıkla çocuğunun arasındaki son köprü olan "bağlılık" ilişkisiyle oynuyordur. Bağlılığı yakınlara olan ilgi ve sevgi olarak ele alırsak korumacılıkla ortaya çıkan bağımlılığa radyasyon nedeniyle beliren kanser tümörü gibi bakmamız gereği ortaya çıkar. Tüm korumaların içinde koruyucu ailenin unuttuğu önemli bir nokta, insanın kendi emeğiyle sevmeyi, sevmemeyi, kaçınmayı ve problem çözmeyi geliştirmek yaratıcılığı ve kendi çabalarıyla kendisinden hoşnut olmasını öğretmek ve sağlamaktır. Bağlılık yaratmak, bağımlılık yaratmak denli kolay değildir. Çocuklarımızın bizlerde anımsayacağı önemli değerlen miras bırakmak, servet bırakmaktan daha geçerlidir. Çocuklarımızın uğraştığı alanlarda onlara deslek olmak, onların düşlerini kendimize göre değerlendirmeyip, düşleri yolunda onları desteklemek önemli bir değerse bunu bırakmalıyız. Her konuda ailesinin duygusal değerleriyle örülmüş bir yelişkin ya da genç, seven ve sevilen bir insan olacaktır.

"Uyuşlurucu madde kullanma kılavuzunun içinde böylesi felsefi düşüncelerin ne işi var, esrar, eroin, kokaini merak ediyo-

ruz, haydi arlık, yapıştır, karıştır, kaynat" diye sabırsızlananları krize sokup, korumacılığın getirdiği patolojik sonuçlar üstüne Peter Klein diye bir Alman felsefe ukalasının laflarını sokuşturalım (Felse/e ve Psikopatoloji, Manfred Spitzcr Brendan A. Ma-her, çeviren Özgür Karaçam, Gendaş Yayınları, 1998)

"Sağlam ve eksiksiz bir gelişim, karşılıklı ilişkilerin dengeli biçimde değerlendirilmesi ama somutlaştırılmasına bağlı görünmektedir. Bu nedenle, bu ilişkilerden bazılarının görmezden gelinmesi ya da bunların ihmaline dayalı sosyo-kültürel koşullar gelişim ve onun sonuçlan yönünden ciddi bozukluklara yol açabilir.

Bu yetersizliklerin nedeni olarak kille iletişim çağı koşullarında deneyimlerin yapısındaki özgül indirgenmelere değinecek olursam; üç boyutlu gerçeklik yerine iki boyutlu ekranlardan ve gazete sayfalarından elde edilen enformasyon, somut yaşantıların yerini bunların simgesel temsilcilerinin alması, değerli deneyimler yaşama yönünde etkinlik ve ve çaba gösterme zorunlu-ğunun bulunmayışı, çocukların günlük yaşamla ilgili olarak kendi iç dünyalarında ciddi yükümlülükler üstlenmelerinin giderek azalması ve ebeveyn ve eğitimcilerin çocukları güçlüklerden ve engelenimden uzak tutma yolundaki nevrotik çabaları.

Tıbbi yönden sağlıklı kişilerde kategorik düzensizliklere yol açan tüm bu koşullar ve diğerleri özgül sosyo kültürel çevrenin bir parçası olduğu için, yetersiz sonuçlardan bu sosyo kültürel koşullar sorumlu tutulmakladır. Bu nedenle bunların gelecek kuşaklar için sağlıklı kategorik gelişimin zorunluluklarını yerine getirecek bir biçimde değiştirilmeleri gerekmekledir."

İşle ailenin korumacalığına karşı çoğu kez gençlerin tek çözüm olarak çözümsüzlüklere gilmesinin bir örneğini verelim şimdi. Aynı tür eğitim ülkenin neresinden olursa olsun bir ejderha gibi kafa sayısını giderek çoğaltıp ateşini püskürtmekten

geri kalmıyor. Sanki tüm cankiler ya da bağımlılar aynı ailenin çocukları. Tüm bu aileler çocuğu başına gelecek felaketlerden korurken diyetini alıyor ve bu diyet aile bağımlısı olan gence bakın nasıl geliyor? Kanat'ın kulaklarını çınlatalım; bakalım bakalım, hâlâ öldüğüne bir türlü inananılmayan, güneyde temizlenmeye gittiğini sandığımız, güzel bacaklı merhumemiz ne diyor: "Diğer hastalar, yani diğer cankiler ise o kadar tanıdıktı ki, konuşmamıza gerek kalmıyordu. Yaşadıklarımız, anılarımız, tanıdıklarımız, ağrılarımız, sancılarımız aynıydı, sonumuz da... Belli bir kültür ve terbiyeyle büyütülmüş, maddi sıkıntı çekmemiş ama hep en çalışkan, en olgun, en terbiyeli olmak zorunda kalmış çocuklardık. Çoğumuzun ailesi ya boşanmış ya da bizler yani çocukları yüzünden ayrılamadıkları için senelerce kavga gürültü birbirlerine katlanan ebeveynlerdi. Birkaç gurbetçi dışında hep doktor, mühendis, öğretmen vb. mesleklere sahipti anne babalarımız. Bize pahalı oyuncaklar alıp güzel okullarda okutmuşlardı. Bizler de bir zamanların en iyi öğrencileri olmuş, zekâmızı yeteneklerimizi ispatlamış, onların deyimiyle bir noktadan sonra kötü arkadaşlar yüzünden filan sapılmıştık. Hiçbir anne baba kendinde kusur aramıyor, hep aynı tekerlemeyi söylüyordu: Çalıştım çabaladım, yemedim yedirdim, okusun adam olsun diye elimden geleni yaptım, bir dediğini iki etmedim ama simdi onun bize yaptığına bak, vallahi yaşlandım, çöktüm, ölümüm bu çocuk yüzünden olacak, doktor, hastane, her şeyi denedik, yine de kullanıyor."

Ben çabuk alışırım

Uyuşturucunun türlü türlüsünün bulunabileceği bir şehirde, istanbul'da doğan, yaşayan insanların hiç bir maddeye bulaşmayanları işte bu sözcüğe can simidi gibi sarılırlar, "ben çabuk alışırım" derler. Aslında herkes zaafını biliyor tabii, "herkes kendi doktorudur" özdeyişi böylesi bir deyiştir. Hiç bulaşmamak en iyisidir, ancak yaşam bu denli kurallar içinde mi gerçekleşiyor? Devlet psikiyatristlerinin ve konuyu bilen bilmeyenin dediği hiç bulaşmayanın ağzına değdirmemesi, kullananın ise bıraktıktan sonra bir daha aklından çıkarıp, aklına bile getirmemesidir. Tabii bu dinsel bir perhiz yaklaşımıdır. Uyuşturucu bağımlısını korumak, maddenin dışında tutmak, denetimli kullanımdan daha zordur ve böyle bir tavsiyenin çeşitli sakıncaları vardır. Sakıncaların en başında insanın kendi vücudunu devlet iradesi dışında kullanabilmesi ilkesinin zedelenmesi vardır. Devlet de sürekli maddeyi uzak tutmaya çalışmasına karşın bir yanlışlık var ki kullanım artıyor. Öyleyse şu kararı vermeli. Aileleri eğilecek, eğitimcileri eğitecek, hatla psikologları uyuşturucu kullanımları konusunda eğitecek ağlara ulaşmak gerekir. Kişilik eğilimimizde yanlışlar varsa eğitim sistemimizi gözden geçirmek gerekir. Yanlış eğitim politikaları ve sistemi yüzünden sporda ve fut-

bolda olduğu gibi ömür boyu başarısızlığa mahkum olamayız. Futbolda uluslararası düzeyde başarı elde edememek çok da sorun olmayabilir ama kişiliğini yitiren bir toplum gümbürdeyebi-lir. Herhalde hiç kimse bizlerin ırk olarak spora ve futbola yatkın olmayan uyuşturucu yanı gelişmiş bir ırk ve kültür olduğumuzu iddia edemez.

Diğer yandan uyuşturucu bağımlısı, seks bağımlısı, alkol bağımlısı olmak bu denli kolay mı, değil tabii ama kolaylaştırıcı etkenler yok değildir. Uyuşturucuya başlamak için uygun zemin, yer, zaman ve ortam üçlüsüdür. Dünya sağlık örgülü WHO'nun tüm yaplığı sorgulamalarda yer, zaman ve orlam üçlüsü dikkat çektiği için sorgular da aynı üçlünün üzerinde yapılır. Uyuşturucuyu keyifle kullanmak için yapılacak en önemli iş, uygun bir yer bulmaktır. Uygun yer tuvalet olabilir, ancak arkadaşlarla birlikle luvaleti paylaşmak her zaman olabilecek bir iş değildir. En uygun yer elbetteki evdir, hem de boş bir ev. Uyuşturucu kullanımı için yalnız yaşayan insanların evleri, öğrencilerin evleri tam da biçilmiş kaftandır. Yalnız yaşayan bekâr erkekler ve kadınlar uyuşturucu kullanıcılarının lam aradıkları insanlardır. Tehlike çemberinin göbeğindedirler bunlar, "bana bir şey olmaz" dediklerinde tehlikenin başındadırlar.

Eroin bulma ve arkadaşlığı macera ilişkisine dayalı olduğu için heyecanlıdır ve kolay bırakılamaz. İşsizlik dönemleri eroine ve uyuşturuculara başlamak için uygun dönemlerdir. Düşünsenize işsiz kaldığınız bir durumda yalnızsanız, arkadaşlarınızla paylaşabildiğiniz bir meyhane arkadaşlığıdır. Siz para bulamasa-nız bile biri bulur gelir ve meyhane farkında olmadan ikinci eviniz olabilir. Koşullar uygunsa yer ev de olabilir. Zaman ve or-tamla anlatılmak istenen, insanın bağımlılar arasında fark etmeden bulunabileceği bir dönemdir, bu genellikle işsizken ve talil

dönemlerinde olabilecektir. Ancak işsizlik tüm bağımlılıkların başındaki en önemli itici güçtür. İş ve bağımlılık arasında ise ilginç bir git gel olayı vardır. İşsizlik bağımlılığa neden olur, bağımlı olan iş bulamaz ve çalışmaktan kopar, çalışmaya başlayan da bağımlılığın belini önemli oranda kırar. Bir içkiye başlamanın işi gücü bıraktıracak kadar bağımlılık yaratacağı fikri ise pek doğru olamaz, çünkü günde bir iki duble rakısını ya da birasını içen işinde gücünde binlerce insan vardır. Bağımlılığı, net ve alışık yanıyla görmediğimiz için net gözleyebileceğimiz yer ve kişilik yapısıyla olaylar daha çok eroin kullanıcıları arasında vardır. Bu nedenle son yılların bu yıldız içkilerindeki alı kültüre ve tarihe bir bakalım.

Esrar ve eroinde alt kültür

Uyuşturucu alt kültürü en az uyuşturucu kadar ilgi çeken konulardan biri olmuştur. Nasıl olmaz, alkolü de uyuşturucu sınıfından saymamazhk edemeyeceğimize göre, şarabın ana vatanlarından biri olan ülkemizde uyuşturucunun tarihi ve yaşam biçimi her yönden bizi tanımlar.

Ne var ki, uyuşturucu denilince devlet saltığından mı, kullanıcıların çok olduğundan mı bilinmez, akla en son gelen alkoldür.

Alkol bir taraftan da toplumsal sınıflar içinde en üst kesimin içkisidir. Reşat Saka, 1948 baskılı Uyuşturucu Maddeler kitabında, İstanbul'un üst kesiminin alkollü içki içtiğini, alt kesimin ise esrar içliğini, esrarın bir ayak takımı içkisi olduğundan söz eder. Esrar, gerçeklen de toplum gelirinden aslan payını alan insanların uzunca bir süre hiç rağbet etmediği, aşağıladığı bir içki olmuştur. Fakir Rum balıkçıların, mavnacıların, hamamcıların, külhanların kullandığı esrar, çok yakın zamana kadar adı eroinle bile birlikte anılan, içenlerin aşağılandığı bir içki olagelmiştir. Böyle olunca, esrara ail tüm kullanma gelenekleri ve riıüel, biraz mistik biraz da halk kültürü kokar. Haneberduş serserilerdir esrarkeşler. Reşat Ekrem Koçu, Saka ve Özcan Köknel zin-

danlarda esrara göz yumulduğunu anlatır. Zaten zindanlara ait birçok esrar şiiri vardır.

Esrara ait söylenilenler ve esrarın aşağılanması biraz da eski dönem hamam âlemlerinden kalma erkek eşcinselliği söylemlerinden de gelir. Esrar kullananların eşcinsel olduğu söylentileri şimdi bile yaşı yetmişlere dayanmışlardan duyulabilir. Oysa bu da zindanlardan kalma bir gelenektir. Esrar, yüzyılların içinden kendi geleneklerini taşıyan ve Osmanlı olduğumuzu mimarisi ve tellaklarıyla bir hamamda yıkanırcasına kafamıza çakarak duyumsatan geleneklere ve geçmişe sahip bir keyif vericidir. Az miktarı uyarıcı, çok alındığında uyuşturucu olan, ağrı kesici ya da aneljezik elkisi olmayan esrarın geçmişi için neler denilmez ki...

Aşere kimden kaldı, Pirimi^ Hacı Bektaş Veli'den. Kabak kimden kaldı, Sercndipli Şeyh Uryani'den. Dalga kimden kaldı, Kal'ai Kahkaha'dan. Duman kimden kaldı, O dahi Şeyh Zindani'den. Şorolo yâr kimden kaldı, EJlaluni ilahiden. Kavga kimden kaldı, Dalyan Baba Zindani'den.

Aşere geleneği yani esrarı satın alıp hazırlayıp arkadaşlara ikram etmek, eski bir paylaşım geleneğidir. Eski esrar kahvehanelerinde söylenen, ocakçıların esrarı alıştırırken mırıldandıkları eski bir söz, bugün ruh olarak yaşamakla birlikle sigaraya alış-

tırmak için ikram hâlâ ünlüdür, "sen yak rica ederim, sen yak" diye süren sigara alıştırma, ilk yakma ritüeli birisinin kötü olmayı göze almasıyla kesilir. Eski ocakçıların ruhu yaşıyordur hâlâ adaçayı kokulu esrar dişlerinin içinde:

Nargilemin allı derya üstü aleş Cümlemiz kardeşiz kardeş Hepimiz birbirimize eş

Çingenece adıyla, Gia, Ol, Zeytin Gogo, sokak adıyla Cigara-lık. Kamil, Derman, Gamze, Takoz, Melo, Nane, Maydonoz, Osmanlıdan beri çok aşağılanmışlır. Yoksa Kabakçı Mustafa, Mus-lu Beşe ve Patrona Halil'in kangalığı nereden gelirdi ki? Onlar Osmanlı'nın devlet geleneğine çomak sokmağa kalkmışlar. Cezayirli Canım Hasan Paşa'nın korsan kılıcında çift kâğıtlı gibi iki parça haline dönüşmüşlerdi. Kanka'lık işine gelince, çingenece kardeş demek olan kanka sözcüğü, Tophane'nin esrar dumanlı kahvelerinden çıkıp, kendini artık sosyeteye soktu bile. Patrona Halil'in isyan arkadaşı Kabakçı Mustafa'nın adını kimse derslerde okuirnasa da merhum Mustafa ağabeyimiz lstanbulda kabak yetiştirmiyordu doğal ki, esrarı kabak denilen nargileden içtiği için bu adı almıştı. (Koçu) Devlete oynadıkları için mi şimdi Edebiyat l'aküllesi'nin yanında kimsenin girmediği kütüphaneye çevirdiler Halil'in hamamını ve üstüne bir plaketle "Burası Patronanın Hamamıdır" demediler, devlet neden hâlâ Patronadan ve tayfasından korkuyor havası verilir bilinmez. Küçük çaplı bir başkaldırmanın simgesi olan hamam, turizm patlamasını orgazm olamayan eroinman gibi yapamayan ülkemiz için ilginç olabilirdi. İşin ilginç tarafı, faşoları çok simgelediği halde, onlar bile Kabakçfya sahip çıkmamışlardır, sözde üç hilalli bayrağıyla Osmanlı'yı savunurlar ama geleneklerini bilmez yalancı

inekler, saraya girince asıllarını inkar ediverirler.

Alman faşistleri gibi. Faşistler yalancıdır ama konumuz faşistler değil. Bir uyuşturucu alt kültürünü araştırmak için ucuz yollu bir Japon ekskavatörü gerekmez, her şey belediyenin açıp kapatmadığı çukur kadar açıktır. Ama artık esrar, kara gözlü esmer yağız köylülerin fermantosyona soktuğu "kubar" değildir. Ol ismini almış, eskiden aptalotu, delioıu denilen haliyle zengin barlarda kendini aklamışlır. Şimdi bir eroin vardır tü kaka. Ku-bar ise esrarın basılmamış toz halidir ama arlık sokak lorbacıla-rının (satıcılarının) cici çocuklara saltığı "ol" haline dönüşmüştür.

Ol ya da deli goncanın adı delidir, Anadolumuz ham bitkilere ve larım ürünlerine deli diyesi olmuştur. Deli bal, böylesi baldır. Esrar hazırlanışıyla da bir Anadolu halk kültürü ve işçiliğidir, ancak marihuana dünyada bolcana kullanılınca. Amerikancılığımız ilerlemiş ve esrarı beğenmeyenler aniden otçu oluvermişlerdir.

ilginçtir, bu ülkenin radyo, televizyon ve gazeteleri son zamanlarda reklamcılardan geçme adıyla medyası, daha yeni yeni esrar ile eroini ayırmaya başlamışlardır. Çünkü medya çalışanlarının büyük çoğunluğu esrar sohbetini ve adabını bilmeseler de Amerikalılar gibi dumanı çiftleyip içerler. Oysa gerçek bir esrar sohbetinde, asla duman iki kez aynı kişi tarafından üst üsle alınmaz, duman çiftlenmez. Esrar sigarasının dumanı, kül tablasına sigara gibi kafasına vurarak külü dökülmez, çünkü "kafasına vurulan çocuk aptal olur". Medya çalışanları "padişah solda da olsa ilk cıgarayı sağdan göndermenin" bilincinde değildirler ama arlık esrar ile eroini ayırma bilincine vardılar. Esrardan içen veli, içmeyen delidir bir yandan ama, cumhuriyetin ilk pisiki-yatristlerinden Mazhar Osman'a göre böyle değildir. Bir zamanların atom bombası biçiminde otuzbeşlik rakısına ismini veren

İstanbul Valisi Fahrettin Kerim nasıl bir alkol kullanıcısı düşma-nıysa Mashar Osman Uzman'da esrar kullanıcısı düşmanıdır. Tıbbi bilgilerini etik dışına kaçırarak insanları sosyal durumları ve psikolojik yapıları dolayısıyla aşağılamışlardır. Rahmetli doktorlarımız nereden bilebilirdi ki, esrar kullanıcılığı gittikçe yayılacak ve Güney Doğu'da sürüp giden savaşa ve esrar arzının azlığına karşın tüketim giderek artacak ve esrar bir sarı altına dönüşecek. 1940'ların esrarkeşleri, esrar dalgasında bile akıllarına getiremezlerdi içkilerinin bunca popüler olacağını. Üstelik onların dalga dedikleri esrar sarhoşluğu, adını Amerikan hippilerinden alıp "irip" olunca, geleneksel Anadolu içkisinin bize ait olduğunu kimse iddia etmeye cesaret bile edemez olmuştur. Oysa trip denilen esrar dalgası tanımı günlük yaşama girmiştir. Sorarsanız kimse artık dalga demez ama trip sözcüğünü kullanır.

Bir zamanlar Osmanlıda, Mısır Hidivliğinde polislik yapmış Fransızca öğretmeni Muallim Şövalye Hasan Bahri'nin 1929 yılında yazdığı esrarkeşler kitabını hazırlayan Süha Unsal, kitabın girişinde alt kültürün devamını iki şiirle anlatır, biri gerçeklen ondördüncü yüzyla ait bir esrarkeşin, Kaygusuz Abdal'ın şiiridir, diğeri de altmışlı yıllarda Sultanahmet'te yaşayan "Mektep-li"nin şiiridir:

Esrarı gördüm bugün binmiş gider bir ata Şöyle kim derviş olmuş hergiz söylemez hata Hızır donudur donu hakka doğrudur yönü Şöyle cüst eyler beni erişince gizlü ta

Kırmızı don giyinir yeşil kubbe sarınur Miskinlikten gömnür iner alçak sıfata Su/iler bunu yerer bittiği yeri sorar Gazel olmadan derer hissesi var kuvvete

Su/i yemez haram der gizlice de görem der Gelen yıl çok derem der ister birazın sata Bir kişi kim ayıkdur yabanda bir o yuktur Anın hiç aklı yoktur ta'neyleye bu ota

Bir kişi kim hayrandır yer gök ana seyrandır insan değil hayvandır başın bürüyen yata Gel iy miskin Kaygusuz esrardan al öğüdün Bu âşıklar otudur yemez vermez her lata

Kaygusuz lafı böyle gediğine koyunca, yüzyılların hiç önemi kalmaz. Esrar geleneği sürer ve sıra Mektepli'ye gelir;

Aşk olsun bu nimete püf püfteki himmete şehri istanbul'daki şu bete berekete

Huri gıimanla doldu döndü sanki cennete can kurban o hırpani sürü sürü afete

Cilve varken kim bakar yakada yende bite teklif ve tekellüfe içkili ziyafete

Hacet yoktur o bitnik güzelleri davete hatta ne afsun gerek ne muhtaç keramete

Nejesden bir haber ver müheyyadır ülfete yalın ayaklı turist kız ya da oğlan âfete

Paspal gonca bir dişe hepsi fit muhabbete dil bilmeye hacet yok anlaşır işaretle

otellere boş ver sen aynasızlar erkete çek işmarı al götür kalelerde halvete

Dalga duman âlemi uygundur feıya/c(c hepsi hayran

bizdeki bazularda kuvvete

Aşkbazlık /ermindeki hünerle maharete çektirince üç nefes kalmaz reca minnete

///... işte böyle gün doğdu Berduşundan millete Kânı alınır felekten dumanlar doğru tüte

Hak berekat efendim lülfobnaz bundan öte Coni ile Ingrid Adreyenle Polet'e

Esrarın sigarayla içim dışındaki kabakla yani bir çeşit nargileyle kullanımı doğal olarak esrar kahvehaneleri artık olmadığı için kalmamıştır. Ancak kahveyle kuban pişirerek içmek Mevlevi işi diye bilinir. Sigarayla esrar sarmaya gelince doğal bu yöntem de hâlâ değişmemiştir. Sigaranın sonuna takılan kıvrılmış kâğıt parçacığı zıvanaya kadar her şey geleneklere uygundur. Yüzyılların içinden geçip gelen, içicilerin bile tarihsel eskiliğine inanamadığı mehter ritminde şarkılar dahi vardır. Ve tabii ki eski tüm gelenek gibi kaseli, yani eşcinsel kokuludur. Eşcinsel gelenek kendini doğal olarak esrarla da gösterir:

///... Medrese mektebi bitildik

âlimden âlimiz biz

Yap bakalım bir deve kulağı ne olacak halimiz

Çatlak patlak yusyuvarlak

Karamela börek sütlü çörek

Çek mostor çek amanallah

ne kâseler var......///

Ve ejderha...

Ve afyon içkinin şişede kaldığı gibi toprakta kalmayıp 1700'lü yıllara kadar önce afyon ruhu denilen damıtık ve şekere emdirilmiş haliyle gözüküp, 1800'lerde morfin haline dönü-şüverir. Napoleon'un ordusunda kimyager olarak çalışan Ar-mand Seguin, afyondan etkin madde morfini bir alkaliyle çökertip kendi başını da yemiştir. Seguin'in icadının duyurulmasını engelleyen Napoleon, böylece morfine devlet yasağını uygulayan ilk devlet adamı olmuştur. Seguin ise icadının meyvelerini toplamak bir yana, çok geç duyurabildiği için malına sahip bile çıkamamış, morfini bulduğu için hapislerde ölmüştür.

Hava basınçlı ve piston basınçlı enjektörlerin bulunmasına neden olan morfinden yaklaşık yüz sene sonra Bayer ilaç fabrikalarının çalışmasıyla, morfin bağımlılığını kaldıracak yeni toz eroin, dünyadaki yolculuğuna başladı. 27 haziran 1898'de 31650 F 2456 numaralı dosyasına ilk adı EROİN yazdırılarak adını, sanını aldı. Morfin bağımlılığını tedavi edecek küçük dozlarda bile öksürüğü kesecekti. 1912'de reklama ihtiyaç duyulmayacak kadar adı yayılmıştı, ancak 1922'de reçeteye bağlanacaktı. Bu arada onun etkisine katkıda bulunacak enjektörler de günümüz biçimine ulaşmıştı.

1936'da, bir Japon firmasının Türk afyonundan Mecidiye kışlasında eroin yapmaya başlamasıyla, İstanbul morfinmanları yeni bir malzemeyle de tanışmış oldular. Zaten Ekim Devri-mi'nden kaçan prensler ve prensesler Beyoğlu maceralarına çoktan morfini sokmuşlardı, ancak şimdi daha kuvvetli, suda limon koymadan da eriyebilen mallan vardı. Ne ki, üstünde kuru kafa resmi olan ve "Türk kodeksi"ne uygun olduğu belirtilen eroin fabrikasmdaki işçilerin "sebebi bilinmez" biçimde verimlerinin ve çalışma güçlerinin düşmesiyle işten çıkırtılmaya başlanmıştı. Ancak bu arada Fransızların da ortaklığı ile Çengelköy'deki eroin fabrikası da devreye girmiş, 25 kuruştan harika ilaç tüm tütüncülere dağıtılmıştır bile. Eroinin iki yıl resmi üretim yaptığı belgelerden anlaşılır. 1953'lü yıllara dek de üretimine göz yumulmuştur.

Şimdinin tinerci çocuklarının o zamanlar sokakta eroin kullandığını söylemeye hiç gerek yoktur tabii. Eroin kendi yaşama biçimini tüm dünyada yerleştirmeye başlamıştır. Kore Sava-şı'ndan sonra Amerikalı cankiler de devreye girmişlerdir.

Eroinin alışverişi (aksotası) dahil, tüm her şey kurala, eroinmanlar birbirlerine beyaz tozlarıyla bağlanmıştır bile. Birbirlerinin arkasından dedikodu yapsalar da alışverişlerde arkadaşlıklarına candan bağlı bir topluluk ortaya çıkmıştır. İstanbul'un ortasında iki si-silik bir enjektör gibi durup duran kız kulesi gibi eroin kriziyle, flaşıyla vardır artık. Kullandığı enjektörü paylaşan, kullandıkları kaşıklarda granülü temizleyen sigara filtresini yüksek oranlarda paylaşan, kendilerini tedavi etmeyen ve çamaşır suyuyla şırınga temizlemeyi dahi bilmeyen, hiçbiri sağ görüşlü olmayan çoğunluğu 12 Eylül zindanlarında berelenmiş, yarısına yakın bir kesimi Almancı olan, yüzde yetmişi yükseköğrenim kurumlarına devam eden ya da mezun, bir yerli eroinman nüfusuna sahibiz.

Damar içi madde kullanım araştırma formlarında kullanıcıların en yakındıkları konulardan biri fizyolojik bağımlılık sağıl-tımı sırasında hastanelerde gördükleri yaklaşımlardır. Çoğunluğun aşağılanmaktan yakınması aslında rastlantısal değildir. Hastanelerde gördükleri yaklaşımı sokakla da anlatan bağımlılar diğer yandan bağımlılığın kesilmesine doğal olarak da engel olmakla ve umutlarını yitirmektedirler. Diğer yandan bağımlılar esprili yaklaşımlarla başlarına gelenleri anlatmaktan çekinmezler ve yaşadıkları kültür içinde oluşturdukları alt kültürle fıkralarını dahi oluştururlar, bunlardan biri Nasreddin Hoca'ya atfedilen bir AMATEM fıkrasıdır.

Amalem'de tedavi görmüş Nasreddin Hoca, hastanede tanıdığı bir canki arkadaşından "bi' bit" almış, Akşehir'e dönmüştür. Herkes tedavi olduğunu bildiği ya da sandığı için kimseye hiçbir şey çaktırmamak durumundadır. Akşehir Gölü'nün kenarına gider, kaşığın içine malı koyup, gölden biraz su alır. Altına çakmağı koyup yakar. Ne görsün, mal bol amino kordollüdür. Kay-nayınca yoğun çorbasına dönmüştür. Hoca küfür kafir şırıngasını hazırlarken, köyün dedikoducularından biri çalıların ardında görünmüştür; "Hayırdır hoca ne yapıyorsun?" Hoca, bir elindeki karışık malın olduğu kaşığa bakar, bir göle bakar "Göle maya çalıyorum" deyiverir. Adam "Hoca Göl hiç maya tular mı?" der ve gider. Nasreddin Hoca homurdanıyordur; "Koduğumun dedikoducusu şimdi bunu herkese anlatır"

Katıklı mal anlamına gelen "dandik" sözcüğünü argonun sularından alıp, günlük yaşama sokan cankiler eyç (H, heroin'in baş harfi) peşinde koşarken, sokakla tüm dünya örneklerinde olduğu gibi sosyal çalışmacılarımız da yoklur. Eroinmanlarımız polise casusluktan başka hiçbir sokak eğitimi ve korumasından yararlanmadan ölüme teğet yaşama durumunda bırakılmışlardır. Aralarından biri bağımlılıktan kurtulduğunda, kendilerini

suçlayan ve başlamasını bir an evvel sağlamaya çalışan bir kesimdirler. Kullandıkları madde zordur, kapalı gruplarından başka bir dayanakları da yoklur, sokak çocukları gibi sırtlarından para kazanan bir dernekleri de. Elli milyar dolarlık transit bir pazarın içinde, işsiz ve şaşkın, içinde yaşadıkları topluma küskün insanlardır cankiler, aslında diğer insanlardan tek farkları, eyç kokusundaki, lerlerindeki isyanı kendilerine yöneltmeleridir. Bir gün gerçek suçlulara da yönelteceklerdir belki, kim bilir?

Eroin saati

Daha sonra kullanım için gerekli çabalardan söz edeceğiz ama cankimiz elinden gelen çabayı göstermiş, satıcıyı bulmuş, eronini almış ve eve gelmiştir. Aman ne zor bir iştir, bir cümlede yazılan alıp gelmek, ne öldürücü, yıpratıcı bir iştir, insan Mevlasını da, belasını da bulabilir her zaman. Eroin ağır içkidir, herkes kaldıramaz, kullananlar bazen alkolikler gibi bağımlı olur uçar gider, canki olurlar. Ama cankimiz lüm bunları bilse de eroinsiz yapamaz. Ne yapsın cankimiz iğne ile mi alsın, burun tava denilen burnuna çekme ya da diğer adıyla, "sınıPmı yapsın. Deri altına enjeksiyon mu yapsın, ağız yoluyla mı alsın ya da ejderha kovalamak denilen alüminyum folyo üzerinde yakarak dumanını mı çeksin (kaydırak mı yapsın) ya da koreks denilen sigara içme yöntemini mi kullansın. İşte işin bütün çıtkırıldım yeri, karıncayı incitmeden sevme durumu, burada yatar.

Yeni başlayacılar genellikle iğneyle haşır neşir olmak islemediklerinden, korktuklarından ve iğne onlara çokça profosyonel gelip kendilerini kötü hissettiklerinden, burun tava yöntemine yönelirler. Kullanım arttıkça daha ekonomik olduğundan enjektör devreye girecektir. Ancak eroinin kullanma yöntemlerinden

önce vücuttaki etkilerini anlatmak gereklidir, dahası Narkotik Büro yayınlarından eroin ve eroinin yapıldığı baz morfin imalatına bakıp, kimyasal yapısıyla da eroini tanımak gerekir; çünkü ne de olsa eyç morfin ailesinin yeni prensidir.

"Bazmorfin: Haşhaş kellesi çizilmekle buradan akan afyon sakızı kuruyup sertleşerek topak halini aldıktan sonra toplanır. Hava ile temas edince siyah bir renk alan afyon sakızı, tahta veya emaye bir kap içinde ıslatılarak yumuşatılıp kimya makinesinden geçirilir. (Laboratuvarlarda daha modern elektrikli aletler de kullanılmakladır.)

Bu madde yine tahta veya emaye kulu içine konulur. Miktarına göre sönmemiş kireç karıştırılarak, afyonun parçalanması, küçük parçalara ayrılması sağlanır. Böylece afyon sakızı su haline gelir ve seyrek yapılmış (dokunmuş) bir bezden geçirilerek süzülür. Süzülen madde şarap rengindedir. Nışadırla kestirilir. Nişadırla çökme getirildikten sonra gayet sık dokunmuş bir bezden geçirilir. Süzülen su alılır. Bazmorfin bir konlroplak üstüne serilerek kurutulur.

Eroin: Bazmorfin bir fıçı yani tahta bir fıçı veya emaye bir kap içine konulup üzerine sulandırılmış şarbon animal dökülür. Sıvı haline gelen bu maddeye asit asetik anhidrit karıştırılır, sık dokunmuş bir bezden geçirilir. Süzülen sıvı saf amonyakla kestirilerek çökme yaptırılır. Çökme yaptırıldıktan sonra yine sık dokunmuş bir bezden geçirilerek morfin elde edilir. Bazmorfin morfin haline getirilirken 1 kiloda 50 gram fire verir. 10 ila 20 kilo afyondan 1 kilo bazmorfin elde edilebilir (Peynir imalatında süt ile peynir arasındaki firenin benzerliği dolayısıyla da eyç e peynir denir, S. B).

Bir kilo morfine 3 kilo asit anhidrit konulur. Bir balonda üç saat 100 derecede kaynatılır. Bu kaynama sonucu asit kloridrik ve asit sülfirik ameliyesi yapılarak elde edilen madde, solvey so-

dayla kestirilir. Eroin imal edenler asit kloridrik ve asit sülfirik ameliyesine klorlama derler. Bir kimyager işi olan bu ameliyede, klorlama fazla olursa mal yanar, az olursa mal olmaz.

Solvey sodayla kestirilen maddede çökme olur. Süzüldükten sonra balonda kaynatılır. Elde edilen madde artık kristalize Eroin haline gelmiştir"

(Uyuşturucu Maddeler Sorunu, 1972, İstanbul Narkotik Büro

Yayını)

Eroinin psikolojik etkisi

Öyle ya, neler oluyor neler biliyor da insanlar bu meretin peşinden gidiyor, bir deli kuyuya taş atmış kırk kişi çıkaramamış örneği, kimse eroinden vazgeçmiyor. Bu denli tutku niye? Bir söylentiye göre Zen Budist rahipleri çile çekerken tüm acılarını giderecek, onları rahiplikle utandırmayacak içinde afyon ruhu bulunan bir kutuyu yanlarına alırlarmış, acılarını her an yok edebileceklerini bilerek tabutluk gibi çile odasında acıyı yaşamaları islenirmiş. Bu çekici minik ruhların çekiciliğine dayananlar olmamış, en az kullanan en iyi rahip adaylarıymış...

Eroin ne biçimde alınırsa alınsın, değişen, sadece etkisinin gecikmesi, kullanılan doz gibi biçimsel değişikliklerin dışında sonuç aynıdır; vücutla bir ısınma, sakinleşme duygusuyla adeta içine huzur akıtılmış gibi bir duygu gelir. Gözler toplu iğne başı gibi küçülür, buna myosis etkisi denilir. Etkiyle birlikle mide bulantısı dozun fazla okluğu durumlarda son noktasına ulaştırıp nerede olursa olsun durumun uygunluğuna bakmadan kusturur ve insanı rezil eder. Eroin miktarı fazla kaçlığında el ve bacak titremesi, yorgunluk ve sinirlilik oluşabilir. Aslında bu sinirlilik ya da anksiete diyebileceğimiz endişe, kullanılmayan zamanlarda da ortaya çıkar ve fizyolojik bağımlılığa neden olan

psikolojik durumdur. Ama çoğunlukla ilk dakikalarda insanın içine sevgi dolar. Kimisi buna "içime yaşam sevinci geldi" bile der. Eroin sarhoşluğunda aşırı bir konuşma isteği, huzurla kapanan gözlerle birlikte gelir. Anlatmak, anlatmak, anlatmak istenir. Doktor Uluyazman (Kollokyum, 1957) ise etkileri şöyle anlatır:

"İnatçı bir hastalığın yahut da karşılaştığı üzücü olayların ıstırabı içindedir. Ümitsizlik içinde olağanüstü bir kuvvetten yardım bekler. Bu prodromal depression hali hastayı uyuşturucu maddelerin tesirine hassas bir duruma getirir. Uyuşturucu maddeler ağrıları keser, inhibisyonları hafifletir, gerginlik halini ortadan kaldırır, böylece hastayı daha sevinçli, daha mutlu yaparlar ki buna narkotiğin keyif verici etkisi diyoruz. Uyuşturucu madde aldıkları zaman keyif duyup, bir süre rahatlığa huzura kavuşunca büyük bir güvenle ilaca bağlanırlar. Alışkanlık arttıkça narkotiğin keyif verici etkisi azalır, doz yavaş yavaş yükseltilir ve neticede ilacın toksik tesiri hastalığa yol açar. İştah kesilir, hasla yorgun ve halsiz düşer ve nihayet kaybolur. Bir toksiko-mana ait bütün tabloları hastanede görmek imkânsızdır. Bu ancak onun hayatına girmek, onu adım adım takip etmekle mümkün olur"

Uluyazman tanımına katılarak, eroin kullandıktan hemen sonra cankilerin davranışlarına bakalım.

Eski cankiler eroin kullandıktan sonra canlandıkları için temizlik seanslarına girerler, evin tüm bulaşıkları inceden inceye yıkanır, camlar silinir. Çamaşırlar yıkanır. Uykusuzluk da başladığı için cankimiz gülücükler içinde kül tablalarına değin her yeri temizler. Evi çok temiz olmayan bekarlara bir öneridir, eyç, e yetiştirecek paranız varsa düzen seven canki bir sevgili bulun. Temiz bir canki mal bulduğu sürece Topkapı Sarayı'nı temizleyen temizlik malzemesi firması Cife bile taş çıkartır, evinizi sa-

kız gibi yapar. Bazıları bulmaca çözmeye başlarlar, en kalın bulmaca kitapları onlara şeker gibi gelir. İçe dolan sevgi dalgasıyla birlikte her şey hoş ve olumlu, çözümü bulunabilir görünür. Tophaneli hapçılar bu durumdaki insanlara "götünü yiyim ayakları" atma derler. Kimisi de bu durumu "canım ciğerim ayaklan" alma olarak tanımlar. Gözler zaman zaman bir tanrısallık duygusu içinde kapanır. Gözleriniz kapandığında dünya kafanızda lıkır tıkır işler. Normalde kaldırılamayan duyguların halter şampiyonu olunmuştur. Hem sigara içmek büyük bir iştahla istenir, hem de eldeki sigara unutulur. Bu nedenle cankilerin yalak çarşafları, kollukları sigara yanıkları içindedir. Gözlerin kapanmasına çingeneler "cavlamak" derler. Cavların (gözlerin) kapanmasının yanı sıra oturduğun yerden eğilerek sanki yerden bir şeyler arıyormuş gibi düşerler. Buna verilen isim "namaz kılmaktır". Tamamen kendini yitirip, sigarayla kendini yakma durumuna da "takla" denir. Kimi cankiler eroinin ilk uyarıcı etkisinden sonra maddeye olan ihtiyaçlarının artması ya da dozlarının yükselmesiyle daha çok taklaya gelir. "Taklama-kan çöllerinin kartal." deyişi çok laklaya gelen cankilere, yabancılar varken verilen isimdir. Eroin sarhoşluğunda, tıpkı esrar sarhoşluğunda olduğu gibi müzik dinlemek çok zevk vericidir. Çoğunda tatlı bir mide bulantısı olur, mide taş gibi kesilir, yemek yemek olası değildir. Su bile içilse çıkartılır ama bir taraftan da insanın can. deliler gibi su içmek ister. Eroin tüm vücuda yayıldıktan bir süre sonra tatlı tatlı kaşıntılar yayılmaya başlar. Yüzde örümcek gezintisini andıracak türden tatlı kaşıntılarla başlayan yüz ovmalar göz oğuşturmaya, burun kaşımaya ve giderek bitlenmiş gibi kaşıntılara varılır.

Eroinman olmamış kullanıcılarda eroin, bir psikoaküf madde olarak sinirsel, ruhsal dünyayı alt üst eder. Kullanıcı sarhoşluğunu unutup panik haline geçer, titizdir ve dünyada var olan

her şey, ilişkiler, düşünceler, lek bir hat oluşturacak denli düz olmalıdır, dolayısıyla artık herkes ondan fırça yiyebilir. Konuşmalarda hem gözü yaşlı bir romantik vardır, hem de babasını bile kesebilecek denli duygusuz bir psikopat, anlık dalgalanmalar eroinin etkisi boyunca sürer. Eroinin sinirsel etkisini yaşayanların çoğu bir kez daha kullanmak istemez. Eroin, her psikolojik yapının maddesi değildir, belki de bu nedenle herkes eroin kullanmaz ve eroinman olmaz. Geçmiş dönemlerde, mani gibi aşırı hareketli duyguları ve melankoli gibi ağır üzüntüleri dengelediği belirtilen eroin, normal insanları da yapısına göre manik ya da melankolik yapar. Manik ya da melankoliklere iyi geldiği de kullanım anında gözlenmiştir.

Yemekle fazla işleri olmayan cankiler genelde sessiz insanlardır, kenarda usul usul kaşınıp, bulantı ve midelerindeki sertlik dolayısıyla içki içemedikleri için ağız kuruluğunu kola ve meyveli gazoz gibi gazlı içeceklerle gidermeye çalışırlar. Barlarda önlerinde su ya da alkolsüz içecekler vardır. Eroin kullanımından sonra açık renk gözlüler gözbebeklerinin küçücük gözükmelerini saklayamazlar. Herkes onların göz rengine hayranken onlar gözlerinin renginden şikâyetçidirler. Gerçi "hay"ken, yani eroin etkisi altındayken herkesin göz bebekleri toplu iğne başı gibi olur. Ancak açık renk gözlüler bu renklerini saklamak için koyu renk gözlükleri aksesuvar olarak kullanmak zorundadırlar. Eroin kullanımındaki etkileri doktor Ali Babaoğlu şöyle tanımlar:

"Eroin kullanımında yaklaşık yarım saat kadar süren öfori, keyif ve sevinç duygusunun hemen ardından Çok hızlı bir boşalma ve gevşeme sağlar. Bu olay ilk günlerde orgazma benzetilir. Ardından oldukça tatlı ve düşlerle dolu bir uyku gelir. Opialla-ra alışmayan, ilk alışta kusma ve dislori gösterebilir. Genellikle idrar ve dışkı sfinkterlerinde kasılmalar olur, bağırsak hareket-

leri yavaşlar ve gözbebeklcri daralır, küçülür. Doz yüksekse solunum güçleşir. Damar içi kullanımda burunda ve yüzde kızarma, kaşıntı, ağızda kuruma olur." (Uyuşturucu ve Tarihi Kaynak Yayınları, 1997)

Görüldüğü gibi Babaoğlu bir yandan canki tanımı kullanmıştır: "etki orgazma benzer". Gerçekte böyle bir tanım yapmak komik de olabilir, ancak teşbihle hala olmaz diyelim, onun da söz ettiği yüzde kızarma ve kaşıntılar, bizim örümcek gezintisi dediğimiz kızartılardır.

Eyç, peynir, eroin, ya da sokak adıyla mal, hiçbir cankinin karşı gelemeyeceği biçimde şaraptan da önce gelen en önemli aşk içkisidir. Kullanım sonrası gelen sevgi duygusunun arkasından erkeklerde geç başlayan bir uyanmayla birlikte saatlerce suren bir ereksiyon durumu başlar ve orgazm çok gecikir. Eyç kullanmayan bir kadının cankiclen çekeceği vardır. Yeni tanıştıkları kadınlara ulanmak istemeyen kaşar zamparalar, az miktarda eyç alarak kendilerini kadınlarına güçlü erkek olarak sunma keyfini yaşarlar. Bağımlılık oluşturan durumlardan birisi de budur. Çünkü birkaç gün kullanılan eroinden ve geç boşalma döneminden sonra kullanmama halinde birkaç gün sürecek bir erken orgazm durumu başlayacaktır. Eroinin yoksunluk nöbeti sırasında cankiler delalarca üst üsle orgazm olurlar. Uzun süreli kullanımlarda eroinin karşı cinse ilgiyi azalttığı ve libidonun clüşlüğü iddialarında çoğunlukla gerçeklik payı vardır. Esrar ve eroinin seks üzerindeki etkileri üzerine çok konuşulmuş, yazılmıştır ancak kullanımın ileri aşamalarında kadında da erkekte de, seks işleği ve perfomansı diye bir şey kalmadığı bir gerçektir. Canki ne denli espirili ve çekici olursa olsun, vücudunu kullanmaktaki yeteneksizliğini seksle de gösterecektir.

Eroin sarhoşu malalar ya da modern adlarıyla cankiler, rak barlarda bol bira içen insanların korkulu rüyasıdır. Tuvaletlere

hem eroini kullanmak için hem bulantıları nedeniyle kusmak için çok düşkün olan canki milleti, tuvalet kuyruklarındaki insanlara bir çeşit işkencedirler. Bir iki bardak bira içtikten sonra önünüzden bir canki tuvalete girmişse, biranın zorladığı mesanenizin bir cankinin işeme süratine ayak uyduramayacağı bir gerçektir. Orgazm gibi tuvalette idrarlarının geldiği duygusu ile gidip bir türlü işenememesi aslında onlardan çok, kapıda bekleyenlerin sorunudur. Tuvaletle çişini yapmaya çalışırken uyukla-yakalan, "taklaya gelen" canki çoktur. Tabii bir de iğnesini yaparken kalkamayanları sayarsak barlara alınmayışlarının nedeni biraz daha açıklanabilir hale gelir. Aslında bir cankiyle tek tuvaletli evde yaşamak da çok kolay değildir, gerek büyük tuvalette zorlanmaları gerekse kimseye çaktırmadan iğne yapmak kaygısıyla tuvalete sık sık kapanmalarıyla, ev arkadaşlarını kıvrandırırlar.

Anne ve bebek bağımlıların durumu

Kadınlarda eroinin özel bir etkisi de sinir sistemini kendinden geçiren bu içkinin, yumurtalıkları da kendinden geçirip regl dönemini ertelemesidir. Eroinman hanımlar böylece hamile kaldıklarını ancak karınları çok büyüdüğünde anlarlar. Çünkü hamilelik belirtlerinden sayılan kusma, eroinde zaten vardır. Ay hali görememek ise zaten doğaldır. Böylece eroinman bir hanım bebeğinin çok geç farkına varır. Ancak, sonuç hazindir; bebek eroin bağımlısı doğma olasılığına karşı, kaç aylık olursa olsun alınır. Bu çok insanlık dışı bir uygulamadır ve kürtaj boyutlarını aşıp çocuk öldürme boyutuna varır. Batıda bir down send-romlunun bile doğuşuna izin verilirken, çeşitli gerekçelerle anneye sormadan bebeklerin öldürülmesi iç parçalayıcıdır. Annelerin birçoğu bu konuda bilinçsiz olduğu için doktorlar tıp bilgisini ancak eski İsparta'da çocuk öldüren cellad olmakla kullanırlar.

Minnoş bir bağımlı bebek doğacaksa, doğum sonrasında o da annesinin yararlanabileceği fizyolojik temizlenme hakkıyla birlikte "temizlenebilir", bağımlılıktan kurtulabilir diye düşünebiliriz. Eğer bebekte doğum öncesi toksinlerin etkisinden dolayı bir zihin özrü oluşabileceği olasılığı varsa, yine de bir özürlü-

nün ölmesi gerekliğini gösteren bir vicdani yasa yoklur. Bu karar annenin olmalıdır. Minik bir cankinin doğması fikri, canki-leri ve bebekleri seven insanlara biraz da komik gelir. Ancak toplumdaki geleneksel düşünceler çoğunlukla minik cankimi-zin aleyhindedir. Zihin özürlülerin bile kısırlaştırıldığı, haklarına saygı duyulmadığı göz ününe alınırsa, minik cankilerin ana karnında allı aylık bile olsa boğazlanmaları topluma karşı çok eleştirel bakan cankilere bile doğal gelir. Bir cankiye doğal gelen bağımlı bebek cinayetleri bizler için ise yüksek dozdan ölen insanlarımız kadar acı verici olmalıdır, kendi karar vermeden bağımlı olan bir canlının öldürülmesi fikrini aşmak, ancak gelişmiş bir toplumun işidir.

Eroin alışverişi (Eyç aksotası)

Yeşilay'ın uyuşturucuların en babası olarak tanıttığı ve reklamını yaptığı eroin (Uyuşturucu Gerçeği, Yeşilay Yayınları, sh. 74) Kullanıcıların diliyle eyç aksolası başlı başına bir işlir. Genel kural, eski kullanıcıların satıcı, satıcıların ise kullanıcı olduğudur ki, bu doğrudur. Eroine yeni başlayan çiçeği burnunda yeni "peynirciler" kaşarlardan birçok kez tokat yiyerek, sokak ağzıyla ". . kilerek", yani paraları alınıp gidilerek, kaşarlaşacaklardır. "Çift kapı yöntemi" her laze peynircinin başına gelir: Eski kaşar, yenilerin parasını alır, bir kapının önünde bekletir, bulunduğu kapı lorbacının evidir ve alışveriş görünüşle sağlamdır, ancak para ön kapıdan girip arka kapıdan cankinin harçlığı haline dö-nüşüverir ve laze peynirci bekleyedurur. Sokak aksoıasında temel kural gizli ve hızlı alışveriş olduğu için, alıcı eline pakeli alıp uzar gider (uzaklaşır), lorbacı (satıcı) da başka bir yana sarkıp (sapıp) ikiler (gider). İyi de elde ne vardır? Paketlenmiş, içinde ne olduğu o anda hiç bilinmeyen bir şey. İçine oralel dahi konduğu olur, bu yüzden malın tadına bakılabilecek zaman varsa bakılmalıdır, tadı acı olmalıdır. Paket işine gelince, paketler çok ilginçtir. Her torbacı coğrafi kökenine göre paket hazırlar. Eroin paketleri bir kâğıt katlama sanatı, yani origami harika-

sıdır. İstanbul paketleri, yani klasik paket dikdörtgendir, diğer adı gömlektir. Alman paketi ise zarf biçimindedir. Almancılar genellikle Alman paketi kullanır. Zenciler paketlerini torba poşetlerin naylonuna sararak ağızda taşımak üzre hazırlar, zenci paketi her zaman naylonludur. Naylonlu paket ağızda taşınarak nezaretteki "hasta" bir sevgilinin ağzına veda öpücüğüyle birlikte üflenebilir. Üstelik zenciler çok iyi "bagaja" diye bilindiklerinden, bagajlarında yani makatlarında taşımak için naylon sarılı pakete çok düşkündürler. Balona sarılmış paketten ise, gerçekten iyice iğrenmek gerekir, çünkü bu paket sınırları aşmış sindirim sistemini olduğu gibi dolaşmış, görmüş geçirmiş, isal ilaçları yoluyla aydınlık dünyayı görmüş bir pakettir, her canki-ye de böyle paket görmek kısmet olmaz. Paketlerden torbacıla-rı tanımak olasıdır. Alman paketleri daha büyük olur, ama hiçbir zaman bir gram olmaz. Dörtle ya da beşte bir gramlık paketlerin, sayısal lolo kâğıtlarına sarılmasından, renklerinden, kullanılan kâğıdın kalitesinden, hangi torbacının olduğu bilinir. Hatla katkılarından bile hangi ana torbacının pakeli olduğu anlaşılır. Alışveriş yerleri daha önce telefonla belirtilmiş, randevu yerleri değilse, satılan mahallelere gidilir. İşle buralara herkes gidemez. Ünlü salış merkezlerinde sokağa girer girmez, eğitimli kolejli cankilerin nark, esrar içicilerinin zarbo dediği polis geliyorsa, kovboy filmlerindeki kızılderili gözlemciler gibi nerede olduğunu bilemediğiniz insanlar, gendelik (aynasız) diye bağırırlar ve haber damlardan damlara geçtiğinde ortalık bir anda karışır. İşte caııkimiz bir iki saat süren bu alarm süresince hiçbir mal bulamaz. "Hastalıktan" burnunu çeke çeke bir kahvede olu-rup ortalığın sakinleşmesini beklerken, eroin parasının bir kısmını çay parası olarak harcamak zorunda kalabilir. Mahalle denilen merkezlere gitmeyip, sokak "kanallarından yararlanan taze peynirci, "kanalı" onun üstündeki büyük torbacıya açık vere-

ne kadar sorun çıkmadan alışveriş yapar. Hiçbir içici, eğer arkadaşları ile kombine yapmışsa, kılıç atmadan yani inaldan çalmadan paketi vermez ancak bu ona göre onun anasından emdiği ak süt gibi helaldir, bu kılıç adaletin kılıcıdır ve kaza bela hakkıdır. Sokakta iki çeşit satıcı vardır, biri büyük satıcıdan paket olarak yüzde alanlar, diğeri kendisi gram olarak alışveriş yaptıktan sonra paket yapıp satanlar. Gram alıp paketleyen, her zaman daha fazla kârdadır ama alıcı için çok güvenilir değildir. Sermayesini yediği bir gün müşterilerinin paralarını gram almak için toplar ve bir daha gelmeyebilir. Büyük torbacının malını yüzdeyle satan küçük torbacı az kârlıdır ama her zaman salacak malı bulunur. Herkes gram satan lorbacıları bilemediğinden ve tanımadıkları insanlara sokak için büyük denilebilecek paralar bağlamak gerekliğinden, her kullanıcı gram alışverişi yapmaz, oysa gram alışverişi pakeli göre çok kârlıdır, paket olarak bir buçuk gram fiyatı aslında toplan piyasanın en alt satış miktarı olan beş gramın fiyatına denk gelir.

Tabii pakete katkı yapılması olasılığı da çok yüksektir. Satıcılar alışveriş yapılmasını islemedikleri kullanıcıya, hiç çekinmeden saf gripin, saf amino kardol, saf laktoz veya bir hapın ezilmişini verirler. Bu karışık mala ya da bol katkılı mala çinge-neceden gelme adıyla DANDİK denir ki, günlük dile girdiğini ve çok yaygınlaştığını söylemek olasıdır.

Aslında dandik paket hazırlamak, bilgi gerektiren bir işlir. Eroin kuvvetli olduğu zaman, daha önceki satıcılar kalkı yap-mamışsa az miktarda yapılacak katkı eriyiciliği dolayısıyla glikoz ya da laktozdur, ancak tat şekere yaklaştığı için gripin ezerek kalmak da gerekir. Enjeksiyon hazırlarken gripin granül halinde kendini gösterir. Amino kardol ise bir çeşit yoğurt çorbası izlenimi verir. Burun yoluyla alacak olanlar ise gripini asla hissetmez. Dandik paketin tıp diliyle placebo etkisi olan en iyisi

gripindir. Ciripin ezilerek bir kaşığa konduktan sonra kaynatılır ve havanda dövülerek tekrar toz haline getirilir. İşte dandik pa-kel hazırdır. Kaşarlar dandik paketi salıp kendilerine harbi paket alırlar. Gripinin içinde eskiden bulanan kodein artık bulunmadığından paracetemolun anlihistaminik etkisi birçok "taze" peynirciyi "zayıf mal" aldığı düşüncesine iler, parası varsa bir daha alır oysa değişen bir şey olmayacaktır. Ancak yoksunluk belirlilerinin bir bölümü olan soğuk algınlığı giderildiği ve birtakım ağrılar azaldığı için kullanıcı pisikolojik olarak "kafa olur". Placebo etkisi, bir psikoaktif maddenin yerine konulan etkisiz bir maddenin psikolojik etki yaratmasıdır. Yerine geçme etkisi diyebileceğimiz placebonun, morfin türevi maddelerde oluşacağına birçok "taze" inanmaz. Eski canki Günal ve Mehmet birçok kez ev kiralarını böyle ödemişler ve akşam fikslerini Abdi İbrahim'in ürettiği gripinden yapılmış dandik eroini salarak yapmışlar, çok sevdikleri kayısı suyuyla zeylin ezmeli sandviçlerini mideye böyle indirmişlerdi. Doğrusu Abdi İbrahim Fabrikasında iş verseler, çocuklar işsizlikten kurtulur daha sonra boşanmazlardı.

Para bulma yolları

Dandik mal satmak dışında birçok para bulma yolu vardır. Tabii bunların başında tokat gelir. Kendi gram alıp başkalarına paket satan kanalı olan eski canki, bazen islemeyerek ama çoğunlukla bilerek parayı alıp gider ve gelmez. Çoğu kez açıklamasını "lam gelirken zarbolara yakalandık, dün akşam nezaretleydik, biz neler çektik sen mal peşindesin" gibi açıklarlar. Her zaman yavuz hırsızdırlar ve ev sahibini bastırırlar. Sokak çocukları ve cankilerden başka hiç kimse daha iyi duygusal istismar yapamaz. Bunların dışında şimdi çok geçerli olan cep telefonları, dost evlerindeki CD'ler, kıymetli kitaplar satılarak anında paraya çevrilir. Aralarında arlık iş kolu haline getirilmiş diyebileceğimiz marketçiler vardır. Şampuanlar, beş kiloluk deterjan ve viskiler yine cankilerin en sevdiği çalma malzemeleridir. Canki-ler kitap ve CD konusunda çok zevkli ve akıllıdırlar, asla para etmeyen bir kitabı çalmazlar.

Cankiler kızmasın, alınmasın ama canki bir çocuğunuz ya da dostunuz varsa evde her şeyin kaybolmasını doğal karşılamanız gerekir. Aranızdaki ilişkinin sıklığı kimseyi ilgilendirmez. Canki kendinden ve sizden bir şeyler alıp salmaya başladıysa, temizlenme ya da madde kullanıma son verme ya da ara verme zama-

nı gelmiş demektir. Artık tüm hipermarketlerde tanınmaya başlayıp, dost evdekilerin bakışları dikkat derecesini artırınca can-kilik yaşamına ara verme zamanı gelmiş demektir. Böylesi durumlarda, dostlara arkadaşlarını hastanede temizlemek ya da bizzat bileti alıp otobüse bindirerek göndermek düşer. Çünkü parayı ona verirseniz o tercihini gitmek yerine mal almakla kullanacaktır. Aslında cankilik yaşamı uzadıkça sorun paraya dönüşür. Para olsa gerçekten cankiliği bırakabilecek ve temizlenme sürecine girebilecek bir tatile çıkacaktır. Ancak para olduğunda mal almamayı bir türlü beceremez. İşe girmek için para ve temiz bir vücut, para ve temiz vücut için de iş gerekir. Hal böyle olunca aksola bir süre sonra yaşam biçimine dönüşür. Eroinmanlık neredeyse iş haline gelir. Eroin sarhoşluğu bittiğinde, yine işi para bulmak ve kafa olmaktır. Cankilik bir iş olmuştur, hem de dünyanın en ağır ve zor işi...

Sinyal ise ayrı bir iş koludur. Canki kızlar bu konuda çok başarılıdırlar, hiçbir zaman büyük para islenmez, insanların barlardan ve eğlence yerlerinden dağıldığı saatlerde "affedersiniz karşıda oturuyorum da taksi parası verir misiniz" gibi komik bir gerekçe göstererek para istenir. Oysa dolmuşa da binilebilir. Başka bir çare, örneğin arkadaş evine de gidilebilir ama, (zaten para toplanıp mal alındıktan sonra ilk fiks arkadaş evinde yapılacak ve büyük olasılık onda kalınacaktır) bu taktik çok tutar. Çünkü canki kızlarımız genelde çiçek gibidir ve aşırı koruyucu ailelerden gelmiş "iyi aile" kızlarıdır, rollerini çok güzel oynarlar. Kimse bu saatte onların başına kötü bir şey gelmesini islemez, belki kızı bir daha görüp arkadaş olma olanağı, paralı genç erkeklerin de aklından pek geçmeyen bir olasılık değildir. Özürlü cankilere gelince, bunlar en şanslılarıdır. Sinyal çekerek yıllarca eyç kullanımını sürdüren cankiler vardır. Bazen sinyal sırasında devlet kuşu bile bulanlar vardır! Bu devlet kuşları rek-

lam yapmak isteyen sanayiciler ya da çok para kazanan kesimden insanlardır. Yılda on binlerce dolar harcarlar. Adı bazen okul yardımıdır, tabii cankimiz çaktırmadan arada sırada olsun bayramlığını yapar ve bolca mal alıp sponsoruna çaktırmadan işi çözer. Açıkçası canki kurtarmak adına böyle hamasi çabalar fazla Türk filmi izlemekten mi, madde hakkında bilgisiz ve önyargılı olmaktan mı kaynaklanır bilinmez ama boşuna kürek çekmelerdir. Belli bir düzeydeki cankiye en iyi yardım, ölçülü kullanabileceği ortamı ve olanağı sağlayıp kendi kendisini değiştirmeye çalışmasını beklemektir. Canki bir ev hayvanı değildir ve karşı geldiği dünya kendinin değiştirilmeye çalışılmasıdır. Onun hedefi dünyayı değiştirmektir.

Kadınların seks karşılığında para almasının da eyç parası bulma yollarından biri olduğu söylenir. Şehir kızlarına göre bu çok saçmadır. Hiçbir canki kız eyç parası uğruna yatma durumunda kalmaz. Çünkü belirtliklerine göre Türk erkekleri saf ve duygusal ve abazadırlar. Küçük bir gülücük ve temiz bir dostluk uğruna zaten para vermeye, dahası onların eyç gereksinimini karşılamağa hazırdırlar. Barlara bir kız arkadaş bulmaya giden romantiklerin hepsi akıllı bir canki kız için bitmez tükenmez bir kaynaktır. Punk ancak, hanımfendi görünümlü, mankenlere taş' çıkartan üniversiteli kızlarımız, Gönül, Gül, Gonca, Tuğçe ya da Melek, shotlarını yaptıktan sonra huzurla kapanan gözlerini yavaş yavaş açıp, yüzlerini ovarken alaycı gülücüklerle size erkeklerin ne denli aptal olduğunu anlatırlar. Ellerinde eyçin mezesi sigaraları vardır, onları kurtarmak isteyen saf arkadaşları sigarasız kalmasınlar diye almıştır ve en pahalılarındandır. Ne ki zaman zaman torbacılarla da yalan kızlar vardır ama, kızlar genelde torbacayı sevse de, aralarında doğal bir ilişki olsa da kendilerine yediremezler. Torbacı ilişkileri en veballi ve tehlikeli olanlardır. Ancak uyuşturucu piyasasında satıcının içici, içicinin sa-

lıcı olduğunu çoğunluk olarak tanımladığımızda, ilişkilerin eroin için mi, eroinin ilişkiler için mi olduğu gibi karmaşık sorular ortaya çıkar. Eroin konusunda anlaşan çift, uyuşturucu kullanım dengelerini aşklarıyla ölçülü yükseklikte tuttuklarında ölüme dek giderler. Tüm bunlar gözönüne alındığında şimdilik eyç kullanımında fahişelik gibi bir yan ürün çıkmamıştır. Birçok kez değinildiği gibi yasadışı çalışan fahişeler, yasa dışı grupların içinde oldukları için bir şekilde içmeye ve salmaya bulaşmışlardır. Ancak, Türkiye'de eroinin fahişeliğe yol açlığı gibi bir çıkarım yapmak, içinde bulunduğumuz yıllarda doğru olmaz. Her şeyden önce cankiler böyle bir şeye izin vermez, zor durumda olan arkadaşlarını sıkı sıkıya kanatlarının altına alıp, sorunu çö-zerler. Bıkarlarsa polise verip temizlenmeye çalışmasını sağlarlar. Bu anlamda eski ve çok çevresi olan cankiler, "ajan" alt yapısı en kuvvetli olanlarıdır, her zaman birini "pandispanya keki" (kelepçeletecek) haline getirecek bir "pandiz" (yakalatma) organizasyonunu planlayabilir ve eyleme geçirebilirler.

Torbacının bir günlüğü

Eroin kullanmayı iş haline gelirmiş eski cankiler, arlık lorba-cı olmuşlardır. İçmek için başka şansları da kalmamıştır. Sabah fikslerini; iğnelerini yaptıktan sonra öğlen bir sıralarında ilk randevularına giderler. Genelde torbacmtn birden fazla kanalı vardır. Paket verme biçimiyle satış yapan lorbacılarla çalışırken kendi aldıkları gramı da paketleyerek salarlar. Eğer gram sata-mazlarsa ya da paket veren lorbacının başına bir iş gelirse mal-sız kalmamak için emniyetlidirler. Kendi bölgelerinde çalışan büyük lorbacıları ve onların adamlarını bilirler. Onların malı olmasa bile her on pakette bir üç paket aldıkları için koştura koş-tura çalışırlar. Torbacılığın zor yanlan vardır; Çeşitli yerlerden gelen değişik pisikolojik yapılarda çeşit çeşit insana laf anlatmak durumundadırlar. Gelenlerin kimi "hasta"dır, yani krizin başlangıç aşamalarındadır. Bazen para da almadan tedavi gerekir, zaten tedavi için para alan lorbacının satıcılık yaşamı çok uzun sürmez, birisi onu mutlaka polise ihbar edebilir. Hangi bölgelerde kimin yakalandığını iyi takip etmek gerekir, tşe saat birde başlayan torbacı, eğer malı bitmişse kendiyle aynı torbacıdan çalışan başka bir paketçiye gider; bu iş, zaman aldığı kadar yorucudur da. Ayrıca büyük sipariş veren müşteri hangi semtle olur-

sa olsun gitmek zorundadır. En büyük yardımcısı telefondur. Cep telefonu olsa bile mutlaka yanında lOO'lük bir telefon kartı vardır. Bir lorbacı ya da eroinman, piyade askerlerini imrendirecek kadar kuvvetli ve hızlı bir yürüyüşçüdür. Günde ortalama onbeş kilometrenin altına düşmeyecek bir kapasitesi vardır. Çünkü sabit bir yerde durmaz, bir güzergâh üstünde gider ve gelir. Bu kural bizde olduğu gibi dünyanın her yerinde ve her zaman böyledir. Sokaktaki eroinmanda Dom Abruzzi'nin anlattıkları, eroin kullanımının tüm zamanlarda aynı olduğunun bir göstergesidir; yıl 1950'li yıllardır ve yer Amerika'dır ama şimdiki Türkiye'den hiç farkı yoktur, bire bir aynıdır, bakın belki şimdi yaşamayan Dom ne diyor;

"Kalktığımda aklıma ilk gelen şey param var mı oluyor. Eğer yoksa bir yerden bulmak gerek. Bu da canlanmamı gerektiriyor. Şimdi ben hızlı yürümeye o denli alışkınım ki, beni orduya alsalar 25 mil yürürüm. Çünkü bir eroinmanın yürümesi gerekiyorsa -özellikle yetecek kadar parası varsa ve arabası yoksa- kilometrelerce yürür. Yanında üç dört kişi vardır. Bunlar parası olandan otlanmaya gelirler. Bu çok sık olur: bende para varsa, yanımdaki kriz geçiriyorsa, onu da alır elimdeki malın yarısını ona veririm. Gelecek sefere o bana elindekinin yarısını verir. Aynı normal hayatla olduğu gibi, her eroinmanın iyi ya da kötü günü vardır."

Gerçekten de böyledir. Eroinman torbacı kimi gün kendisi müşterilerinden daha çok tedavi olmak durumunda bile kalabilir, tedavi olup canlanır ve müşterilerine hizmet vermek için(!) harekete geçer. Çevrede faca olmamak, ekip arabalarından gizlenmek ve bekledikleri kahvelerde göze çarpmamak için iyi tor-bacının elinde bulmaca çözmek için bir gazete, gazeteninin içinde kitap vardır. Genelde gözleri bozuk olmasa bile sokak satıcılarından alınmış numaralı gözlük imajı veren gözlükler kulla-

mrlar. Tamamen okuyan yazan biri imaji vermeye çalışırlar. Çok yürüdükleri ve eroin de terlerine ağır bir koku verdiği için sürekli tıraş sonrası losyonlar, body spreyler, deodorantlar kullanırlar, iyi bir torbacı ve canki her şeye karşın kollarındaki "faça-lara" iğne izlerine karşın kısa kollu giyer. Bu onun imajını daha da kuvvetlendirir ve kol aramaları olursa rahatça geçer. Çünkü polis kısa kollu birinin kolunda iğne izine bakmaz.

Eroin bağımlılığı başlangıcı ve yaygın eğitim

Eyç bağımlılığı ya da malcılık denildiğinde herkesin söylediği, bu meretin insanın kanına ulaşır ulaşmaz artık kesin bir bağımlılığın olduğu ve artık kurtuluş olmadığıdır. Niçin böyle şeyler söylenir, yazılır? Bir tahmine göre toplumu teşvik etmemek, biraz da korkulmak amacıyla yapıldığıdır. Ancak yalan söyleyerek çocuk büyütmek, yalanla eğilim yapmak ya da yalanla pedagoji yapmak ne denli olasıdır?.. Genç, bir kez es kaza eroine bulaşmışsa eski Türk filmlerindeki gibi masum kız artık "her şeyini" yitirmiş ve kölü kadın mı olmuştur. Bir kez eroin kullanmışsa arlık gecikmeye başlamış da olsak, eğilim zamanımız gelmemiş midir, onu bağımlılıktan korumamız gerekmez mi? Çünkü bağımlılık bir sonuçtur, eroin ise sebep değildir.

Bu konuda Milli Eğitim'in 1994 yılında yayınlattığı bir broşür ilginçtir. Türkiye gibi koca bir ülkenin eğilim politikasını yönlendiren biricik bakanlığın "hizmete özel" olarak bir doktora hazırlattığı broşür, "Yeşilay" broşürlerinden hiç de aşağı kalmayacak derecede özensiz ve cahilcedir. İşin ilginç tarafı sonuçta sağlıkla ilgili sorunlara yol açan uyuşturucu ve bağımlılığı olgusu nedensel olarak eğilim sorunu olduğu halde eğitimcilere

değil, sağlıkçılara, doktorlara hazırlatılmıştır. Okul psikologları rehberlik araştırma merkezleri ve pedagoglar zehirlenmiş midir bilinmez. Broşürümüzün yazarı Dr. Hakan Sabuncuoğlu'dur, Sa-buncuoğlu Milli Eğitim'in Sağlık işleri Daire Başkanlığfnda görevli bir devlet memuru. Evlere şenlik, ilkokul birinci sınıf resmini ya da bir karikatürü çağrıştıran resimleri de herhalde telif ücreti kıyağı geçmek için çizdirmiş. Tüm ekip bir araya gelince, Milli Eğilim'in gayrı ciddiliğine uygun bir felaket "eser" ortaya çıkmış. Tarzı tartışmalı resimlerin sahibi Doklor Bülent Çağatay'ın kıl hayal gücü, konu başlıkları birleşince "uyuşturucu eğitimimizi" lam bir tabloyla açıklıyor. Bu resimler bize hiç yabancı değil, laa ilkokuldan beri aynı lip çizgiler Yeşilay haftalarında okulları donalırdı, belki Yeşilaycıların beğendiği tarz budur. Ve, Zararlı Alışkanlıkların Tarihçesi başlıklı sayfada en üsl solda kravatlı bir genç, önce sigaraya başlıyor, allında sigaraya başlamış ve yüzü arlık çökmeye başlamış önünde bir konyak bardağı, masada bir içki şişesi var ki, viski sefaleti çağrıştırmaya çalışılmış (viski çok da sefaleti çağrıştırmıyor ama). Onun allında elinde sigara, masanın üstünde bu kez rakı yazan bir şişe ve önünde kadeh, tahminen yarım metre boyunda bir kalın çizgi ya da sokak adıyla layn ile kan ter içinde bir adam, herhalde kriz anlatılmaya çalışılıyor (ama yok bunun benzeri bir kriz), laynı-nı elindeki yine yarını metre civarında koca bir boruyla çekiyor. Adam son laynını mı çekiyor deseniz, böyle bir miktar ölmek için bile çok çok çok fazla. Sanki bu çektiği neyse, bu kadarı kafa yapar gibi gözüküyor, bu durumda bile yetinmiyor! Soldaki sayfada şöyle bir yazı "Dikkat uyuşturucu bağımlılığının tedavisi pahalı* zor ve başarı oranı düşüktür". Bunu yazan tosunlar Milli Eğilim'den eğitimsizlik yaptıkları için para alırken, birçok eğitimci pedagog rehber işsiz dolaşıyor.

Broşürde doktorlarımızın incileri bitip tükenen cinsten değil;

bir tarafla "madde bağımlılığını önlemenin yolu eğitimdir" yazıyor. Ancak söz edilen "eğitim" daha çok kedi köpek terbiyesi cinsinden gözüken bir değiştirme gibi algılanıyor; bilgilendirme amacı pek yok gibi. Yine de iyi, eğitimin çözüm olabileceğine inanıyorlar. Yani, iki kere iki dört demeyi öğrenmenin doğru bir yol olduğunu biliyorlar, isler istemez soruyorsunuz eğitim önemliyse siz bilgilenmeden niçin kitap yazıyorsunuz, bilgisiz eğilim olur mu? Ve kendilerine mazeret getiren başka bir yazı, bir slogan "eğitim madde bağımlılığına merak uyandırmamalıdır." İşte bu slogan önsözde söz edildiği gibi cinsel eğitim kitaplarının ve uyuşturucu hakkında bilgilendirme kitaplarının hem ince terazisi hem de tutucuların bilgisizlikle sarıldığı biricik cümledir, bir başka deyişle "konuyu kapatalım, açmayalım, eşşeğin aklına karpuz kabuğu koymayın" demektir. Ve en sonunda en "uyarıcı" korkutucu öcülerini aba altından çıkarıp gösteriyorlar yeni bir sloganla: "bugüne dek uyuşturucu bağımlılığı için özel bir tip belirlenmemiştir". Metnin meali şu: bu canavar hepinize gönderildi- Uyuşturucu bağımlısının alt yapısı ve kişiliksel özellikleri sosyal zemini belli değil midir? Herkes içki içip paşa paşa yaşarken başka bir kesim de alkolik olarak, ailesine eli ayağı tutmayan zihin engelli çocuk zahmeti çektiriyor ve alkolizmden ölüyorsa, ölçü koyamıyorsa ölçüyü koyamayan kişilik yapısı nasıl belirlene-miyormuş, bu sözleri bir "doktor" nasıl söylüyor da, koskoca eğitim bakanlığı yayınlıyor. "Topluca ölebilirsiniz".anlamı da çıkacak tanımlamalardan sonra kendini doktorların en cahillerine bırakan Milli Eğilim için saçımızı başımızı mı yolalım!? Yoksa bu doktorları elik olarak mı suçlayalım ya da uyuşturucu kullandıkları iddiasıyla savcılığa suç duyurusunda mı bulunalım?

Bağımlılık... Yalnızca maddeyle değil kişilikle birlikle oluşan, ülkeleri bile gerek ekonomik gerekse politik olarak sarabilecek bir hastalık. Kişilik düzeyinde aile yakınlarına her açıdan bula-

şabilecek bir üretim ve tüketim biçimi. Ama Milli Eğitim doktorlarına göre kişilikle hiç alakası yokmuş... Ve broşürün eroin bağımlılığı bölümünde doktorlarımız yine konuşuyor:

"Eroin gibi bazı uyuşturucuların bir kez alınması bile bağımlılık yapabilir." Evet alkol dahil olmak üzere eroin, kokain ve eter kullanımında ertesi gün akşamdan kalmalık olarak duyum-sanan şey bir anlamda fizyolojik bağımlılığın ayak izleridir. Vücut kendini yenilerken, tazelerken bir gün önceki maddenin yaralarını iyişleştirirken bir anlamda bağımlıdır, ama bağımlılık bu denli basit değildir. Hastanede doğmuş olan eroin ve kokain türü maddeler bir yandan ilaçtır ve ilaç istismarı vardır. Bir kez al-mışsanız hapı yutmazsınız halta doktorlarımız kızacak ama ölçülü kullanabilirseniz de hapı yutmazsınız. Bir kezliğine uyuşturucu kullanan insanın sarılacağı mantık bir kez aldım ve artık sürekli alacağım olmamalıdır bu canki mantığıyla eğilim olmaz. Kişilik yapısının belirleyiciliği maddenin içilme biçimini göstermesi bakımından önemlidir. Diğer yandan ölçülü kullanmak eğitim ve kişilik yapısının getirdiği bir sonuçtur. Yoksa eroin, alkol ve kokain kullanımında her doz kendi bağımlılığını, vücutla yaratacak değişimleri getirir. HER DOZUN KENDİNE ÖZGÜ KRİZİ VARDİR. Bu nedenle düşük dozları vücut her zaman to-lere eder ve hastalık ya hiç olmaz ya da eroin ve kokain de en çok bir iki hapşırık ve bir günlük kırgınlıkla atlatılır. Burada önemli olan psikolojik endişeleri yaşamamaktır. Ancak psikolo-lojik endişelerin kaynağı uyuşturucu değildir, her zaman var olan endişelerin bir maddeyle sihirli bir şekilde bitmesi bazı kesimlere büyüleyici gelir. Bu kesim 1957 kollokyumunda söz edilen hasta kesimdir. Kendine uygun bir madde aramaktadır. Dost arasında, sosyal kullanıcı anlamında, dozunu küçük tutan birçok kenar mahaleleli ve varoş çocuğu yıllar boyu eroinman olmadan kalabilmişlerdir.

Yoksunluk ve sonrası

Esneme, gözden gelen yaşlar, halsizlikle başlayan yoksunluk nöbetinde hastalık sırasında üşüme ve vücutta yanmalar ardı ardına gelir. Burundan su gibi az yoğun bir sıvı akmaya başlar, sinirler gevşektir, olur olmaz şeye kızılır, olur olmaz şeylere gülünür, ağızda acı bir tad kalır, kimi eroinman hastalık sırasında sigara içemez, kimisi kola yc kahve içemez, ishal vardır, ilk kullanışlarda orta bir doz kullanılmışsa ertesi gün daha bir keyifsizlik vardır. Doz yüksekse aşır, bjr panik hali, gerginlik olabilir. İşle bu sıralarda yeni kullanıp hastalığı kesmek için madde bulma yoluna giderse pek doğru yapmaz, çünkü vücutla üç gün sürecek bir "temizlenme" süreci başlamıştır. İlk kullanışla vücut maddeye alışık olmadığı içjn az kullanımlar Bayerin 1930 eroin reklamlarında söylediği gibi iş gücünü arttırıcı ve canlılık vericidir. İlk kez burundan çekilecek dörtte bir gramın onda biri insanı flül gibi yapmaya yeler de arlar bile. Ancak ertesi gün isal biraz burun akıntısı ve belki hafif sinir olabilecektir. Bu meret üç gün boyunca içinizde dolaşacak, bedeninizin Adası'm Moda'sını Kalamış'ını karıştıracaktır. Bu arada mataranın kapağı tıkanacak yani sonunda kabızlık çekeceksinizdir. Yine en sonunda ishalle son zehir vücudunuzdan «çıkacak eroin kokulu teriniz tıpkı bol

100

çemenli pastırma yemiş gibi iç çamaşırlarınızı bile kokutacaktır. Beş on kullanımdan sonra belinizden doğru ince bir sızı gelecektir. Alkolde benzeri bağımlılık öyküleri, elde titreme olması yorgunluk, sinirlilik, mide yanması gibi daha değişik belirtilerle kendini gösterir. Eroinde ise kullanıcımız ertesi gün yine eyç takılır, akşam yine "bi minik" (nedense miktar büyüse bile adı "bi miniklir") yapar günde en az bir kez, bir hafta kullanıp bırakırsanız ilk eyç hastalığına, yoksunluğuna yakalandınız demektir. Daha önce yazıldığı gibi bel ağrısı, üşülme, ağızda acılık tadı, kusma ve çarpıntıya yakalanabilirsiniz. Hapı yutlunuz mu, "arlık ledaviniz pahalı ve sonuçsuz" mu?.. Amalcm'in doktorlarının eline düştünüz demek mi?.. Hayır. Hayır, ilk küçük hastalığın, yani halsizlik burun akıntısı ve keyifsizliğin ilk ve bundan sonraki isimleri "çıiır"dır. "Bi'çılır" hastalık, ya da kırgınlık ya-şanıyordur o kadar. Ama çıtırlar bir zaman sonra diş kırabilir.

Bizim sorunsalımız ilaç istismarı yapan kişinin kimler olduğu ve istismarı ortadan kaldırabilecek yöntemler ve sağaltımlardır. Hğer uyuşturucu kullanmak yanlış bir clavranışsa, davranışçı tekniğe göre yanlış davranışların nedeni yanlış bilgilendirmelerdir. Her yanlış bilgide vebal ve sorumluluk büyüktür. Bu anlamda Milli Eğilim yanlış bilgilendirme yapmıştır. Ders kitaplarının yayımlanması için göbek çatlatan yazarlarımız ve yayınev-lerimiz vardır. Talim Terbiye'nin Yayınlar Dairesi "çok sıkTdır ama bu broşür, Truva Atı gibi içeriden çıkmıştır, kimse bir şey dememiştir. Doktorlar cloklorların elini yemez ama eğitimciler birbirlerinin elini yiyor demek ki!

Bağımlılığa yine dönünce şunu demeliyiz, eğer o güne dek cinselliğinize yönelik davranışlarınız olurmuşsa, dünya ve bedeniniz hakkınızda bilginiz varsa, bir işiniz varsa, cinsel yaşamınızda başarılı, sosyal çevrenizde tutulur bir kişilikseniz asla bir şey olmaz. Çünkü siz işinizi gücünüzü bırakıp torbacı peşinde koş-

101

masınız, bu yüzden en kötü olasılık zaman zaman kullanırsınız ya da eroinin cinsel yaşamınızda yapacağı değişiklikleri hastalık sırasında erken boşalmayı hatta zaman zaman ortaya çıkan iktidarsızlığı kabul elmeyeceksinizdir. Çok açık bir gerçektir ki erkek eroinman ne derse desin, çoğunlukla maddenin etkileri dolayısıyla iktidarsızdır, kadınsa geç ıslanan ve çok isteksiz bir yapıdadır. Zaten yemek konusunda da keyifsizdir, konuşma konusunda çekingendir ve uyku sorunları vardır, cinsellik onlara yük gelir. Zaten bu çevre, nedensiz çıkmaz yaşamınızda, birden hort-lamaz, eğer çevrenizde herkes bağımlıysa durum biraz tehlikele-dir tabii. Yani sorun psikososyal bir konudur. Eğer tüm çevreniz bir maddenin kullanıcısı ise gerçekten kendinizin nerede olduğunu düşünün, arkanızda başka bir yaşamı sırtlanmışınız demektir. Canki bir çevredeyseniz önce hafta sonu cankisi olup, bunu hafta ortası cankiliği yapar, günlük dozlara inersiniz. Çünkü paranız varsa bahanesi bitmeyen cankiler bahanelerini bulurlar ve sizin bulma sıkıntısı çektiğiniz malı getirerek sizi kendi dozlarına çıkartmaya çalışırlar. Ancak bu da kolay değildir. Çünkü bağımlının portresinde ve kişilik fotoğrafında belirtildiği gibi onların ilkeleri kısa süre içinde sizinle çatışacaktır. Bağımlılık çevre ve maddeyle birlikle gittikçe yerine oturabilir, bu gerçeklen herkesi sarabilir ama Milli Eğitim doktorlarınının dediği gibi büyülü bir değnekle olmaz. Canki çevresi ya da bağımlı çevresi bir yapıştı mı içlerine çekmeye başlarlar, bu alkolde de, eroinde de böyledir. Söz gelimi eroinde sözde uyarı adı altında kullanıcıya artık eroinman olduğu yavaş yavaş fısıldanır, gaz çıkartmalarının fazlalaşmasının, gece terlemelerinin bağımlılıktan kaynaklandığı söylenir, bir anlamda doğrudur ama geri dönülmez bir yolda değildir. Örneğin mıymışık mıymışık, gündüz vakti oturmak pek hayra delalet etmez, tabii ki hastalık belirtisidir. Ancak hasta olmak, ömür boyu had safhada eroin tüketerek öl-

102

mek anlamına gelmez. Ancak, gerek bazı tıp adamları gerekse cankiler kullanıcıları kıskaç allına almışlardır, sokaktaki eroinmanda eski canki Dom Abruzzi'den bir canki kıskacı öyküsü;

"Takıldığımı bilmiyordum bile. Tam bu arada bir bankta oturuyordum. Esniyordum ve bir arkadaş yanıma geldi, benimle konuşmaya başladı; Dom, hasta olduğunun farkında mısın?diye sordu. Ve ilk kez gerçekten müptela olduğumu anladım. Alışmıştım, eroin kullanmam lazımdı. Böylece o günden sonra her gün kullanmaya başladım."

Yani, Dom'un yaptığı aslında bahanenin önde gideni. Hastay-san hastasındır, pisikolojik bunalımların çok yoksa farkına bile varmazsın, Dom gibi psikolojik sıkıntı yaşayanlar da zalen sıkıntılıdırlar ve suç yine uyuşturucunun değildir. Ama önemli olan bu aşamada psikososyal zeminin uygunluğudur.

Bir anlamda Dr. Uluyazman dışında tıp adamlarının bir kesimi de tıpkı cankiler gibi bakar konuya. Birçok bilgileri de cankiler tarafından yönetilir çok kez, özel hastanelerin çıtır psikologları, kaşar cankilerin hep oyuncağı olmuştur. Amalem'e düşmüş birçok bağımlı, bağımlı oldukları için açıkça terbiyesiz davranışlara maruz kaldıklarını belirtmişlerdir. Oysa psikiyalristler şunu da savunmuştur. (Uluyazman)

"Uyuşturucu madde müptelaları ruh hastasıdırlar ve her hasla gibi şefkat, anlayış ve yardıma muhtaçtırlar. Fakat içinde bulunduğumuz toplum loksikomanları hâlâ ahlak düşmanı olarak görmekle ve onların cezalandırılmasına inanmaktadır. Oysa loksikomani ne ahlaksızlıktır, ne de suçtur, sadece ruh hastalıklarından biridir. Bütün yasaklara, kanunlara, şiddetli cezalara rağmen toksikomaninin yayılmaya devam edişi arlık kanunlar ve şiddet tedbirleriyle hastalığın önüne geçilemeyeceğini açıkça göstermekledir."

Oysa bugün bile modern Amatem'de, çocukları gösterilmeyen

103

anneler ve babalar, oda kapıları açık, tacize açık genç kız hastalar, kulaklıklı bile olsa müzik dinleme yasağı, senli benli azarlamalarla madde kullanmayan profesyonel eroinman gibidirler. Yani şefkatin Şsi bile yoktur. Hukuk adamları gardiyanlara profesyonel mahkum derler, Amalemciler de şu anda hiç farklı değildir. Asla ölçülü kullanımdan söz etmeyip, aileyi hastayı ve çevresini reh-bersiz bırakmayı şatolarında şövalyelik oynamaya tercih ederler. Dr. Uluyazman her ne kadar bağımlıya ruh hastası diyorsa da, demek istediği eğitimsel nedenlerle değişmiş kişilik yapılarıdır diye yorumlamak gerekli. Çünkü vardığı sonuçlar söylemle değiştirilemeyecek denli doğru. Bu nedenle ailelerin eğiliminin önem kazandığı, aile davranışlarının merkezi oluşturduğu bir uyuşturucu çalışması yapmadıkça, hastanelerimiz eksik, hatla bir anlamda yanlış sağaltıma, tedaviye devam edecek görünüyorlar. Ancak özel hastaneler de durum değişiktir. Balıklı Rum koruyucu ailenin hastanesidir. Buranın hastaları dışarıda da ayrı bir gruptur, Balıklı ayrı bir ekoldür. Ancak ayrılığı disiplinin lalh sertliğinden gelir, çünkü özel hastanedir, ancak aile çalışması yine sıfırdır. Hastane sonrası hastada yapılan tek değişiklik beş yüz dolara takılan ve pellel denilen cankinin eroin sarhoşluğunu engelliyici bir ilaçtır. Bu nedenle birçok canki komaya girer, izleme çalışması yapmayan has-lane psikologlarının aileye verdiği öğüt, tüm çevreyi değiştirmektir. Yani tedavi gören canki, tedaviden sonra sap gibi ortada kalacaktır. Yeni bir çevre yaratmadan, yeni ve taze vücuduyla canki hem ardaşlarını hem de ilacını özler. Bu nedenle cankiler hastane sonrasında, Kız Kulesi'ndeki kıza benzerler ama hep âşık delikanlının biri kıza zehiri getirir. Anadolu kültürüyle Ahdamar Ada-sı'ndaki Tamara haline dönüşen cankilerimizin ve Balıklı'nın çocuklarının dışında uyuşturucuyla uğraşan resmi kişiler, çoğunlukla Ermeni hastanesini tercih eder. Burada kimseye çaktırmadan fizyolojik olarak temizlenip, yeni bir "işe" dek temiz kalırlar.

104

Bağımlı ve aile ilişkisi

Canki olmak, eyç bağımlısı ya da alkol bağımlısı olmak gerçeklen herkes tarafından becerilebilecek kolay bir şey değildir. Diğer yandan psikolojik yapı, o güne dek oluşmuş değerler, aile yapısı ve çevre gibi kişiliği oluşturan zemin uygun olduğu zaman, canki ya da alkol bağımlısı olmak hiç zor değildir. Canki kişilikleri ele aldığımızda portre ve vesikalık fotoğrafta gördüğümüz gibi canki olmaya hazır bir kişilik vardır ve okullarda yapılacak kişilik leslleri taramalarıyla bağımlılığa açık gence ulaşmak olasıdır. Söz gelimi Bağımlılar arasında parçalanmış aile oranı yüzde 76'dır (istanbul'da Narkotik Mücadele, 1997, İstanbul Narkotik Şube Müdürlüğü). Yurtdışı.güçleri ve kişilik özellikleri yanyana geldiğinde okullarda yapılacak çalışmalar gerçeklen çok önemlidir.

Bağımlı ailelerine çocukları bağımlı olmadan verilecek bilgiler yine okullardan verilebilir. Bu bilgiler verilirken asla herhangi bir uyuşturucudan söz etmek gerekmez. Cinsel konulara yanlış yaklaşan bir ailenin, uyuşturucuya doğru yaklaşımı beklenemez. Cinsellik ve uyuşturucu bağımlılığıyla eğitimi arasındaki yakınlık gerçekten dikkat çekicidir. Bir yandan her ikisi de bedeni kullanmakla ilgilidir. Çocuklarının cinsel düşkünlüğü de

105

uyuşturucu bağımlılığı da ailede bir depresyon yaratır, kolay bir şok değildir. Ne var ki, aileler ne zaman uyuşturucu devreye girse sorumluluk allında ezilir ve çoğunlukla kendilerini suçlarlar. Ellerinden geleni yapmaya çalışırlar. Çocuklarını devlet hastanesine yakıştıramayan canki ailesi çoktur. Bir anlamda özel hastaneye olan talep cankilerimizin ekonomik durumunun orta ve üst sınıf olduğunu gösterir. Diğer yandan, canki ailesi dengesiz ve yufka yürekli olduğundan AMATEM'de çocuğunun acı çekeceğini düşünüp ya da çocuğu resmi hastaneden atılıp eve geldiğinde özel hastaneye başvurur. O parayla yapılacak her şeyi yapacaktır, sokakla çalışmacılarımız yoktur ve doktorlarımız masallardaki devler gibi dilediklerini yaptırma gücüne sahiptirler. Tedavi sürecinde tüm aileyi, özel hastanelerin koridorlarından öte çevreyi değiştirme adına çocuklarının yalnızlığı bekler. Zaten çok sosyal olmayan canki, yeni çevre içinde kendini sudan çıkmış balık gibi duyumsar. Bu dönemde arlık tek özlediği kullandığı maddedir, ona arkadaşlarının değersizliği öğretilir. Birçok canki kendini bu dönemde cezalandırılmış gibi duyumsar, fazla doz ölümleri de bu sıralarda olur. Aile çocuğunu Kız Kule-si'ne kapatmıştır ama bu çözüm değildir. Ailenin bağımlıya yaklaşımında ve tedavisinde ceza kokusu algılanmaya başlanmışsa gelen hep felaket olur. Ceza, dozu artmadıkça işe yaramayan bir eğilim biçimidir, sonu verenle alanın ayrılmasıdır, uyuşturucuya çok benzer. Bakır simyayla nasıl altın olmazsa, ceza, adı tedavi olarak konsa da eğilim olamaz. Ancak eğitimde ilkesizlik ve belirsizlikler cezalara neden olduğu gibi bağımlılığı da doğurur, bağımlılık da uyuşturucunun öz be öz annesidir. Diğer yandan alkollü damıtık içkiler ve ağır uyuşturucular da doz artırmadık-ça, ölçülü bir kullanımla asla ne ölüme, ne bağımlığa neden olur; ama buna ne alkolikler, ne de eroinmanlar inanır. Yani alt kültürün başka bir inanışı vardır. Alt kültüre, sokağa gidecek ça-

106

lışmalann olmaması bizlerin en büyük eksiğidir. Halkın böyle bir taleple bulunması kendini suçlayan bir yapı içerisinde pek mümkün olmaz, çünkü canki ailesi çoğunlukla utanç içindedir, ne denli mevkili olursa olsun hiçbir şekilde kimseden, hele Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu'ndan böyle bir taleple hiç bulunmaz, kendisi kendi göbeğini keseceğinden emindir. Cankilerin realislik olmayan amaçları, canki ailesi için de geçerlidir, o çocuğunun belirlediği hedefleri değil, kendi değerlerini çocuğunun üstünden yaşama alışkanlığındadır.

Diğer yandan uyuşturucuya düşkünlük ya da yanlış kullanım, toplum tarafından kabulü engeller ve rengini değiştirir. Bu nedenle çocuklarının arkadaşlıklarını, kişiliklerini ve çevrelerini kabul eden, çocuklarına sağlıklı yaklaşan aileler zaten uyuşturucu ve alkol olgusuyla karşılaştıklarında doğru rehberlik yapabileceklerdir. Uyuşturucu kullanıcılarının yeniden eğilimlerinde karşılaşılan tabloda, aile yapıları birbirbirlerine çok benzer. Otoriter, dediğim dedik ve aynı zamanda sözüm ona serbest ailelerdir bağımlı aileleri. Daha anaokulu eğilimi sırasında gelecek dönemdeki canki ailesinin kim olduğu görülür, ancak onlar ilkesizlikte, aşırı korumada, otoriter mi yoksa serbest mi belli olmayan çizgilerinde inatçı ve kararlıdır. Yine cankinin portresini ve vesikalık fotoğrafını ele alacak olursak bu kişilikle bir insan ancak böyle bir aileden çıkacaktır. Canki aileleri tıpkı olis-tik çocukların aileleri gibi her şeyi bilir ve kesin çözüm ararlar, oysa kesin çözüm kendilerinin de değişmesinde ve zaman içinde çocuklarının ve kendilerinin eğilimindedir. Sağlıksız aile yapılarına sahip çocuklara yardımcı olmak ise her şeyden önce okul rehberlik servislerinin ve ikinci planda ülkemizde olmayan uyuşturucu sokakçısının görevidir. Canki aileleri bağımlılık yaşamının ortaya çıkmasından sonra ellerini başlarına alıp, arlık çocuklarıyla her şeyi paylaşmak, çocuklarının duygularına hak

107

vermek durumundadır. Çocuklarına hiç uyuşturucu kullanmayan insan muamelesi yaptıklarında bir gün açılan tuvalet kapısından çocuklarının cesedini kaldırmaktan başka çareleri kalmaz. Çocukları kaşar bir canki olmuşken, onunla amatör düzlemde bir arada olmak, kendileri lehine hiç dengeli bir durum değildir ve çocuklarının hayatına mal olabilir. Fizyolojik değişim sürecinden sonra çevre kontrolünü ellerinde bulundurarak ve eğilime bir yön vererek ya da iş bularak yapacakları yardımdan sonra ani bir bıçak darbesiyle her şeyin bittiğini düşünmek yanlıştır. Bağımlılık başlayınca, sorun bir ömür boyu sürebilecektir. Çanki ailesi olmak, cankiyi yeniden yaşama kazandırmak bir zenaallır, kolay değildir. Mesleği ne olursa olsun, hiçbir canki ailesi ne kendini ne de çocuğunu kendi nüfuzuna getirdiği lekeden dolayı suçlamamalıdır. Canki aileleri çok kez reddederse de onlar da psikolojik yardıma en az çocukları denli, muhtaçtır. Ancak rehberlik servislerinin en önemli görevi olan kişilik geliştirme çalışması ne yazık ki üniversite sınavlarında tercih yapma ve kaygı giderme ötesinde değildir. Dahası kaygı gidermek için dalga sesleri ve uçuk müzikler dinleten rehberlik servisleri bile vardır, genç uyuşturucu kullanıcılarımızın iribe girmek için sevdiği saatlerdir bunlar! Oysa rehberlik servisleri okuldaki öğretimin dışında yaşama karşı dalgalarda güçlü tekneler gibi kavi, dayanıklı çabuk dağılmayacak insanları yetiştirme ve denetleme ve koordine etme durumundadır. Dayanıklı insanın ufku geniş insan olduğu önermesinden yola çıkarak okullarımızda, spor dallarında ve eğitsel kollar denilen hobi geliştirme noktalarında, gençler kendileri hakkında tanımlamalarda bulunacaklar ve kendilerinden uyuşturucudan daha fazla zevk alabileceklerdir. Ancak veliler avuç dolusu para verdikleri okullardan bile spor dallarında hangi araçların olduğunu sormaz, kürek, yelken dahil eskrim, okçuluk, buz pateni pisti ya da tek-

108

nik kollar için gerekli para okul sahibinin yıllık bilançosunda kâr hanesinde işlenir gider, çünkü okul açmak için kulu kutu sınıflar yapmak yeterlidir. Tüm cankiler dertlerini anlatmakta yetersiz ancak prolest kişilikler geliştirmiş yetenekli insanlardır. Cankiler ailelerinin yanılış ve eksik davranışlarıyla yetersiz eğitimciler yüzünden canki olmuşlardır. Uyuşturucu madde ıkına sırada gelir, çünkü uyuşturucu bağ.ml.hğ. bir neden deg.l yalnızca sonuçtur. Güzel bir deyişimiz vardır »osuruklu göte arpalı ekmek bahane" derler. Cankiler gerçekten"osurukludur ar ancak bu hazırlıklı oluş halini ortadan kald.rmak tüm yetişkinlerin ve eğitimcilerin görevidir, yetenek için tan.mlanan herhangi bir alana hazırlıklı oluş halinin yönünü olumlu ve güzele çevirmek çevre tarafından mümkündür. Belki hiçbir zaman biç kullanmayan biri olmayacaklardır ama yaşamdan ve zevklerden tat alabilir hale gelmeleri bile önemli bir basandır. 'Kul anma gibi dayatmaların hiçbir işe yaramadığı ve denetimsiz kullanımların ölüme kadar götürdüğü birçok vakada görülmüştür. Gerçeklen uyuşturucu bağımlılığını engelleyebilecek tek şey eğitimdir ama bu doktorların sonsuz perhiz tavsiyeler, deg.l hem kullanılacak maddeyi tanımak hem de yaşamdan zevk alabilecek kendini geliştirecek hobiler ve mesleki eğitimler e kişiy tatmine götürmektir. Ne yazık ki mesleki eğilim ve hobi geliş mc, Türk kuşu, Türk Hava Kurumu gibi kuruluşlar bile Cumhuriyetin ilk yllarmdan daha ileri noktada olmak bir yana gerilemiş durumdadırlar. Ülkemizde birçok insanın sevmediği iş yaparak üç otuz paralara çal.şl.ğ.n. düşünürsek sorun devlet boyutuna çıkacaktır. Sosyal güvenlik haklan olmayan, sigortasız ve geçinme standartlarının çok allında çahşan tüketime alıştırılmış, kendi güçlerine güveni olmayan, ezilmiş insanların yaşamdan tad almalar, pek de olası değildir. Hastanelerde temiz enseler bile yaşamda hak ettikleri yerlerini alamamak onlar için hep acı kaynağı olacaktır.

109

Okullarda uyuşturucu sorunlarını polise paslamayı en çok eleştirenlerden bir olsak da, istanbul Narkotik Şube Broşü-rü'ncleki şu yaklaşım gerçekten bazı doktorlar ve eğitimciler için dikkat çekici olmalıdır:

"Okullarda öğrenciler yeteneklerine göre çeşitli sportif faaliyetlere kanalize edilerek boş zamanlarını en iyi şekilde değerlendirmeleri sağlanmalı ve kötü alışkanlıklar edinmelerine fırsat bırakmamalıdır."

Polislerin işi lemclcle uyuşturucu kaçakçılarını yakalamakken içiciler için Milli Eğitim'clen daha çok kafayı yormuş olmaları ilginçtir. Çünkü içicilik ve bağımlılık toplumsal bir rahatsızlık belirtisidir ve eğitimciler ile sağlıkçıların sorunudur. Doğal olarak burada biraz her şeyi bilen her şeye maydonoz, uzmanlığa önem vermeyen Osmanlı efendiliği kokusu da vardır. Yine de polislerin önerisi biraz eğitim dışına çıkıp, dikkat çekecek ilgisiz ve sebepsiz izlerin kontrolüne dek gidip, bazı yerlere su kaçıracaktır. Ancak bu doğaldır, onlar psikolojik hazırlıklı oluş durumunu bağımlılık psikolojisini bilmek durumunda değildirler ve bu da ayıp değildir, bunları birçok okul psikologu ve Milli Eğitimin rehberlik araştırma merkezleri bilmiyor ilgilenmiyor da, polisin bilmemesi niye ayıp olsun. Komik olabilir ama Narkotik Şube birçok eğilim kurumundan daha eğitimsel bir broşür hazırlayıp çalışma yapmış ve yapıyor. Yine de eroin bağımlılarının suçu, vebali, ölümlerin yükü onların değil tabii ki, Milli Eği-lim'in ve okul psikologlarının. (Narklara niçin bunca yağ çekilir ki!)

Bu arada benzer görüşü yansıtmak için Doktor Ayhan Kal-yoncu'nun 23 Ocak 1996 günü Evrensel gazetesinde Mehtap Pamukçu, Özlem Çam imzasıyla yayımlanan haberi güzel bir örnektir. Haberde istanbul'da Narkotik Şube'nin İstanbul Lisele-

110

rinde yürüttüğü çalışmanın sınırlı ve hatalı olduğu vurgulanıyor. Gerçekten de polisin bağımlılıkla mücadelesi kendi görevi değildir, o yasadışı kaçakçılarla ilgilenmelidir, okulda, hastanede polisin işi ne? Polise hastasının ya da öğrencisinin ismini veren doktor ya da öğretmen etik kuralları ezmiyor mu? Ayhan Kalyoncu benzeri bir anlayışla şöyle diyor:

"Dünyanın hiçbir yerinde uyuşturucu sorunları polisiye tedbirlerle çözülmemiştir, ilk olarak halkın bu konuda eğitilmesi gerekir. Bunun için devletin altyapısı olmalı. Devlet daha düne kadar uyuşturucu sorunun varlığını kabul etmiyordu. Türkiye'de devletin uyuşturucuyla mücadele politikası yok. Diyelim ki kendini iyi hissetmek için bir şeyler almak ihliyacındasın. Sana kendini iyi hissetmen için dışarıdan bir şeyler almak öğretilmiştir. Mesela, başın ağrıdığında hap içiyorsundur. Coca cola da böyledir. "Hayatın gerçek ladı"nı almak için kola içmek eğiliminde isen kendini iyi hissetmek için günün birinde uyuşturucuya başlayabilirsin."

Kalyoncu'nun konuşmasının ardından haber şöyle sürüyor;

"Uyuşturucuya başlayan insanın tedavi edildikten sonra iyileşebileceğine de dikkat çeken Balıklı Rum Hastanesi Bağımlılık Tedavi Kliniği Yöneticisi Pisikiyalrist Doktor Kalyoncu, Türkiye'de uyuşturucunun son yıllarda yaygınlaşmasının nedenini, Türkiye'nin silah ve uyuşturucu ticareti yolu üstünde olmasına bağlıyor."

Belirtmeliyiz ki şimdilerde on beş dolar olan eroinin paketi (bir gramın dörtle biri) o zamanlar bir dolar civarındadır (enflasyon dolara göre ayarlandığı için dolar fiyatı veriyoruz). 1996 yılının bu soğuk günlerinde Metin Göktepe henüz öldürülmüştür, Susurluk Olayı yedi ay sonra patlayacak, Abdullah Çallı isimli, "vatan için kurşun sıkmış" biri kakasında bolca kokain kalıntısıyla ölü bulunacaktır. Anlaşılıyor ki çete ve Sayın Çallı o

111

zamanlar canavar gibi eyç işinde çalışmakladır, Tansu Çiller başbakandır. O günlere ait bir iddia da Susurluk çetesinin uyuşturucu ticaretini PKK'nin elinden alıp dış pazar bulamadığı için tüm malı içeride kahramanca eritmesidir. Amatem ve Balıklı Rum Hastahesi önünde insanlar tedavi sırasına girmişler, devreye hatırlı torpiller sokmuşlardır. Ve o günlerde küçük yaşlarda uyuşturucuya başlayan çocuklar şimdi henüz yirmi yaşlarına girmektedir.

112

Burun tava

Tüm bunları anlattıktan sonra, sıra eroinin kullanma yollarına geldi artık. Burada işin sakıncası elde bulunulan "mal" TSE standartlı olmadığı için, içine neyi çektiğinin ve dozun bilinemez olmasıdır. "Burunluk" denilen eroin iğnelik olanından biraz daha farklıdır. Burunluk açık pembe renklidir. Sanki eroin denilen diaseül morfinden çok "morfine sülfat" denilen ve yüzde on altı oranında suda eriyen beyaz kirislallcrin toz şekli daha hâkim gibidir.

Sınıflık eroin kullanım için paketlen açıldıktan sonra her meraklı kullanıcının yanında taşıdığı küçük ve şık bir çakı bıçağının ucu ile özenle topaklarından ayrıştırılarak ezilir. Olur a, mal belki zayıftır diye, biraz büyükçenc bir çizgi yapılır, (bu yanlışın büyüğüdür) ve elektrikli süpürge gibi kâğıt üstünde ezilmiş eyç burun yolu ile sınıflanır. Bu çizginin diğer adı da ingilizce kökenli "layn'dır. Kuşe kâğıt üstünde hazırlanmış eyç burun yolu ile bir kâğıi boru yapılarak elekürikli bir süpürge gibi alınır. Güneydoğu kökenliler bu kâğıt boruya "lülik" derler. Lülik olarak kullanılan kâğıdın en iyisi yeni bir paradır. Önce "eyç" ilk uyarısı ile bir "öhö" dedirtir, "iyi mal" sonradan mide bulantısı yapar. Dozu kontrol etmek olası olmadığı için "sağ-

113

lam" bir sınıf, son sınıf olabilir yeni başlayanlar için. Özellikle küçük yaş gruplarında, eski kullanıcıların olmadığı ortamlarda en tehlikeli kullanım burundan çekmedir. Yanlışlıkla iyi bir maddeye düşen genç, miktar konusunda kavramları oluşmadığı için ilk ve son sınıfını tatmıştır. İlk yıllarda tıbbi bir ilaç olarak kullanılan ağrı kesici tıbbi müstahzaratımızın en kötü yanlarından biri kullanma sıklığı ve kullanıldığında arlan dozudur. Bu Omo değil ki dozaj filesi olsun, böylece etkisi ilk beş dakika içinde gelecek keyfi kaçmasın diye her kullanımda çizgi giderek uzar ve kalınlaşır. İşte fizyolojik bağımlılığın ilk adımı atılmıştır. Kendini masum sanan eski ve büyük kullanıcılar "ejderha kovalamayı" ya da daha çok kullanılan adıyla "kaydırak" yapmayı tercih ederler ancak evi ya da kullanılan mekânı kokuttuğu için paylaşılan evde bulunanların engellemesi açısından kullanıcı için sakıncalar vardır. Ancak yabancı maddeler yandığı ve yalnızca psikoaktif maddemiz yani adına eroin denilen morfi-nimsi şey civa gibi kayarak yanar ve çıkan buhar ağız yoluyla bir kâğıt boru ya da boş bir tükenmez kalem içinde çekilir, doz hızlıdır ve arlar ve kullanma sıklığı fazladır. Türkiye'ye gelen siyah Afrikalılar ve Almancılar genellikle kaydırağı tercih eder. Aslına bakarsanız kullanılan dozun fazlalığı nedeniyle olabilecek ölüm her türlü kullanım biçiminde olasıdır.

Peki doz nedir? Sokakta satılan eroin paketlerinin miktarı bir gramın dörtte biri ya da beşle biridir. Bu torbacının bol kepçeli-ğine, ya da gaddarlığına göre değişir. Ama hiçbir zaman bir gram olmaz. Bir zamanlar MHP'nin bir afişi bu konuda yayınlanan en gülünç örneklerden biridir. Sokaklara boylu boyunca asılan afişte iletilen bilgi şuydu: "Bir gram eroin beyninizdeki milyonlarca hücreyi öldürür!"

Oysa normal kullanımda bir "taze" peynirci ya da yeni başlayan için doz beşte birlik paketin onda biridir. Hele bu miktar en-

114

jeksiyon yolu ile alınırsa, doz beşte birlik paketin onbeşle birine dek varabilir. Bu demektir ki, bir gram eroin yaklaşık onbeş çarpı beş ve çarpı dört matematiksel çözümüyle üç yüz (temiz) insanı sarhoş eder ve doz iki misli olunca yüzelli kişiyi öldürebilir. Demek ki MHP'li kardeşlerimiz sokak kültüründen uzak

cici çocuklarmış!

Ancak enjektör kullanımında kan damarı yoluyla sinir sistemi içine girildiğinden miktarı ayarlamak daha olasıdır. Nedir enjektörle yapılan, fazla doz ölümlerinin enjektörle olduğu ve kullanılan madde yüzünden olduğu bellidir. Oysa burun yani nazal yolla gelen över doz yani fazla doz ölümü, biraz daha üstü kapatılabilir bir durumdur. Kurban'ın ailesi konuyu kapatabilecek, belki çocuğununun cesedini adli tıp koridorlarından almak zorunda kalmayacaktır. İşte AMATEM'in temel yanlışlarından biri enjektör kullanımının maddeyi temizlediğini ve dozun enjektör ayarıyla yapıldığını bilememelerinden kaynaklanır. Enjektör kullanımını bilip damar yoluyla kullanan eğilimli kullanıcı, aşırı doz yüzünden bir tuvaletle ölmeyecektir. Amatem'in yanlış önerisi, dozunu bilen kullanıcıyı burun yoluyla dozu bilinmeyen ve kalite yüksekliği bilnmeyen maddeye yöneltmektir ki, bu yöntem kullanıcının dozunu yükseltmekten ve maddenin tanımlanamamasından dolayı doz fazlalığı riskinden başka bir şey değildir. Yine de canki yaşantısının ölümle buluşan noktalarını şöyle çizebiliriz.

115

Over doz ve altın vuruş

Över doz kişisine göre değişen bir miktardır. Fazla hap kullanan bazı cankiler över dozda sanılır. Över dozda, ağızda köpürme, tamamen baygın kalma durumu vardır. Birçok canki böylesi bir durumda tuz kaynatıp damardan basarak tansiyonu yükseltme yoluyla ilk yardımda bulunur. Eğer enjektör yoksa ağız yoluyla tuz yutturulur. Bir yandan soğuk duş yapılırken, aynı zamanda kalp masajı yapılır ve dil çekilerek nefes alması sağlanır. Doğal ki hemen hastaneye gitmek en doğrusudur. Ancak cankiler hastanede polis korkusundan bu ihtimali hep en sona atarlar. Bu durum toplumsal olarak yüz karamızdır. Aslında tüm cankiler över doz şokuna çok hazır olmak durumundadırlar, kendilerini alıştırmaları gereken durum hastaneye gitmekten korkmamaktır, ancak hay'ken (eroin elkisi altındayken) çoğu panikten düşünemez. Belki tüm bu nedenlerle eski canki-lerin birçoğunda ve arkadaşlar arasında ölümle başbaşa yaşamaktan dolayı neredeyse ölüme şerbetli bir dervişlik ve savaştaki bir "silah" arkadaşı gibi yakınlık oluştuğunu gözlemek her zaman olasıdır. Yine de her över doza giren, kendinin bilmediği heyecanlı dakikalar içinde lüm sülalesinin arkadaşları tarafından anıldığını bilmelidir. Över dozdan "gelen" (iyileşen) iyidir,

116

gül gibidir, yanaklarından öpülür, kafasına özenilir, kan ter içinde kalmış, korkudan rengi almış ekip birbirini kutlar ve över dozun yorgunluğunu almak için bir iane daha "çakılır". Birçok temiz canki, bir overcıyı getirdikten sonra korku ve heyecanın etkisiyle yıllarca süren temizlenme sürecini unutup yeniden ve çok hızlı bir başlangıç yapmıştır.

117

Zula

Eroin ve kokain zulası, esrar zulasından farkılıdır. Esrar soğuk yerde zulalanmaz. Nem ve soğuğun esrarın etkisini azalttığı düşünülür. Ne ki üstüne zula yaparken, esrar erkeklerde tes-tislerin altında, kadınlarda da gerek cinsel organ içinde gerekse bagaj denilen makat içinde taşınır ancak esrarın fazlasının zehirleme etkisi olmaması bakımından riski azdır. Ancak eroinde zor durumlarda kalmamak için paketler naylona sarılır naylona sarılı paket yutma durumlarında daha az risklidir. Zenci satıcılar genellikle malı ağızlarında saklar, bu nedenle polislerin onları yakalarken sokak baskınlarında yutmayı engellemek için gırtlaklarından tutarak baskın yaptıkları bilinir, anlatılır. Esrar, eroin ve kokainin vücut zulasının dışında giysilerin zulasında kurallar aynıdır. Ceket yakalarının bozuk para veya çakmak ceplerinin astar altları klasik zulalardır. Fitil yapmak denilen bu tip zulalar çoğu bağımlının nezarette dik durmasını sağlamıştır. Üst zulasında bir yöntem de "laslikleme"dir. Bir paket lastiğinin serçe ve işaret parmağı arasındaki iki parmağa sarılmasıyla avuç içine paket yerleştirilir. Paket atmalara karşı görülmemesi için siyah, ıslanmaması için naylon sarılıdır. Acil durumda avuç içinde paket, sapan yöntemi ile atılır, lastik atılamazsa bunun eve

118

yapılacak bir alışverişi, (düğme, kumaş, kurdela gibi) unutmamak için yapıldığı söylenir, genellikle olumlu sonuç alındığı anlatılır.

Evde zula yapmada ise neredeyse çok sosyolojik ve psikolojik unsurlar vardır. Herkes işine göre zula yapar. Eski siyasi suçlular zulalarını güzelce naylona sarıp bir iple pencereden özellikle banyo pencerelerinden sarkıtır. Ev kadınları tencere rafları içine zula yapar, okur yazar tayfası da kitap kullanırlar. Yatakların içleri, yastık kılıfları hep bilinen zulalardır. En emin zula her zaman ev dışıdır. Ancak ev dışı zulaları bağımlılar genellikle yapamazlar, akılları her daim zulalarında kalır "ya nem kaparsa, ya biri bulur malı alıp giderse" takıntısından birçok bağımlı kendini alamaz.

Golden Shol denilen allın vuruş ise bilerek yüksek dozu almak, bir anlamda eroin kullanarak intihar etmektir ki genellikle enjektör kullanılır. Meçhul bir durumdur. Ölen cankinin ne şekilde öldüğü bilinmez. Cankiler ajanlık yapanların birileri tarafından çok temiz malla öldürüldüğünü söylerler.

119

Shake (Şeyk)

Enjektör

Kaiışık eroinde zehirlenme sonucu litreme ve üşüme belirti-erine, bir anlamda yabancı maddeler yoluyla zehirlenmeye kulama arasmda şeyk denilir. Yabanc, filtrelerden ya da kaynatma kaplar,ndan gelen yabancı maddelerin şeyke neden olduğu söylenir. Şeyk sırasında bacakların titremesi aş.n terleme ve üşüme daha çok zehirlenme belirtisidir.

Baz, maddeler bir çeşit parkinson tablosu yaratacak kadar zehirleme yapabilirler.

120

Damar yoluyla dolaysız yoldan sinir sistemine girmek tüm madde kullanıcılarının tutkusudur. Mısır firavunlarının mumyalarında enjeksiyon yoluyla yapılmış kokain bulunduğu bir iddiadır. Tüm eski imparatorlar gibi kendilerinin tanrının dünyadaki temsilcisi olduğunu iddia eden firavunlar, piramitlerin inşasından tutun, sosyal yaşantıda da çağın koşullarının çok ötesinde kuralları yerleştirmişlerdir. Diğer yandan mumyalama tekniği dolayısıyla Rönesans'la ulaşılacak bilgilere o çağ Mısırında ulaşılmış olması düşünülünce, bir tıp tekniği olarak Nelcrti-li'nin şhot yapması bir varsayım olarak neden olmasın. Piramitlerinin inşasına ve yaşam biçimlerine şimdi bile inanamaclığınıız firavun efendilerin tüm becerileri kestanelenince, piramit taşlarının hareketi ve hidro mekanik hakkındaki bilgileriyle, sazlardan üfleme yoluyla enjektör icat etmelerine ve kendilerinde kullanmalarına belki de hiç şaşmamak gerekir. Hava üflemeli enjektörle bugün bir ilaca ismini veren tek tanrı yanlısı mutluluk tanrısı firavun AKHIZNETON, siyah saçlı unutulmaz güzel, karısı Nelertiti ve damadı Tulankamon gibi firavunlardan çok sonra "kulların" yaşamına psikoakıif bir rehavet vermiştir. Tabii bilginin asillerin elinde olması açısından insanlık tarihini "sınıfla-

121

rın mücadelesi" olarak tanımlayan Marks'ı da rahmetle anmak gerekebilir. Şimdilerde plastiği olan ve kullan-at, biçiminde kullanılan enjektör, kullanımda yeni bir icattır. Ne ki, gerçekten hangi akla hizmet ediyorsa, eczacılar enjektörü kullanıcı olduklarını sandıkları gençlere vermeyip insanların kötü enjektör kullanmasından ve virüs bulaşma tehlikesinden sorumludurlar. Bir gün gelip de cankilerin, eczacı çıraklarının aşağılayıcı bakışlarına karşın "insülin şırıngası" isteyeceği enjeksiyon ve enjektör icadı peşinde koşan Lafargue'ın aklına bile gelmezdi herhalde.

Lafargue üstad, 1836-39 yıllan içinde yine ismini çok andığımız madde olan morfini enjeksiyonla vücuda zerk etme peşinde, önce aşı bıçağıyla morfini cilt altına vermeyi denemiş. Ancak işi başaramamış. Ne var ki zamanın biricik ağrı kesicisi olan ve bu kez ismini Eski Yunan'daki uyku tanrıçasından alan Morfin hanımı bir an önce hastaya verip rahatlatma tutkusu öylesine büyümüş ki, bu kez Charles Gabriel, kendi ismini taşıyan enjektörü geliştirmiş. Pravaz'ın, odasında ilaçlama yapan hizmetçisini izledikten sonra enjektörü icat ettiği söylenir. Nihayet Behi-er'in denemeye çalıştığı ilk enjektör çalışmasını ve ilk cilt altı enjeksiyonu Edinburglu hekim Alexander Wood bugün bildiğimiz iğneleriyle 1853'de gerçekleştirmiştir. Tedavi amacıyla ma-nik depresyon vakalarında kullanılan Morpheus'un adaşı morfinin cilt altı yoluyla etkisinin çabuk olduğunun anlaşılması tıpkı bulunan yeni aygıt gibi yeni bir buluş olmuştur. Belki de böylece uyku tanrısının üç bin çocuğundan biri sayılan Morpheus'un simgelediği düşler yüzünden maddeye adını verirken hiç zorlanmamıştır. Fergusson iğneleri bugün bilinen plastik enjektörlerin camdan olanıdır. Enjektörler ortaya çıkınca bu aygıtı kullananlar gecikmez ve uykuyu düşü simgeleyen diğer kardeşi tanrılar gibi kanatları olan Morpheus'un sırlına binen ilk resmi canki unvanını 1855'de Ashley Montegu alır. Morpheus hızlı ve

122

güçlü kanatlarıyla dünyanın bir ucundan bir ucuna şıp diye uçarmış. Bu kez de böyle olmuş ve ilk cankimizden sonra kanallı meleğin nakliyat sirkelinin bağımlısı artıp morfin bağımlıları türemiş. Sevgili tanrıçaya ilk yoldaşlık eden hava enjeklörü ise, eriyiği itici güçte Fergusson enjektörü gibi pistonun değil hava basıncının kullanıldığı enjektördür. Nefertiti'nin mumyasında izi saptanan kamış "iğne"yle hava enjektörünün aynı yöntem olduğunu mantığa dayanarak savlamak hiç de yanlış olmaz. Ralf Teferteller ve Jeremy Lerner, iki Amerikalı sokak eğitimcisi meslektaşım, teyp kullanarak (Sevgili Yusuf Ahmet Kulca bunu bilseydi "dernekte beni devirmek isliyor, çocuklara ne yapmak istiyor bu" deyip Teferteller'ı tefe koyar mıydı ki?!) birçok bağımlının yaşam öyküsünü çocukların iznini alarak kaydederken hava basınçlı enjektörden söz ederler. Sokaktaki Eroinman ismiyle 1983'de basılan kitabın orijinal baskı yılı bilinmemekle birlikle 1950'li yılları anlattığı açıktır. ABD kullanıcılarının bir kısmı İkinci Dünya Savaşı'ndan kalmıştır. Heclor Rodrigez iğne kullanımını balandıra ballandıra yıllar öncesinden anlatırken, aygıtların değişikliğine karşın birçok şeyin ne denli benzer olduğu da dikkat çekicidir. Heclor'un anlatımından o zamanların ABD'sin-de şırınganın bulunmadığını ve insanların elkisi nedeniyle peşinde koştuğu bu alelin pek kıymetli olduğu anlaşılıyor. Türkiye'de ise mesleki elik kaygısıyla herhalde, şırıngayı herkese salmayan eczacıların aslında AİDS hastalığına neden olan H1V virüsü bulaşmasına vesile olduklarının belki bir gün farkına varacaklardır. Çünkü enjektör kullanan insanlar yaratıcıdır ve ne olursa olsun eski enjektörleri onarıp temizleyip kullanırlar, eczacı ve şırınga şirketi az şırınga salmakla kalır. Lafi uzatmayalım, yaşıyorsa kulakları çınlasın, öldüyse allah rahmet eylesin Heklor ne demiş bakalım:

"... Ben iğnemi hastaneden çalmak zorunda kaldım. Asya gri-

123

bi olduğum zaman hastaneye penisilin iğnesi olmaya gitmiştim. Hemşirenin iğneyi yaptıktan sonra nereye koyduğunu gördüm, alkol dolu bir kavonozun içine atmıştı. Elimi uzatıp o iğnelerden bir avuç aldım..." iğne, etrafında tutacak olarak yerleştirdiğin siyah bir saç tokası ile viski şişesi kapağı, bir damlalık, bir İane de bebeklere verilen plastik meme. Şimdi, eroini pişirirken şişe kapağına koyarsın, damlalığa çekersin, damlalılığı iğneye takar damarına eroini verirsin. Pişirmen için su gereklidir. Bir çoğu yanında küçük bir şişe Lasır, eroini yaptığın özel bir yerin vardır, suyu da orada saklarsın."

Şimdi Hektor Kankamızın anlattıklarıyla cankilerin kullanımı arasında temelde bir fark yoksa da Nefcrtiti'ye âşık olan şair ve kahin firavun Akheneton'un iğne yapma biçimi ya da canki diliyle söylersek şal (shol) yapışı daha mantıklı ve akıllı geliyor. Ancak gerçekten cankilerin yaratıcılığına bakar mısınız? Eczacılar bilmeliler ki, yasaklar yeni gelişmeleri doğururlar. Bir söylentidir ama rakının içki yasağı yüzünden Rum'lar taralından icat edildiği ve şarap olmadığı için subaşının elinden alkolikleri kurtardığı söylenir, çünkü yasak şarap yasağıdır, su dökülünce beyazlayan bu mayi yasak değildir. Bir yasak yeni bir içikinin doğuşunu getirmiştir. O yüzden hiç vicdan azabı çekmeden, esrarkeş kökenli bir söylemle tribe girmeden, eczacılar enjektörlerini salsınlar. Hektorcuk, damlalılığın ucunda hava pompası olmadığı için bebek emziğini kullanıyor, bir taraftan damlalığı bile icat etmiş adam. Eroinin o iğrenç tadı tüm cankilerin içini döndürmüştür. Heklor bu konuda da şöyle diyor:

"Eroini burnuna çekersin acı bir tadı vardır. Mideni dışarı çı-karacakmış gibi bir lal. Akıl almayacak bir lal. O tada dayanamadığını için burnuma çekemedim. Damardan almaya başladım. Damardan yaparsan ladı almıyorsun. Çok hızlı flaş oluyor, kendini dünyanın sahibi sanıyorsun."

124

Yıllar geçse de Hector taa Amerikalarda yaşasa da bazı şeyler hep aynı. Eroinman azaltma programında sevgili Amatcmcileri-miz enjektör yolunu kesmek için burun ve oral kullanımı önerirken karşılarında kurgubilim filmlerindeki Android var sanıyorlar herhalde. Sevgili hekimlerimizin yollarını tartışmadan önce enjektör tutkusunun bir başka örneğini verelim:

TGRT kanalında asker programlarını izleyerek çaktırmadan lerapi yaptığını yazan sevgili Kanat Antepli de firavunlara taş çıkartacak yöntemlere başvururdu enjektör bulamadığı zamanlar. Bir gece tüm çabalarına karşın kahraman eczacılardan yine en-jeklör bulamamıştı. Ortalığı karıştırırken temizlenmesi sırasında serum taktıran başka bir cankinin serum aparatını buldu. Kelebek bölümünü çıkarıp yirmi santimlik bir boru ayırıp kesti, kola pipeti kullanır gibi borunun içine eroin eriyiğini çekti, damara girdi, tekrar içine çekip boruya kan dolduğunu gördü, damarda olduğunu denetledi ve üfleyerek maddeyi damara verdi. Böylece mavi taçlı güzel kraliçe Neferliti'nin pabucunu dama altı, Ureus yılanlarının koruduğu Neferliti. orada olsaydı küçük dilini yulardı ki, olaya tanık olan Tepegöz'ün açık olan tek gözü yuvasından fırladı. Bava basınç yönlemiyle yaptığı enjeksiyon bittikten sonra Kanatın yüzündeki zaler ifadesini unutulmazdı. Normal enjektörle bile saatlerce damar aramakla uğraşan Kanal, tek kerede damara girmesine ve tek kerede "işi bitirmesine" kendisi bile hayret etmişti. Damarları tükendikten sonraki cilt allı yöntemleri üstüne cin buluşları daha sonra ölümünü getirdi. Yine eczacıların kulaklarını çınlatalım "siz enjektör vermese-niz de enjeksiyon yapılıyor. Bırakın insanlar temiz ve rahal en-jektörler kullansın, ahlak bekçiliğini başkaları yapsın."

125

Enjektör nasıl kullanılır?

Enjektörün tarihini de çizdikten sonra şimdi kırklı yaşlara gelmiş eski gaslro gut kullanıcısı cankilerin bir zamanlar hayal bile edemeyecekleri şırıngalar uyuşturucu dünyasında tokuştular. Eski beşlik cam şırıngalara takılan iğneler devre dışı kalınca şimdilerde kullanıcıların en sevdikleri enjektör insülin iğnesinin birlik olanıdır. Kolda fazla iz bırakmayan tükenmez kalem boyutlarındaki küçük şırınganın üstünde birden kırka kadar çeşitli ölçekler vardır. Bu pratik şırınganın kullanıcı arasında yaygın ve sevilen adı "kaleırTdir. Dozu arlan cankiler zamanla insülin şırıngasının ikilik olanına geçerler. Buna ikinci sınıfa geçti derler. Kullanıcı, iğnelik denilen eroini ve kahraman eczacılardan enjektörünü almışsa ne mutludur ona. Zamanla doz artar ve pompanın, enjektörün boyunu büyütmek gerekir. Beşinci sınıflan (beşlik şırıngadan) sonra mezuniyet gelirmiş! Ama iğne yapmak çok da kolay değildir, her şeyden önce, Sokaktaki Eroinmandaki Hek-tor'un dediği gibi bir sürü işleme gereksinimi vardır.

Her neyse olan olmuş, biraz Bremen Mızıkacaları'nın taktiğiyle, malı olana evi olan, evi olana kalem bulan eklenir ve ortaklaşa anlamında kombina ya da diğer adıyla Ortaköy yapılmış herkes elinden geleni paylaşmış her şey ayarlanmıştır. Sokak işi

126

çakışlarda rakı ya da viski şişesi kapağı gibi çakmak ateşinde bile ısıyı kolay emecek "kap'lar kullanılır, buna kullanıcı arasında "tava" da denir, canki evlerinde bu nedenle çoğunlukla rakı ve viski şişelerinin kapaklan nedensiz olarak kaybolur! Ateş olarak da üstle taşımak için küçük doğum günü mumlan idealdir. Evlerde ise çorba kaşığı ve likit gaz ve mum kullanılır ki, canki evlerindeki kaşıklar eğilerek biraz evrime uğramışlardır. Kaşık masa üstüne konduğunda içindeki eriyiğin bir yöne toplanmaması, ortada kalması için sap eğrilerek kaşık "metamorfoz"a uğratılır. Diğer yandan canki evlerinde bütün kaşıkların arkasında ateş görmekten kararmalar ya da sararmalar gözlenir. Şırıngaya yapılacak miktar kadar su çekilerek kaşığın içine ayrılmış eroinin üstüne sıkılır. Kaşık kalınsa su miktarı uçacağı için kaynama payı hesap edilir ve su ona göre ayarlanır. Kaşığa konan eroinin miktarı önemlidir. Deneyimli biri olabildiğince miktarını sabil tutarken bağımlılar miktarı artırmanın yollarını ararlar. Eroinin miktarına göre kaşığın içine "mal"ın erimesi için bir parça da limon tuzu atılır. Aslında eroin, waler soluble salt (suda çözülen tuz), yani aslında kendisi bir efervesan aspirin gibi bir maddedir ve kardeşleri morfin hidroklorid ve morfin sülfattan ayrıdır. Ancak limon tuzu diğer morfin türevlerini eritmek için sokaktaki en uygun maddedir. Limon tuzu olmazsa hazır satılan limon suyu ya da limonun kendi suyu sıkılıp kullanılır.

Herkesin bulabileceği laktoz ya da glikoz malın içinde varsa bunu etkisinin dışında pişerken anlamak, erime kolay olduğu için pek olası olmaz. Ancak eroine sedalif haplar karışmışsa kabın içi yoğurt çorbasına dönüverir; cankimiz de küfür kâfir ay-gaz başında elinde kaşığıyla biraz düş kırıklığı içinde kalakalır. Kalır ama yine şatını yapmaktan geri kalmaz.

Kimi eroin suyla karıştığında açık sarı renkli, ancak çoğunluğu açık vişne suyu rengindedir. Tıpkı kadın için söylenen "kitap

127

gibidir dış kapaklan anlaşılmaz" deyişine uygun olarak eyç de kadın gibidir, renginden tadı ve kalitesi anlaşılmaz diyebiliriz. Bu arada belirtmek gerekir ki rengi açık görüp şırıngadaki eyçin kali-lesiz olduğunu düşünmek ölüme neden olabilir. Kaşıkla kaynamış ya da esrar terminolojisinden geçme adıyla basılmış diyebileceğimiz malın içine bir sigara filtresinin dörtte birlik bölümü dış kağıdı yırtıp alılır. Filtrelerin en tercih edileni yine Mallepe'ninkilerdir. Zaten paket jelatininden esrar iyi basılır, tülünü sigara yapmaya uygundur, kâğıdı iyi yapıştırılır, filtresi de emici değil süzücüdür. Uyanık cankiler arkadaşlarına mal kaynatırken büyük fikre kesip olabildiğince malı emdirip sigara jelatinin içinde cebine atarlar.

Şırınganın iğnesi filtreye balırılarak ve piston geri çekilerek eriyik şırınganın içine alınır ve katkı maddeleri olan bir sürü şey gripin amino kardol ve her neyse filtrenin dışında kalır ve hem iğneyi hem de damarı ya da bir yerleri tıkayıcı öldürücü pisliklerden kurlulunur.

Bu arada birçok titiz kullanıcının bilmediği ya bilerek uygulamadığı şey filtrenin paylaşımının yanlış olduğudur. Çünkü kullanılmış bir iğne ucunun balırılarak hazneye alındığı filtre de virüsleri bulaşturmaktan geri kalmaz. Kaşıklar da bulaştırma işinde tehlikeli aracılardır. Kaldı ki üç kişinin malını görmüş geçirmiş bir filtre de yıllanmış şarap gibi kıymete biner ve hiç kimse enfeksiyon riskini filan düşünüp onu asla terk etmez. Birisi mutlaka kötü günler için yarı ıslak filtreyi bir sigara jelatinine sarıp cebine atar, saklar samanı gelir zamanı. Zamanla filtreler toplanacak ve eyç yerine hava geldiği, yani lokal atıldığı bir gün kullanılabilecek, can kim iz tedavi olabilecektir.

Eyçi enjektöre aldıktan sonra işin ince tarafları başlıyordun Şırınganın havasını almak ayrı bir iştir. İkilik cam şırıngalarda hava almak ayrı bir keyiftir. İngiliz Hasta filminde "hastamız" morfini yaparken cam şırıngaya tırnakla vurulduğunda çıkan

128

cam tınlamasına, buzdolabı kapağının açılıp kapanma sesini duymuş kedi gibi kulağını kabartır.

Hava alma işi de bittikten sonra en heyecanlı bölüme gelir sıra, damar bulmak gereklidir. Cankiler neredeyse otomatik hale gelmiş biçimde insanların bile kollarındaki damarlara dikkat ederler. Kabarık damarlı insanlara imrenerek bakarlar. Damarları gözüken bol ve kalın damarlı bir kol cankiler için iştah kabartıcıdır. Şadiye üstüne en çok yazılan medyatik ve damarları en çok konuşulan cankilerimizdendir. Küçükken geçirdiği çocuk felci nedeniyle bacağının teki neredeyse kullanılmaz hale gelmiş bu hanım cankimizin, kullanmak zorunda olduğu kolluk değnekleri nedeniyle gelişen kollarında damarları Tem karayolu gibi geniş ve rahat hale gelmiştir, bu nedenle turnike yapmadan, yani kolunu sıkmadan her şart ve koşulda rahatça iğnesini yapabilir. Turnike ise ayrı bir hikâyedir. Pantolon kemeri, elek, ayakkabı bağı, birbirine eklenen çoraplar turnike olabilir, birçok canki ve canki yakınının ayrı renk ayakkabı bağı ve çorapla gezmesi komik de olsa gerçektir.

Kimisi de damar fukarasıdır ama yine de iğne yapmaktan vazgeçmez. Damarı olmayan cankiden daha can sıkıcı bir şey olamaz. Eli yatkın cankiler damarları üstle ve belirgin olmasa da el yordamıyla iğnelerini yapabilirler. Birçok canki iğne yapma damar bulma işinde hemşirelere ve diğer sağlık personeline taş çıkarırlar. Damarlar bittiğinde boyun damarları imdada yetişir o da bilince cilt allı ve genilal bölgeler kullanılır. Damar bulma konusunda doktor Babaoğlu'ndan bir katkıyla devam edelim:

"Eroin daha önceden belirtildiği gibi doğrudan doğruya kristal halinde kullanılamayan ve bu yüzden daha hafif asitlerle yaptığı tuzlarla kullanılan, morfinin asetik asitle yaptığı tuzudur. Reaksiyon olarak hafifçe alkalindir. Damar içine enjekte edilebilmesi için yeniden, daha hafif bir asitle sulandırılması gerekir. Bunun için ço-

129

ğunlukla en kolay bulunabilen limon asidi kullanılır. Eroin saf halde kar beyazı ve sıkıştırıldığmda nişasta gibi gıcırdayan bir tozdur. Hafif sirke gibi kokar. Toz halinde eroin doğrudan doğruya kılcal damar ağı zengin mukozalara konularak alınabilir. Bunun için genellikle burun mukozası kullanılır. Kıvrılarak boru biçimindeki bir kâğıtla doğrudan buruna çekilebildiği gibi başparmak ve işaret-parmağı arasındaki kıvrımın üzerine konulup derince içeri çekilmesi yoluyla da alınır. Damar yoluyla kullanıldığında söz konusu damarlar kısa zamanda sikatrize olarak kapanır ve artık enjeksiyon için kullanılamaz olur. Bunun için durmadan yeni damarlar aramak gerekir. Bu yüzden giderek damar yerine kılcal daman bol olan alanlara doğrudan deri allına enjekte edilmeye çalışılır."

Babaoğlu'nun damar konusundaki doğrulukları bir yana, eroin görmediğini söylemek de hiçbir sakınca yoktur. Nişasta gibi gıcır gıcır eden kar gibi eroin henüz yapılmamıştır, söylediği şey kokain olabilir. Diğer taraftan Bayer bile eroinin suda eriyebilen bir tuz olduğunun ilanını vermiştir ancak bizim doktorlarımız her bir şeyi çok iyi bildiklerinden bu hataları yaparlar sağ olsunlar. Üstelik eroinin sirke gibi koktuğunu söyledikten sonra Haşmet Babaoğlu'nun, Aytunç Altındal'ın Haşhaş ve Emperyalizm kitabıyla sidik yarıştırdığını düşünmek hiç yanlış olmaz. Ama damarlar konusunda yanılmıyor çünkü bu onun işi, biliyor. Kitabını şişirmek için sıkı bir tarih araştırmacısı olduğunu da söylemeliyiz.

Evet, kola kemer, bandera, uzun etek ya da eşarp sarılıp turnike yapıldıktan sonra damarların kabarıp ortaya çıkması için damarın üstüne şaplak atılır ve varsa eğer, alkolle ovuşturulur. Çiftlerin iğne yapışında bu işlem çok romantik hallere dönüşebilir. Dudaklarıyla yavaş yavaş öperek, koldaki damarları kabartan usta ve romantik hanım cankiler de vardır. Damar gözüktükten

130

sonra iğnenin keskin ucu aşağıya gelmek koşuluyla damara girilir, damara girilmişse çok ince bir kan görülebilir ama yine de piston geri çekilir ve içeriye kan gelmişse iğnenin keskin ucu yukarı çevrilerek damarı yırtması ve iğnenin damardan çıkması engellenir. Eğer damara girilememişse piston hemen bırakılmaz, çünkü deri altına giden hava deriyi şişirip kolda iz (faca) yapar. Ve alete kan kıpkırmızı bir renk kurdelesiyle geldiğinde, (bu her cankinin en sevdiği manzaradır) turnike yavaşça gevşetilip piston az geri alınıp kontrol yapıldıktan sonra yavaş yavaş itilir. Eğer turnike gevşetilmezse beyne etki gelmediği için iğne sonrasında ani bir etkinin gelmesi ve över doz olmak muhtemeldir.

Pistonu yavaş itmek ve acele etmemek önemlidir. Birçok es-' ki canki ağzına bir de sigara alarak yavaş yavaş yavaş iter, sigarayı da zamanlayıcı fitil gibi kullanır. Eriyik damara verildikten sonra piston tekrar geri çekilerek hazneye yine kan alınır ve bu kez hızlı bir biçimde damara verilir, buna flaş denir. Etkisinin olup olmadığı konusunda cankisine göre anlayış değişiklikleri vardır. Kimi canki flaşın psikolojik etkisinden söz eder, kimine göre de flaş hava civadır. Daha önce söylediğimiz gibi, aslında flaş etkisi opiumun damardan veri I m esindedir.

İğne geri çekildikten sonra çıkan kanı sevgililer yalar, bu kanda da eroin acılığı vardır, ama amaç eroin değildir, saf bir duygu gösterisidir. Belki bu yüzden kendilerine iğne yapmakta çok usta eanki sevgililerin birbirlerine iğne yapma gibi bir tutkuları vardır. Diğer yandan ağzında sigarasıyla zamanlayıcı fitilini kullanan canki, över doz denilen doz aşımından kurtulmanın en emin yolunu bulmuştur. Ayaktan yapışlarda ya doz az olmalı ya da piston itilirken zaman aralıkları vermek gereklidir. Çünkü ayaktan yapışlarda kola göre etki daha geç anlaşılır. Enjektör kullanımında ani etkiyi ve över dozu önleminin en etkin yolu yavaş ve sakin bir kullanımdır.

131

Cilt altı cildi korur mu?

Cilt altı kullanımlar ise bizim yerli cankilerimizin çok bilmediği ve kullanmadığı bir yöntemdir. Enjektörün icadına neden olan morfini cilt altına verme işi aslında en eski ve en klasik yoldur. Ancak cankilerin tercih etmeme nedeni, etkinin biraz daha geç gelmesi ve flaş denilen ani etkinin olmamasıdır. Ne var ki cilt allı enjeksiyonda pek görünür iz kalmaz. Kanatçığın cinliği de buradan gelir zaten. Derialtı etkisinin geç gelme tehlikesi tıpkı nazal (burundan) kullanım, oral kullanım gibi, maddenin gücünü ve miktarını ayarlayamaınakla yalar. Tıp öğrencisi olan Kanal, cidalimin etkisini artırmak amacıyla, o eşek kafasını çalıştırmış kılcal damarların yoğun geçtiği geııital bölgeleri ve göğüs bölgesine cilt allı yapmaya başlamıştı. Bunu yeni bir ical gibi görüyordu, çünkü geleneksel cankiler ve "Gülhane Par-kfndaki polis"ler bu işin farkında değillerdi. İyi kafilede eroine rastlayınca tuvaletle biraz sonra çıkacağı imza gününde hay olmak ("yüksek kafada olmak") için "bi minik" ya da sınıfçı deyişiyle "bil" fiksle (kullanım) damardan etkide olduğu gibi ölçüyü ayarlayamaması sonu oldu.

Aslında Türk cankileri arasında pek geçerli olmayan cilt altı enjeksiyonu morfinin ilk kullanım biçimidir. Enjektör bile cilt

132

altı enjeksiyon yapabilmek için icat edildiğine göre etkisini reddetmemek gerekir, bu nedenle de eski cankilerin bildiği bir yöntemdir. Bu konuda deneyimlerini en iyi aktaran Sokaktaki Eroinman kitabındaki canki Hektor'dur. Heklor, cilt allı çakışlarını anlatırken o sırada canının çektiğini bile gizleyemiyor:

"ilk deriden yaptığım zaman damardan yapamıyordum. İğneyi alıp herhangi bir yere balırıyordum. Bu etkisini biraz daha geç yapıyor. Beş dakika filan beklemek gerek, ama gene aynı etkiyi yapıyor. Ama iz bırakmıyor teninde. Şimdi eğer eroini damardan yaparsan izi kalıyor ve direk damardan veriyorsun eroini. Daha çabuk etki yapıyor, daha çabuk alışıyorsun. İzler simsiyah oluyor tam damarın üstünden geçen, kolunun üstüne kadar uzanan uzun siyah bir çizgi. Bu hep aynı yerden yapmaktan oluyor. Ama cildine yaparsan vücudunun neresine olursa balırı-yorsun iğneyi, iz bırakmıyor."

Heklor'un, "damardan olunca eroin daha çabuk alışkanlık yapıyor" demesinin bir haklı yanı vardır. Damardan etki ani el-kidir, flaşlıdır. Psikolojik bağımlılığı artıran bir etkidir. Ancak Heklor'un dediği denli alışkanlık yapmada çok da önemli değildir ve yöntem ne olursa olsun lolarans, yani her defasında gereksinim duyulan madde artışı kaçınılmazdır.

Damardan ve özellikle kol bölgesinden yavaş yapılan bir enjeksiyonda eroinin gücü ve miktarı ne olursa olsun etkiyi kısa sürede almak olasıdır. Ayak enjeksiyonlarında bekleme süresi daha uzundur. Bu nedenle ayak enjeksiyonları da aceleye gelecek biçimler değildir. Kullanılan yol ne olursa olsun eroin ölümlerini getiren şey, maddenin gücünün ve miktarının sinir sistemi tarafından çabuk algılanıp bırakılmasını sağlamaktan geçer. Bu da enjeksiyonun eğilimine bağlıdır. Çünkü sokakla herkes gelişigüzel birbirlerine bakarak iğne yapmayı öğrenir. Enjeksiyonun getirdiği sorunlar hava dolayısıyla şişirme, enfeksiyonlar kalın

133

iğne kullanımı ve eski iğnelerin "Gan"lıktan, (gun) kalemlikten çıkıp artık "balta" haline gelmesiyle bereleyiciliğinden kaynaklanır. Bu felaketler beceriksizlerin başına gelebildiği gibi iyi iğne yapanların da başına gelir. Enjektör paylaşmak ise aslında felaketin önde gidenidir. AİDS hastalığına neden olan HIV virüsünden tutun enfeksiyonların tüm sülalesi, hepatit a'dan z'ye hepsi bir olup enjektörün başında bekliyor gibidir. Filtre ve kaşık paylaşımı da virüs bulaşması açısından aynı derecede tehlikelidir. Hava kaçırmaya gelince bu pistonu kullanmayı bilmeyenlerin ya da acele edenlerin başına gelir. Damar arama sırasında geri çekişlerde pistonun kendi itici gücüyle hava verilebilir. Aslında cilt altında kalan havanın enfeksiyondan başka zararı olmaz, damardan çakışlarda ise bir santimetre küpe kadar hava kaçması öldürmez ancak çok acı verir. Hava kaçırmak sorundur ama asıl sorun kirli iğnedir.

Tabii burada psikolojik faktörler ve kullanıcının eğitimi önemlidir. Cankileri tuvaletlere hapseden aileler, enjektör vermeyen eczacılar ve yakın dostlarıyla uzmanlar eroin satıcıları kadar suçludur dersek, kimsenin ağırına gitmesin. Sezen Aksu'nun bir parçasında dediği gibi "masum değiliz hiçbirimiz." Çünkü enjeksiyon çok da aceleye gelmez. Enjektörü tuvaletlere sokmayıp cankilerimizi kabullenmeden de bu sorundan kaçarak hiçbir çözüme varılamaz.

Eroin konusu böyledir işte, başlanınca laftan lafa atlanır.

134

Kaydırak

Zencilerin ve Almancıların kullandığı kaydırak ya da kaydırma yöntemi bir alüminyum folyoyu ya sigara paketinin yaldızını gerektirir. Yaldızın üstüne dökülen eroin aşağıdan ısıtılırken bir boru içinde ağızdan çekilir, tğnedekine yakın oranda hızlı etki yapmasına karşın kullanıcının üstünde birçok alet bulunmasını gerektirir, çakı zaten herkeste vardır ama bu yöntem çevreyi çok kokutur. Ancak yararlı tarafı, tüm yabancı maddelerin yanarken uçup gitmesi ve iğneye yakın ani etkisidir. İstanbul can-kilerinin çok kullanmadıkları bir yöntemdir.

135

Koreks

Sigaranın.n içine tütünler döküldükten sonra ağızdan doldurma bir tüfek gibi eroin konularak yapılan sigaradır. Fazla eroine gerek duyulduğu için tercih edilmez. Keyifli ve bol mallı zamanlarda açık hava toplantılarında zevk için tercih edilir.

136

Eroin yoksunluğu

Eroin yoksunluğu kullanıcının dozuna göre bir süre sonra başlar, günde iki üç pakel yani bir grama yaklaşanlarda üç dörl saal sonra burun akıntısıyla başlayıp esneme, gözlerde yaşarmayla sürer. Gittikçe sinirsel bir gerilme başlar. Yeni kullanıcılarda ilk günden sonraki günde bir yorgunluk, ikinci günde kendini nezleye çevirir hafif bir bel ağrısı ve gerginlik yapar üçüncü gündeki kabızlığı atlattıktan sonra eroin artık vücudu terk etmiş sayılır. Keyif için kullananjar asla üç günden önce eroin kullanmazlar. Hastalık sonrası aşamaya kriz denir. Krizi yine bizim Dom şöyle açıklıyor:

"Kriz geldiği zaman bütün vücudun titremeye, sarsılmaya başlıyor; kandaki hücrelerin bu ilaca öyle alışmış ki normalde uyuşturucu tarafından uyutulan tüm enerjiyi şimdi titreyerek dışarı alıyor. Serbest kalan enerji tüm vücudunu titretiyor; sinirleniyorsun, çünkü vücudunu tutamıyorsun. Kusuyorsun, kıvranıyorsun ve sırtın çok ağrıyor. Öyle çok ağrıyor, öyle çok ağrıyor ki! Anlatmak bile çok feci, öyle ağrıyor düşünmek bile istemiyorum. İşte bu yüzden birden rahatlıyorsun, iğneyi yapar yapmaz her şey duruyor. Yapmadan önce kendini asılı sanıyorsun bir yerde. Sanki bu dünyaya ait değilsin, hiçbir yere ait de-

137

ğilsin. Bir yere ait olabilmek için, iğneyi yapmalısın, normale dönmelisin."

Eroin nöbeti sırasında kusmaların yanı sıra aşırı bir ishal başlar, bu yüzden kimi cankiler nöbet sırasında üst üste mayolar donlar giyerler. Çocuk bezi bağlayanlar bile vardır. Tüm bedensel rahatsızlıkların dışında aşırı bir endişe ve sinirle birlikte ağlama nöbetleri de gelir. Bazen de olmadık şeylere gözlerinden yaşlar gele gele gülerler, içlerinden hiçbir iş yapmak gelmez, saatlerce yatıp uyumak isterler. Bu nedenle kendi kendilerine temizlenmek isteyen eski cankiler "hastalığa yatarken" bolca serum alıp kollarına takar ve hap bölümünde söz edeceğimiz roş denilen ilaçtan alarak uyuyarak bir hafta geçirir ve tedavi olurlar. İshal ve kusma, temizlenme sırasında en sarsıcı olaylardır. Yemek yiyemedikleri ve her içtiklerini çıkarttıkları için seruma gereksinim vardır. Bu nedenle yine eski cankiler yemek yemeleri azaldığında vitamin almayı ihmal etmezler. Bazı cankiler de dozlarını düşürmek için haftada iki şişe şekerli su eriyiği içeren serumlarına eyç karıştırarak "istirahat" ederler.

Tedavi sonrasında adsız narkotik toplantılarına gitmek, kendi gibi aynı sıkıntıları paylaşan insanları görmek kimine iyi gelir. Ama kimi de bu toplantılara gittikçe aklına eroin geldiğini söyler. Bağımlılık ayrı bir hastalık, ayrı bir kişilik yapısıdır. Bağımlılık sorunlarının çıkardığı duygu fırtınalarının paylaşılması elbette geliştiricidir. Ancak herkesin temizlenmiş bir grubu vardır, temiz grup içinde bulunmak her zaman daha emniyet vericidir, çünkü koruyucu mekanizma çalışacaktır.

Yoksunlukta tüm sorun fizyolojik değildir. Vücut temizlense bile bağımlılarda aylar sonra bile gelebilecek psikolojik krizler oluşur, ağır bir tutkudur adeta bu. Şimdi elli yaşında olan eski cankilerimizden bir hanımın anlattıkları ilginçtir. Hanım cankimiz Almancıdır ve doğal olarak ailesi Almanya'da oturmaktadır.

138

İstanbul'da son şat'ını yapan hanım cankimiz uçağa binmiş ve akşamüstü Frankfurt'a varmıştır. İstanbul'un güzel ılık sonbaharından giden Güzin Hanım ertesi sabah kalktığında zangır zangır, titremektedir. Hastalık başlamıştır ama ne yazık ki torbacısı Türkiye'de kalmıştır. Mal bulmak olası değildir. Hemen Türkiye'ye telefon açar arabasını satıp parasını Almanya'ya transfer eder, bilet parasını cebine koyup havaalanına doğru yola çıkar ve öğleden sonra saat üçte Yeşilköy'dedir. Güzin Hanım gerisini şöyle anlatıyor;

"Havaalanına indiğimde cebimde ancak mal parası vardı, taksiye binersem param kalmayacaktı. Bir turist otobüsü vardı, Kadıköy'de bir otele gidiyorlardı. Ben de onlarla beraber Kadıköy'e gittim, oradan Üsküdar'a gidecek taksi param yetiyordu. Önce torbacıya gittim malı aldım eve koşa koşa girdim. Uzun pi-leli bir eteğim vardı, turnike arayamıyordum, içimdeki özlem korkunçtu yarabbim, eteği koluma doladım, bastım malı, ooh dünya vardı. Ben nasıl Almanya'dan iki üç saatte gelmiştim, balkona çıktım hayat buydu ve İstanbul çok güzeldi, arabam gitmişti ama olsun. Akşamüstü tekrar bilet aldım ve Almanya'ya döndüm böylesi kriz her zaman olmaz o gün korkunçtu."

Benzeri düzeyde tutkuyu bir başka küçük canki de yaşamıştır. 22 yaşında beş yıllık canki Leyla, okumak için gittiği Ankara'da aylardır temiz yaşadığı halde gece burnuna eyç kokusu gelmiş, saat ikide yollara düşmüş, ailesine haber vermeden yoldan telefon trafiğiyle ayarladığı malına İstanbul'da sabah saat onda kavuşmuştur. Böyle durumlarda canki adeta içine ruh doldurulan bir bez bebek gibidir. Benzeri vakalarda eroinin bazı insanlarda nasıl bir tutku yarattığını gözlemek şaşırtıcıdır. Bu iki vaka, eroin kullanımının bazı insanlarda Dr. Uluyazman'ın dediği gibi bir hastalık sonucunda olduğunun göstergesidir, psikolojik olarak bazı eksikler vardır yoksa hiçbir şey böylesi bir tutku yaratamaz.

139

Amatem'in eroinman azaltma ya da "zarar azaltma" önerisi

Yukarıda söz edildiği gibi tamamen çeviri kokan, ismi çok güzel bir kitap yazdı Amatemci hekimler. Aslında önemli olan ve kitabın yazılış amacını getiren şey dünyada moda olan ismiyle maddenin kullanıcısında "Zarar Azaltma" ya da İngilizce adıyla "Harm Reduction" çalışmasıdır, ama zararı kim azaltacak? Kullanıcıyı, kullanılan maddeyi tanımayan insanların elindedir eroin kullanıcıları. Ülkemize her konuda mesleki etik yeni ithal edilmeye başladığından eroin konusundaki karmaşa almış başını gitmiştir. Çünkü dünyada yasak neredeyse kalkmak üzeredir ve eroinde artık alkole yaklaşım gibi ölçülü kullanım modelleri geliştirilmeye başlanmıştır. Her eroin kullananın eroinman olmadığı anlayışı yaygınlaşmaya başlamış, bağımlıların bağımlılık yapıları kırılarak tüm suç eroinin üstünden kalkmış psikolojik yardıma ağırlık verilmeye başlamıştır. Yapılan anketlerde kullanıcıların en sevmedikleri yaklaşım biçimi, hekimle ve sağlık personeliyle eşduyum ya da empati kurulmadan biraz sadistçe bir biçimde algılanan tedavidir. Ancak özel kurumlarda böyle olmaz. Sanki devlet kurumlarında halk aşağılanmak için vardır. Hekimlere sorarsanız bu aşırı çalışma saatleri ve az maaş

140

yüzündendir. Zaten öğretmenler de böyle der, iyi de halk, doktorlar ve öğretmenler ve devlet memurları tarafından ezilmek ve aşağılanmak için mi vardır? Devletin, kendinin ve halkının güvenliği sağladıktan sonra ilk görevi halkının sağlığı eğilimi ve refahı değil midir? Yoksa güvenliğin amacı nedir? Halk kendi ulusu tarafindan ezilmeyi başkaları tarafından ezilmeye tercih ediyor gibi durum yoktur.

Damar İçi Madde Kullanıcıları Anketlerinde kullanıcıların en sevmedikleri yaklaşımlardan birinin kendilerine zırdeli muamelesi yapılarak psikoz servislerinde deli ğömleğiyle yalağa bağlanmak olduğu belirtilmiştir. Nevroz servisleri yine bir derece, ama ağır şizofren muamelesiyle demir kapılı soğuk bir odada bağımlıya bir gece geçirtmek sokaktaki lüm bağımlıları uyuşturucuya daha bağlar, çünkü bağımlı bir süre sonra sokağa dönecek ve arkadaşlarına "tedavisi"ni anlatacaktır. Bu gerçeklen özel bir tutum değildir, SSK hastanesi doktoru tavrıdır; insanların ruh sağlığının sağaltıldığı yerde kişilik değişimi sürecinde bir insana yapılacak en ağır işkence aşağılamaktır. Bağımlıların çoğu doktorların senli benli konuşmalarına, ses tonlarına kendilerine yapılan saygısızlığa karşı tavırlıdır. Zalen bir takım sorunları olan uyuşturucu bağımlısı fizyolojik temizlenme sürecinde psikolojik olarak madde özlemini büyütür içinde. Ve belki biraz da topluma karşı isyan karışacaktır bundan böyle eyç kokusundaki terlerine. Türk psikiyatri bilimine çok kalkılan olan Mazhar Osman Uzman ise alkollü içkiler ve alkol kullanıcısı düşmanı, Küçük Vali Fahrettin Kerim Gökay'ın uyuşturucu düşmanı halidir ve aşağılayıcı bilgileriyle hâlâ öğrencileri vardır hastanelerde. Kısa boyundan dolayı bir zamanların tek rakısına ismini veren Fahrettin Kerim'in de içki içenlerin belinden koca şırıngalarla su aldığı gerçeği yaşım yetişmemesine karşı hâlâ sokaklarda söylenir. Ancak Türk Tıp Tarihi'nde, Mashar Osman'ın

141

getirdiği hastayı aşağılayıcı, onun krizlerini ve acısını küçümseyici gelenek hâkimdir. 50'li yılların doktoru zamanının Adli Tıp Genel Müdürü Ahmet Şükrü Emet 1957 de yapılan uyuşturucu maddeler kollokyumunda da Krimonolog Donald R. Taht'ın "yoksunluk nöbetleri üstünde ihtilaf vardır, tedavi metodlarının şahsi hürriyetleri ne derece rencide ettiği hususunda itilaf vardır" diyerek eroinin bağımlılık etkisini rededer bir biçimde bildirisi okununca, koltuğunda oturamamıştır. Emet, bugün devlet hastanelerinde eroinmanların başına gelenleri açıklarcasına lafı yerleştirmiş ve aşağılayıcı bir yöntemi yerleşmesine neden olacak şu lafları edivermiştir:

"Yoksunluk krizleri (imsak arazları) üzerinde fazla mübalağa edilmemelidir. Bunların tedavisinde iki mühim esas var: bir kısmı tedrici surette ve uyuşturucu maddenin muktazı miktarda ve gittikçe azaltılarak verilmesi sureti ile ızdırap çekmeme temin ediliyor, ikincisi de brütal usul: birden bire uyuşturucu maddeyi kesmek ve başka maddelerle ızdırapları mümkün mertebe azaltmağa gayret etmek. Biz merhum Mazhar Osman ile brütal metodu uzun zaman tatbik ettik ve bu sistem tedaviden bir zarar da görmedik. Binaaleyh raporda imsak arazları üzerinde fazlaca mübalağa edildiği kanaatindeyim"

Tabii, sayın Emet, vurmuştur abalıya onun için hastanın acı çekmesi-, çekmemesi çok sorun değildir. Krizlerin ağırlığını, acısını tartışmak onun işi değildir. Emet'in brütal dediği sisteme yıllar sonra bağımlılar "beton tedavisi" adını vereceklerdir ve onların uyguladığı bu yöntem daha sonra bir anlayış haline gelecek ve uyuşturucu sorunlarının çözümünü bugünlere dek getirecektir. Çünkü hâlâ tedavide "şahsi hürriyetler" sorunu vardır.

Sağlıkçılar eroin kullanımı ve bağımlılığını kullanılan enjektörler ve enfeksiyon kapma riski dolayısıyla sorunu sağlık soru-

142

nu ilan eder ancak Mazhar Osman hastalığına yakalanmamış in-sansever tüm psikiyatristler de bu sorunun bir eğitim sorunu olduğunu söylemişlerdir. Eroin kullanımı ve bağımlılığı sorununa böylesi bir yaklaşım farklılığı aslında tüm tedavi sürecini ve kullanıcıyı (zarar azaltmak şöyle dursun) ölüme dek götürecek yanlışlara neden olacaktır.

143

Öldüren zarar azaltma programı

1999 yılı modern çalışmalarından madde bağımlılığında zarar azaltma adıyla iki doçent doktor, bir doktor kafa kafaya vermişler, evlere şenlik ciddiyette bir kitapçık çıkartmışlar. İçinde öyle bölümler var ki, leş gibi çeviri kokusu aldığınız bu bölümler çok doğru ve gerçeklen sokak çalışmasının iskelet ilkeleridir. Fakat öyle bölümler var ki, bu adamların elinde olanak olsa kullandıkları yöntemin zararlarının yanında eroin bile etkisiz bir ağrı kesici maddeye dönüşebiliyor. Zarar azaltma çalışmasının yayınlanan bölümünde ilkeler kesinlikle doğru olduğu halde, kem küm edilip söylenemeyen şey şudur, alkolü ve uyuşturucuyu yasaklama yerine kontrollü kullanımı önerme. Zarar azaltmanın ana ilkelerini, alkolü yasaklama yerine alkollü araba kullanımını kısıtlama, düşük alkol içeren içecekleri beğendirme ve halkı böylesi bir tüketime yönlendirme doğru bir yaklaşımdır. Ancak doktorlarımızın kafası bu konuda da çok karışıktır, çünkü maddeyi tanımamakladırlar ve terfilerinden korkmaktadırlar. "Eroin yasağı kalksın, ölçülü kullanım kalsın" gibi bir sözü dillerinin ucuna getirip bir türlü söyleyememcktedirler. Çünkü Amalem'de yaptıkları "tedavi" ve insanlara bakış açıları içler acısıdır. Gerek ailelere gerekse kullanıcıya yaklaşımları kullanıcının bir zavallı "zararlı", geçici

144

olarak zorunlu bakılması gereken bir yaratık olduğu konusunda bakış açıları hiçbir zaman onları açık açık konuşmaya getiremez. Bir önceki kuşağın "bağımlılar hastadır, saygıya gereksinimi vardır" anlayışı onlara yetişmemiştir. Oysa çalıştıkları yer, herkesin vergi verdiği toplumun güvendiği bir devlet kuruluşudur. Ne ki ülkemizde insanlar devlet kuruluşlarının cahil ve kötü kalpli öğretmenlerinden, duyarsız yöneticilerinden kaçıp milyarlarca lira ödeyerek özel okullara ve ilgisizlikten korkup özel hastanelere hücum etmektedir. Özel hastane ve okula böylesine destek vermenin adı modern devlet olmaya başlamışsa, bu korkunç bir yaradır.

Sıradan bir canki ailesine rehber olabilecek bir kitapçık bir anlamda o cankinin ölümünü de getirecek önerilere sahiptir. Çünkü kullanımını azaltmak için iğne kullanan cankiye öneriler ilginçtir. Amalem'deki yaklaşımları da eleştiren, alternatif yaklaşımın yalnızca eleştiri olup yaşama geçmemiş bilgilerden oluşmasının getirdiği komiklikler aslında yine gelip "enfeksiyon olmasın da ne olursa olsun" gibi bir virütik korumaya dayanır, işte gülünç öneriler. Karmaşıklığı, iyi niyeti ve tercüme kokusunu maddelerin yanında eleştireceğiz.

"Hedefler

1. "Madde kullanım sonucu ortaya çıkan zararlar ve sosyal sorunların, birey ve loplum üstüne olan etkisini en düşük düzeye indirmek." Doğal olarak hedefimiz bu olmalı ancak daha şimdiden Batı kaynaklı bu bakış yanlış gözüküyor, çünkü toplum farklıdır, bizde sokak insanları ve evsizler eroin kullanımında değildir. Üstelik Balı kadar yaygın değildir. Bizim evsiz sokak insanlarımız, büyüyen sokak çocuklarımızı saymazsak, şimdilik meczup düzeyindedir.

2. "Toplumda tehlikeli düzeyde ve biçimde madde kullanım oranını azaltmak." Bu tabii ki çok genel geçer bir laftır.

3. "Madde kullanımını bırakamayan veya bırakmak islemeyen

145

kişilerin kendine az zarar verici tarzda kullanıma geçmelerini sağlamak (örneğin damar yoluyla madde kullanan kişinin nazal yolla kullanmasını sağlamak)." Bunu zaten bazı torbacılar zaman zaman yapar, kollarını temizlerler ancak burun yoluyla alınan eroin zararı azaltmaz çoğaltır; çünkü doz büyür. Doz büyüyünce yoksunluk nöbetleri daha ağır olur. Gerçi doz büyümesi doktorun nedense pek umurunda değildir. Canki doktorun bu tavsiyesini çok parası olunca yapar. Zaten madde bulmak için göbeği çatlayan cankinin yapacağı şey "hastalığını" kesecek malı bulmaktır. Canki iğneyle dozunu düşürüp, zaman zaman kullanma hayalindedir. Yukarıda yer alan-hedefler doğrultusunda zararın azaltılması amacıyla oluşturulan stratejiler çok geniş bir alanı kapsar. Aşağıda bu stratejilere bazı örnekler verilmiştir.

Daha az tehlikeli madde uygulamalarını öğretmek (örneğin damar yoluyla kullanım yerine buharını çekmek gibi.) Bu öneri ise korkunç bir öneridir. Enjektörle olan etkiye en yakın olan yöntem kaydıraktır, yani buharını çekmedir. Bu yöntemde tıpkı enjeksiyon yöntemi gibi yabancı maddeler ayıklanır. Ancak kaydırak bölümünde söz edildiği gibi hem çok madde gereklidir, pahalı bir yoldur hem de her yerde yapılabilecek bir iş değildir; çünkü tüm çevre kokar. Ayrıca maddeyi ölçümlemek olası değildir, över doz olanağı hele içki fazla kaçırılmışsa nazal yolda olduğu gibi çok yüksektir, ölçülü kullanım isteyen doktorların bu yöntemleri ilginçtir. Pipo kullanan bir insanın sigara içimi nasıl tütün kullanımını artırırsa, enjektör kullananan insanın kaydırak yapması da böylesi bir felakettir.

Daha az zararlı maddelerin ya da ilaçların kullanılmasını sağlamak (örneğin metadon ya da benzeri maddeler gibi).

Madde kullanımına karşı ayrımcı ve düşman uygulamaların kaldırılması, böylece kullanıcıların marjinalizasyonunun önlen-

146

mesi, tedavi kurumlarına başvurunun sağlanması güvenli olmayan madde uygulama biçimlerini, şırınga değişimi ve eğitim yoluyla azaltmak. İşte burada sorun başkadır. Habip Bektaş'ın ayrımını koymadığı çizgiyi, doktorlarımız da koymamıştır. Çizgi şudur, ev cankisi başka, sokak insanı başkadır, tıpkı sokaktaki çocuk ve sokak çocuğu gibi ayrı kavramları birbirine geçirmek eğitimi de farklılaştıracakır.

Riskli davranışların değiştirilmesi (örneğin işsizlik ve evsizliğin önlenmesi, kondom kullanılması, işyerinde madde kullanılmasının önlenmesi, alkollü araba kullanılmaması gibi). Şu anda yapılabilebilecek olan şey bağımlılarımız için çalışan bir dernek ya da sosyal çalışma grubu olmadığına göre, aileleri ve yakın halkayı bilinçlendirmektir. Yakın arkadaşlar çoğu kez ne yapacaklarını bilemez durumdadırlar. Acaba arkadaşlarıyla bağlantıyı kesip cezalandırsalar mı daha yararlı olacaklardır yoksa onu tuvaletlere mahkûm ederek mi ya da onların ölçülü kullanımına izin verseler mi, vermeseler mi. Böylesi konularda yaklaşım gerçekten önemlidir ve yalnızca bağımlı, buna yalnızca bağımlılığın zararlarını azaltmak isteyen, rehabilite edilmiş bağımlı karar verebilir.

Maddelerin daha güvenli ve sağlıklı ortamlarda kullanılmasını sağlamak (Örneğin madde kullanıcılarına doz aşımının tedavisi konusunda eğilim verme, kullanım için uygun ortamlar yaratmak gibi). İşle bu madde de bağımlı çevresinin eğitilmesi gerektiğini gösteren ve sokak insanıyla sokaktaki insanı ayrımlaş-tırmayan bir madde...

Tabii doktorlarımız bunca haltı karıştırınca yanlışları durmayacaktı; doğru yöntem öneremeyeceklerdi. Ve alıntısını yaptıkları Gourevitch 1998 ile şöyle bir öneri yapacaklardı ve tüm can-kiler gerçekten popolarıyla güleceklerdi:

147

Zararın azaltılmasında basamaklar

1. Paylaşılan araçların tehlikelerini azalt.

2. Paylaşılan araçların paylaşılmasını azalt ve durdur.

3. Damar yoluyla kullanımı azalt ve durdur.

4. Oral yoldan madde kullanımını stabilize et.

5. Oral yoldan madde kullanımını azalt.

6. Tamamen bırakmayı sağla.

Doğal olarak üç maddeyi kabul etmemiz gerek ancak damar yolunu devreden çıkarınca yine yaşamdan uzaklaşıyor ve ağız yoluyla kullanımı stabilize el gibi bir manyaklığa denk geliyoruz. Ağız yoluyla madde kullanımı elemek, doz yüksek olduğunda ölüm demektir, (ıpkı cilt allında olduğu gibi beş ya da on dakika içinde gelecek etki için kuvveti ne olduğu bilinmeyen bir madde alınacaktır ve geri dönüş yoktur. Üstelik şu anda ağız yoluyla eroinin etki yaptığını bilmeyen binlerce canki vardır ve bunu öğrendiklerinde eroini akide şekeri kullanabileceklerdir, daha önce belirttiğimiz pipo ve sigara örneği yine geçerlidir. Can-kinin dozu çok yüksek olmalı ve satılan mal katkısız olmalıdır, standart olmalıdır ki böyle bir yöntem kullanılsın. Hem niye ağız yolu kullanılsın, kulağı tersinden göstermek gibi bir şey bu.

148

Kolunda yer kalmayan bir canki ağız yoluyla kontrolsüz bir kullanımda hemen ölebilir. Oral yöntem, HlV'den ya da bilmemne virüsünden kurtulmak için kesin ölüme ve devamlı maddeciliğe giden bir yoldur. Diğer bir sakınca ise ağız yoluyla kullanımda doz yükselince ne olacağıdır. Önerideki ilk iki madde doğrudur ancak temiz ve paylaşımı olmayan aygıtlarla kullanımı düşürmek ise sokak çalışmalarıyla olasıdır. Daha sonra burun yoluna geçilip azaltılabilir. Bu uygulanan ve başarılı olmuş bir yöntemdir. Yalnız şöyle bir gerçek vardır, bağımlı standardı ne olduğunu bilmediği maddeyi ölçmeyi ancak enjektörle becerebilir. Ne diyelim, belki hekimlerimiz haklıdır. Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır, ama böyle yoğurt yenirse tamamen bırakma yalnızca ölümle olasıdır. Ancak aşağıda sunulan "Zararın azaltılmasında basamaklar" başlığının ilk bölümü gerçekten kullanımı bırakmak isteyenlerde kullanılması gereken bir yöntemdir. Bu noktada, sokak çalışmacısı, aile ve hekim üçlüsünden söz edilmemesi de evrensel olarak bu üçlü olmadan yapılacak tüm çalışmaların suya yazılacak yazı olduğunun kanılıdır.

Çok açıktır ki aşağıda katılmadığımız tek madde damar yoluyla kullanımdan daha az zararlı bir madde kullanım yönüne geçme önerisidir. Diğer lüm yöntemlerin maddeye bağımlılığı artıracağı nedense dikkate alınmamakta ya da bilinmemektedir. Bu tüm bağımlılar için şaşırtıcı bir öneridir. Ya da bu maddeyle açıklanmak islenen şey şudur; "İğne yapmayın da ne yaparsanız yapın". Oysa tüm bağımlılar burun ve kaydıraktan hastalığı güçlü ve pahalı diye kaçarlar. Burada doktorlara şu özdeyiş uygun düşüyor: "Tok açın halinden ne anlar" ya da "damdan düşeninin derdini ancak elamdan düşen anlar"... Biraz eşduyum gerekiyor yani.

Ancak, yukarıdaki önerileri yapan doktorlarımızın kullandıkları şu basamaklar, bağımlının sokaktaki izlenmesinde kesin

149

likle kullanılması gereken basamaklardır.

Bağımlının madde kullanma biçimi, gördüğü zararı azaltma yönünde değiştirilebilir mi?

Yaşamının diğer alanlarında sağlığını bozabilecek bir etken var mı? (Depresyon, anksiete gibi ruhsal bir rahatsızlık, ağrı vb)

Değişim yönünde adım atılabilmesi ve ambivalansın kaldırılması için motivasyonel görüşme yapılabilir mi?

Kullanılan madde daha az zarar veren bir başkasıyla değiştirilebilir mi?

Damar yoluyla kullanımdan daha az zararlı bir yola geçilebilir mi?

Tamamen bırakmaya yönelik olarak tedricen azaltmaya gidilebilir mi?

İşte bu nedenler dolayısıyla Amatemcilerin de kabul ettiği gibi, Türkiye'de eksik olan sokak çalışmalarını yapmak gerekir. Kullanıcıların tepkisini yaratmadan kademe kademe azalmaya gidilmelidir. Ancak bırakmak istemeyen bağımlılar kendilerine tamamen bırakmayı ilk hedef olarak koyarlar, ölçülü bırakma ancak bir rehber ile denetimli çalışabilecek kurumlarda olasıdır. Açıkçası rehber yasal korkulardan uzak, sokaktaki eroinmanın kullanacağı maddeyi ailesi, arkadaşları, yakınlarıyla denetime alıp azaltabilmeledir. Tabii her şeyden önce bağımlılar için merkezlerden uzak rehabilite evleri olmalıdır. Ama tabii bu öneriler, şu anda ne yazık ki, masaldan bir ileri noktada değildir.

150

Ağır uyuşturucular ve yasakları

Ve geldik eroin ve bağımlılık bölümünün ipe götürecek en çıtkırıldım yerine ki, burada yol ikiye ayrılmak durumunda kalacaktır. Ağzını değdirip kurtaramayan ağır içiciler için bir yol ve tedavi, ikinci olarak da ağırlaşmamış kullanıcılar ve genel toplum sağlığı için verilecek kararlar vardır ve ikisi de ayrı yollardır.

Ülkemizde uyuşturucu bağımlılığı hakkında yayınlanmış sokak çalışması ile yoğrulması açısından en ciddi ve insani eğitimsel çalışma Habib Beklaş'ın Uyuşturucu Batağı isimli Milliyet Ya-yınları'ndan yayımlanan çalışmasıdır. Ne var ki, tıpkı 1991'den bu yana bilgisayarlardaki ve elektronikteki evrensel gelişme gibi, uyuşturucu sağaltımı ve uyuşturucu hakkındaki kavram ve yaklaşımlar, tüm dünyada önemli değişikliklere uğramış ve yaklaşımlar çok değişmiştir.

Habib Beklaş, ülkemizde henüz yalnız sokak çocukları çalışmalarında biraz daha fazla yaklaşılmış sokak sosyal çalışmacılı-ğı yapmıştır. Ancak kitabının yayımlandığı zamanda kendi mesleğinin ismini dahi Türkçeleştiremeyecek derecede ülkemiz konuya yabancıydı. Street Worker sözcüğünün yerine "Sokakçı" dediğimiz Türkçe karşılığını yerine koyamamasının nedeni Yu-

151

suf Kulca'nın bile sokak çalışmasına 1992'de başlamasıydı ve tümümüz sokak ve çalışması hakkında deneyimsizdik. Şimdi ise hâlâ ağır uyuşturucular üstüne çalışacak danışma merkezlerimiz ve sivil toplum kuruluşlarımız yok. Yok, çünkü genel kavram olarak yaklaşımlarımız henüz olgunlaşmış değil. Ne yazık ki (ve ne mutlu ki) sokak çocukları sorununda da sivil toplum kuruluşları, sosyal hizmetler genel müdürlüğüne önderlik etmiş, devlet önder olamamıştır. Şimdi sivil toplumun tıpkı 1999 depremi gibi bir büyük uyuşturucu sorunu yaşanmadıkça da halkın sivil olarak uyuşturucu sorunlarında sosyal yardıma ve dayanışmaya talebi görünmüyor. Yeşilay derseniz, '99 depremin-cleki 1930'lu model çadırlarıyla Kızılay'dan beter halde. Modern anlamda çalışması ne zaman mümkün olacak bilinmiyor. Ancak dediğimiz gibi uyuşturucu sorununda toplumun kavramları olumlu anlamda hızlı bir değişim içinde. Bir anlamda bağımlı danışmalarında ve ulaşılan aileleriyle görüşmelerde, Türkiye cankilcrini içinde bulunduğumuz evrede çok fazla yardıma açık ve olumlu bulunmuştur. Her şeyden önce yerli cankilerimiz sokakla yaşamaya başlamamış evcil bir kesimdir. Uyuşturucuyla ilgili pedagog, psikolog ve hekimlerin popolarını kaldırıp sokağa inmeleri gereği açıklın 1957 uyuşturucu kollokyumunda şöyle denmiştir:

"Psikiyatrik yardıma, case work'e ihtiyaç vardır, ilgili uzman muayenehanesinden çıkıp tedavi edilenin yaşadığı muhite girmelidir."

Gerçekten bağımlıların arasında yaşamadan yardım etmek olanaksızdır. Bağımlılık ve grup içi arkadaşlık, asker arkadaşlığı, hastane arkadaşlığı gibi kutsal bir yoldaşlıktır. Bu askerlik halırası fotoğrafına sahip olmayan ve bu resmin kıymetini bilmeyen uzman, asla kimseyi tedavi edemez, olsa olsa hapsederek davranış değiştirmeye çalışır.

152

Tüm bu ön açıklamadan sonra toplumun arlık bilmesi gereken şey, dünya sokak uygulamalarında ve anlayışında kullanıcı ve bağımlı arasında bir çizgi çekildiğidir. Salt madde olarak baktığımızda eroinin alışkanlığının ya da ağır bağımlılığın kullanıcıların yüzde yirmi beşini kapsadığı öne sürülür. Geri kalan yüzde yetmiş beş için sorun kullandıkları madde değil, içinde bulundukları hazırlıklı oluş durumudur. Gerek alkolde gerekse eroindeki ağır bağımlı oranlarının benzer olması bir yandan uyuşturucu yasağınının kalkmasını savunan çevrenin en önemli savunmalarının arasında yer alır. Tabii bu arada esrarın son beş senede önemli bir yasal sıçrama yaparak kendini ağır uyuşturuculardan ayırdığını söylemek gerekir. Beklaş, kitabında esrar ve hap kullananları neredeyse uyuşturucu kullananlarla aynı sınıfa sokarken sokak insanlarıyla bağımlılar arasına da bir ayrım koymamış tabii. Ayrımlaşmalar bir yandan sokak çalışmaları konusundaki uzmanlığın ilerlemesini, uyuşturucu kullanımının artmasını ve kullanım karşısında sosyal bilimlerin topluma etkisini ve yayılmasını gösteriyor. Ülkemizde henüz sokak insanı kavramı, sokak çocuğu kavramı gibi yerleşmiş değil. Cankilcrimizin ve tinerci çocuklarımızın (şu anda üst yaş sınırları 30) bir kısmı "büyüyünce" biz de "moderrTleşip fazla sayıda evsiz sokak insanına sahip olabiliriz belki, bilmiyoruz. Ancak yine üstüne basarak söylemek gerekli ki, ülkemizde ağır uyuşturucuya ilişkin sokak çalışması yapmanın arlık lam zamanıdır, halta geç kalınmak üzeredir, insan Kaynaklarını Geliştirme Vakfı, Dünya Sağlık Teşkilatından yararlanarak gelişlirdiği bir formla yüz bağımlı arasında bir araştırma yapmıştır. Görülmüştür ki, sokakla cankiler kendilerini çok ilgilendirecek hijyen olanaklardan yararlanmayı bilmemekle ve cinsel ilişkilerinde prezervatif kullanımına önem vermedikleri gibi enjektör, kap ve granülü temizleyen filtreyi sıkça paylaşmaktadırlar. Şu anda İstanbul'da

153

tüm cankiler bilir ki, eğer HIV virüsü aralarına girerse, bir tek canlı kalmayacaktır. Eroinin iğneyle damardan yapılmasının, doz ve kontrol gibi yararlan dışında enjektörden geçecek, virüsten gelecek zararlar, iğnenin kalın olup enfeksiyonlara yol açması gibi olumsuz yanları da vardır. İğnenin zararlarından korunmak için ise eczacılarımızın acil olarak uyarılması gerekmektedir.

154

Yasaklar

Suça itici özellikler; hırsızlık, satıcılık, dozun fazla kaçarak ölüme neden olması, iğne paylaşımı ve kirli iğneler dolayısıyla çıkabilecek yaygın enfeksiyonlar, eroin yasağını anlamlı kılan etkenlerdir. Ancak daha önce dediğimiz gibi ülkemizde henüz sokak insanı kavramının, sokak insanlarının çıkmamış olması ya da sokak insanları arasında yaygın bir uyuşturucu kullanımının olmaması, özellikle fahişelik konusunda Batı'dan çok farklı bir tablo göstermektedir. Hoş birçok fahişe eroin satmaktadır ama bu onların içinde bulunduğu kapalı grubun eroine sahip olmasından ileri gelmektedir.

Ve işte ağır uyuşturucuların getirdiği en ağır sorunlar bunlardır. Bağımlılığın sonucunda gelişen bu yan etkiler ruh sağlığını ve sağlığı dolaysız tehlikeye iter ama daha önceden kişilik yapısı ve sosyol zemini belirmişse tüm bunlar olabilecektir. Eroin yasaklandığında, öldürücü etkilen olarak bilinen yukarıdaki nedenler, 29 Haziran 1996 tarihinde ABD National Pharmaceuti-cal Associaüon Başkanı Jeremy Cilitherovv ve Dr. Jeffrey Mark arasında bir söyleşi konusu olmuştur. Gerçi doktorlarımız altmış sekiz kuşağının alternatif doktorlarındandır ve biraz ilginç adamlardır. Doktorlarımız öldürücü nedenlerin eroinden değil,

155

yasalardan kaynaklandığını söylerler (hllp:www.hoboes. com/pub/Prohibiüon.) Hatla, bay Cilitherovv esrar ve sigaranın bile eroinden daha zararlı olduğunu söyleyerek çıtayı biraz yükseltir ve kendisinin genç görünmesinin sebebini eroin kullanımına bağlayarak, yıllardır hiç hastalık etkisi yaşamadan kullanabildiğini söyler. Tabii bu tip iddialarda başlan başlayarak söz el-tiğimiz bağımlılık pisikolojisi ve maddenin etkisinin ayrıştırılması durumu vardır. Ülkemize yeni taşınan bu anlayış henüz çok zayıftır ve alternatif gruplar arasında bile henüz karşıtları vardır. Ne var ki, Amerikalılar eskiden beri bu anlayışa sahiptirler daha sonra yine söz edeceğimiz 1957 basımlı istanbul Üniversitesi Yayınları'nda uyuşturucu maddeler hakkında kollek-yuında yazılan şudur:

a- Mademki uyuşturucu madde iplilası ve suç seçilmesi mümkün yolları teşkil edebiliyorlar, öyleyse birinin önlenmesi halinde diğerinin artabileceği düşünülebilir.

b- Uyuşturucu madde istimali zaruri olarak zarar verici değildir, fakat hali hazırdaki kanunlar allında böyledir.

işte o yıllarda Profösör Donalcl R. Tahl tüm bunları söyledikten sonra eklemiştir, uyuşturucu madde satışını kâr getirmez bir hale koymalı ve satışını azaltmalı.

Bir yandan böylesi modern bir bakışın 50'li yıllar içinde olması doğaldır, çünkü 2. Dünya Savaşı sonrası uyuşturucu şimdi olduğu kadar yaygındır ve yasaklama kararlan konusunda dünya şaşkındır. Ancak kullanılan tüm yöntemler de, o yıllarda geliştirilmiştir.

Yiyecek içecek dengesi kurulduğunda (metabolizmik dengeler), doz artırılmadığında ve kullanılan uyuşturucunun kuvveti ayarlandığında hastalık etkisi yaşamadan eroin kullanılabileceği bir gerçektir. Şikago'da Afyon Bağımlılığı isimli kitapta Bingham Dai isimli araştırmacı şunları söyler (yıl 1937'dir):

156

"Bununla birlikle dengeyi yani huzuru temin etmek için" uyuşturucu maddenin kullanılmasının sadece devamı yeterli olmayıp, gittikçe arlan bir dozda verilmesi gerekir. Sonuç olarak bağımlının maddeye gösterdiği kuvvetli istek, kaydedilen yapay fonksiyonel dengeyi oluşturan bir fizyolojik zorunluğun mu yoksa tekrar Nirvana haline girmek için psikolojik bir arzunun sonucu mu olduğunu söylemek güçtür (Shanghai, China, The Commercial Press, 1937)

Ancak "man" olmadan kullanılabilecek yapılardaki insanların eroinin kapalı topluluğuna girmeleri olasılığı çok zayıf olduğu için ortalarda kullanıcı görmemiz çok olası değildir. Birçok araştırmacıya göre içki ve ağır uyuşturucularda bağımlılık aşamasına geçiş oranı yüzde yirmi beştir, yani alkol kullananların ve eroin kullananların yalnızca dörtte biri alkolik ve eroinman olmaktadır.

'Ancak Amalem'in alternatif önerilerinde değindiğimiz gibi gerçeklen eroin belli bir standartla ve yasal olsa, bırakmak için kullanılan yöntemler daha mantıklı ve ölçülü olabilecektir. Eroin ve uyuşturucunun nedensel yani psikolojik bağımlılık yapısı hazır kişilerde yaptığı etki, yani patolojik yapılarda çıkarttığı pa-talojik sonuçlarla yargılama yapılamayacağı mantıksal olarak doğrudur. Kullanıcı sayısını artırmak elbetle anlamsızdır ama her kullanıcının ağır kullanıcı ve bağımlı haline geleceğini söylemek tabii ki doğru değildir. Her şeyden önce bizlerin sokakla yaşadığı eroin sorunundan önce demokrasi sorunumuz vardır. Eroini serbest dahi bıraksak eroinmanlara baskı yapmamayı öğrenmemiz gerekir, yasak dışında tüm sokak insanlarının insan hakları bile yokken eroin kullanan insanlara sokakla yardımı gerçekleştirebilmemiz çok zordur. Ancak eroinin gittikçe yayıldığını ve üstünden büyük kârlar elde edildiğine göre yayılacağı

157

varsayıldığında, patolojik yapıda olmayan bir kullanıcı kitlesini koruma gereksinimimiz olduğu da bir gerçektir. Bu nedenle esrar ile eroini ayırıp, esrarı serbestleştirmek ve eroin ile esrarın alışveriş merkezlerini birbirinden ayırmak gerekir.

Uyuşturucu eğitiminde ana kaynaklardan biri de ailenin toplumdaki devamı olan en yaygın ve etkin kurumlar, okullardır. Okullardaki psikolojik danışmanlar uyuşturucu konusunda eği-tümedikçe eroine karşı alacağımız tedbirlerin çoğunu yitirmiş oluyoruz.

158

Hapçılık ya da papîkçilîk ve hap geleneği üstüne

Hap denilen ticari yasal ürün esrar ve eroinin merkezinde oturmamıza karşın her zaman merak konusu olmuş ve kullanılan bir şey olarak çeşitli markalarda her zaman bulunmuştur. Eroinin adını duyurmaya başladığı 1979'lu yıllarda Dolapdere ve Tophane'de çeşitli hapların eski tekke geleneğiyle satıldığı kahveler artık kalmadı.

Tophane Parkı'nın tam karşısındaki kahve bunların en deği-şiklerindendi. Kahveye girildiğinde yüksek sesli konuşmalar duyulamazdı. Her zaman demli ve taze çay olan kahvede, çay si-parişiyle birlikte hap siparişi de alınırdı. Hemen anında içilecek hap için işlemeli bir bardakla memba suyu ayrı bir sürahiden verilirdi. Kanarya seslerini çay kaşıklarının çıkardığı ses bozuyordu. Ön taraftaki alçak masalarda lülik yapmak için temiz kartonlar vardı. "Sarı Bomba" denilen Nembutal bu masalarda kullanılıyordu. O yılların en önemli hapları "takviyeli" ya da bir yüzü pembe diğer yüzü beyaz olduğu için Pembe-Beyaz denilen Revonal, göbekli denilen Siklopaldı. Eczane satışlarıyla alınanan ve "hastalık" için kullanılan Ciba ilaç firmasının Ludicodin isimli ilacının adı sokakta becerilemediği için "cadı" olarak anı-

159

lıyordu. Yine iştah kesici olarak kullanılan Ponderal, en kolay bulanan haplardandı. 1976'lı yıllar her türlü sakinleştirici ilacın rahatça satıldığı ilaç sanayiinin altın yıllarıdır. Trankilizan kullanımının boyutunun diğer bağımlılıklarla ne denli sıkı fıkı olduğu o yıllarda herkes tarafından gözlenmiştir. Her gün yaşanan olayların can sıkıcı etkisini trankilizanın sırlına yüklemek birçok gencin ailesinden gördüğü bir davranış modelidir. Aslına bakılırsa "iyi" edici maddelerle "iyi" olmak manlığı hastalık belirtisidir. Davranışçıların dediği gibi yanlış inançlar da hastalık nedeni olabilirler, ilaçların insanı iyi edeceğine beslenen yanlış inanç bağımılığı getirmiştir.

Tabii eczanenin ve Akinelonsuz ve Aparkansız olanı pek de eczane yerine konulmazdı ama yasadışı hapların sayısı da çok fazlaydı. Ama elbette, illaki de çileğin yeri, yani Optalidon'un krallığı tartışılmazdı. Kodeinli Oplalidon kolay bulunurluğu ve masumluğuyla harmanların baş tacıydı. İlaçların gözdesi ve şimdi yaşlı cankilcrin unutulmaz ilacı ise Gastro Gut'lu. Beş si-si lik cam şırıngalarla tıkır tıkır havası alınarak kullanılan Gaslro Gut, ucuz ve her evde bulunabilen bir mide ilacıydı. İçerdiği tenlü-re'de opium, mentol ve alkol birbirlerinden kolayca ayrılabildi-ği için çok tutuluyordu.

. Kaşığa konan "Gaslro" kaynatıldığında mavi bir alevle yanıp mentol ve alkol uçtuktan sonra fillreyle şırıngaya çekilip kullanılıyordu. Şimdi cankilerin flaş dedikleri ani etki afyonda gerçeklen kuvvetli olduğu için Gastro Gut'lu ama, önce gırtlağı ısıtıp beyine aşağıdan yumruk atılmış gibi gelen etkisiyle flaşının adı kaldı.

Şimdilerde afyonun 12 Eylül öncesi krallığı, tamamen eroine geçse de adı binyıllardır anılan ve Neron'un doktoru Andro-mac'tan sonra etkisi artırılarak süren mitolojik içki Tiryak da, yeni imajiyla ülkemiz piyasalarındadır. İsa'dan önce yüzüncü

160

yılda panzehir olarak geliştirilen geleneksel Tiryak (Theriak), bitkisel zehirleri absorbe etliği iddiasıyla elliden fazla maddeyle afyonun yaban ördeği kanında eritilmişiymiş. (Ali N. Babaoğlu, Uyuşturucu ve Tarihi) İçinde bulunduğumuz yıllarda ise adı Tiryak da olsa eroin imali sırasında çıkan bir çeşit alıktır ve İranlılara yakın eroin lorbacıları tarafından eroin hastalığını azaltması bakımından fişek kırmızı biber gibi on beş santim boyunda jelatinden yapılmış silindirciklerin içinde satılır, İran kökenlidir. Şimdilerin en gözde ilacı Rohipnol ya da piyasada firmasının ismiyle anılan "Roş" (Roche) yıllardır Dolapderc'nin gözdesidir. İlk çıktığı yıllarda adı viski hapı olan Roş'un dörtte biri uyarıcıdır, yarım kullanılınca uyku yapmaya başlar, üst dozu ise dört-yüz ianedir. Toleransı yükselse de çok yükselmez ancak eski Türk filmlerinde gazoza konulan hap bu mudur bilinmez. Belki de böyle gazozlu bir hap yoktur da espri olarak literatüre geçmiştir. Yokluk zamanı eroine karıştırılan Roş'un uyutucu etkisi yüzünden birçok canki de över doz diye hastaneye götürülmüştür. Coptagon ise Arapların gözdesidir. Arap hapı diye adı çıkmış bu ilacın erkekliği artırıcı etkisi dolayısıyla Araplar tarafından kullanıldığı yayılınca, torbacıdan Coplagon islemek birçok kullanıcıyı utanma duygusuyla karışık bu haptan uzak tutar, kokainin hastalığına iyi gelen bu ilacı kokainmanlar çok tutarlar. Bu yasadışı ilaçlar tüm masıtmiyelleriyle eczanede satılırlar; bağımlılık aşamasının devamlı kullanım ilkesi yerine gelmiş, ilaç istismarı öğrenilmeye başlanmıştır. Bunların son yıllardaki en büyük satış yapanı, Aparkan benzeri lanlum ve kodein içeren Deksan ileTussifed isimli öksürük ilaçlarıdır. Şimdilerde kolejlerin çöp tenekelerinde bolca bulunan bu ilaçların öğretmenler tarafından görülmemesi ilginçtir. İletişim sorunlarına kafaya takan psikolojik danışmanlar çocukların öksürük nöbetine mi tutulduğunu sanıyorlar, bilinmez.

161

Kodeinle tanışmayı lise çağında başlattıktan sonra bağımlı bir altyapı ile diğer bağımlılıkların hızla gelişeceği varsayımı hiç de yanlış olmaz. Şimdi şu sonucu çıkarabiliriz ki, yasaklama hiçbir sonuç getirmez her zaman bir yasağın yerine konan başka bir madde bulunacaktır çünkü.

Her cankinin çantasında ya da cebinde bulanan bir başka yıldız ilacımız da ishalde kullanılan Lomotildir ki, yine eroin yoksunluğuna yani "hastalığa" çare olarak kullanılır. Torbacı evlerinde çokça bulanan Amino Cardol ise hiç kafa yapmayan fakat ezildiğinde malı çoğaltmak için kullanılan gözde haplanmız-dandır.

162

Kocakarı ilaçlan

Her toksikoman yoksunluk döneminde bir başka maddeden medet ummuş ya da başka bir otu merak etmiştir. Eroin yoksunluğu nöbetine yalnızca bazı ilaçlar iyi geldiği halde esrara alışmış insanların isteğine de harmanlık denir. Harman olmak aslında afyon kullanımından gelen bir deyimdir. Çünkü afyonun yoksunluk krizi değil "harman"lığı vardır. Harmanlıkta, hapisa-nelerin klasik içkisi kurutulmuş portakal kabuğu ile çayı sigaraya sarıp içmektir ki, çay ve portakal kabuğunun çarpıcı etkisinden başka bir şey yoktur. Ûzcan Köknel, ortanca bitkisi yaprağını kitabında örnek göstermiştir. Ancak boruotu diye saf bir bitki vardır ki, her uyuşturucu meraklısı denemek durumunda kalmıştır. Boruotu, Kleopalra'nın şaraba afyonla birlikte karıştırıp kullandığı iddialarına adı karışmış bitkilerimizdendir. Sözüm ona Antonius, boruotlu afyonlu şarapla çok gezen bu güzel kadının iyice kulu kölesi "hasla"sı olmuş. Aktarlarda satılan boruotu yakılarak dumanının alınmasıyla astıma iyi gelmesiyle bilinir. Çay gibi demlenip içildiğinde ise halüsinatif etkisi çok yüksek olabilmekte doz yüksek ve ortam tehlikeli ise ölümlere dahi neden olabilmektedir.

Balıkotu da aynı şekilde tehlikeli ve çay gibi demlenip içilen

163

bir ottur, öldürücü etkisi yüksektir. Hindistancevizine gelince küçük hindistancevizi tanecikleri fazla kaçırıldığında insanı üç gün yataktan kaldıramayabilir. Tüm bu ilaçlardan sonra afyon türevi içki kullanan veya esrar kullananlar bir daha asla bu otlara dönmezler.

Biz ne dersek diyelim, uyuşturucuları çok da anlatamayız. Hatta elinizdeki çalışmanın özendirici olduğunu bile savlayan-lar olabilir, bunlar 19001ı yılların Yeşilaycılarıdır. Yeşilay'ın hap ve uyuşturucu tanıtımlarına yer vermemek mizah adına ve uyuşturucu tüccarlarına ayıp olur! Yeşilay'ın bir defilede manken tanıtır gibi dahası uyuşturucu patronlarına reklam için metin yazarlığı gibi tanıtımlarına aldanmayan sentetikleri bir gözden geçirelim; parantez aralıklarında da gülelim. Daha da gülmek ve eğlenmek islerseniz birer tane kurukafa kapaklı ''Uyuşturucu Gerçeği" adlı kitabı tavsiye ederiz.

164

Afyon

Grubu: Doğal, bağımlısını kesin tutsak eden, yaşayan ölü yapan bir madde (bu tanıtım kendine zarar vermek isleyenlere de yardımcı olacak bir tanıtımdır.)

Üretim: Haşhaş bitkisinin kapsüllerinden elde edilen bir sakızdır. (Oh ne kolaymış.)

Tanıtım: Afyon, morfin ve kodeninin hammaddeleridir. Her şekilde kullanımı çok tehlikeli. Kısa sürede bağımlılık yapar. (Seri içki sevenlere yapılan bir tanıtım.)

Kullanım: Yutarak, ağızda çiğneyerek, sigarayla veya sıvılaştırılmış olarak deriallına enjekte edilir. (Kullanım çeşidi rahat ve kolay, üstelik doğal; ailemizin ilacı!)

Baz morfin (afyon kökenli)

Grubu: Sentetik (sedatif-sakinleştirici)

Temel özelliği: Ölü kişilik (ne demekse), şuur iflası, ölüm korkusu ve şiddetli bağımlılık. (Ölümden korkanlara bir şey yapmaz mı acaba?) Kurtuluşu güç veya imkânsız. (Başlarsanız takılın, debelenmeyin keyfinize bakın -gerçek bir canki mantığı.)

Üretim: Afyondan kimyasal işlemlerle üretilir. Afyon içindeki en tanınmış alkdloidtir (zehir).

165

Tanıtım: Afyondan 10 kat güçlüdür. (Ooh ne güzelmiş...) Parlak kristalize toz, tebeşir tozu veya kireç görünümündedir. Beyazdan koyu kahveye doğru, fildişi krem değişik tonlarda, kokusuz, acı. (Gerçek bir kumaş reklamı gibi değil mi?)

Kullanım: Kapsül, blok, tablet veya sıvı halinde... Ampul olarak eczanelerde satılıyor. (Eczacınızdan bir ekmek, bir ampul isteyin! Hangi eczane bu?) Ağızdan veya derialtına zerk... (Da-marcılar aklınızı başınıza toplayın, derialtı daha kıyak, Yeşilay tavsiyelerine uyun!)

Eroin: (afyon kökenli-Di asetil Morfin)

Temel Özelliği: 1- Kısa sürede güçlü alışkanlık 2- Şuur kaybı, 3- Ani koma... vs... (vs burada çok komik, her gün komalarda bir canki konuşuyor gibi), 4- Tedavi çok güç veya imkânsız... (Ey Yeşilaycım senin işin ne o zaman, polis elinden geleni yapıyor, sen ne iş yaparsın bağımlıyı tedavi edemezsen?)

Üretim: Asetik asit Anhidrit'in bazmorfin ile ıslatılarak damıtılması sonucu elde edilir.

Tanıtım: Beyaz toz şeklinde, fildişi renginde, sirke kokusunda olup, uyuşturucuların en kuvvetlisi (morfinden 5 defa daha kuvvetli) ve ölümcül olanıdır... En çok kullanılan maddedir, (eroinin sirke koktuğunu her okuyan bağımlı ya da eroini bilenler şaşıyor, bu koku kimin tanımıdır bilinmiyor... Kaldı ki bir maddenin çok sattığını söylemek reklam olmuyor mu?)

Kodein: argosu okul çocuğu (Bu isim kimbilir kaç yıllık?) Grubu: Doğal afyon kökenli Temel özellikleri:

1- Ağır uyuşturucuların güçlü basamağı

2- İptila (bağımlılık kapısı)

Üretim: Afyon kozası veya afyonda mevcut olup, çoğunlukla

166

morfinden kimyasal yolla elde edilir

Tanıtım: Toz veya tablet halindedir. Beyaz, kokusuz, acımsı...

Methadon: (depresyon verici)

Dimetil Amino Difenilheptadon

Grubu: Sentetik bir narkotik uyuşturucu madde

Temel özellikleri:

- Psiko sosyal faaliyetlere zararlı etkileri eroine göre daha hafif olduğundan bazı ülkelerde denelim allında eroin yerine kullanılıyorsa da bu kesinlikle yanlış ve yanıltıcıdır. (Yeşilay böyle diyorsa böyledir.)

- Amaç sadece eroinden temizlendikten sonra tekrar eroine başlama ihtimali yüksek olan bağımlılarda bu dönüşü önlemek.

- Eroininkine benzeyen zihinsel yaşantılar sağlıyor ve hastayı bir nevi oyalıyor veya kısmen tatmin yolu açıyor.

- Ama methadonun kendisi de bağımlılık yapıcı bir madde. Ve eroin bağımlılığını tek başına önleyici, tedavi edici, sona erdirici bir ilaç değil. Bir yerde eroinin yerine geçip oturarak bağımlılığı sürdürüyor. (Melhadon Yeşilaycıların kafasını karıştırmış ama onlar maddecinin de, maddenin de düşmanı ve neyin dostu olduğu belli olmayan bir hale geldiklerinden saçmalamışlar.)

Üretimi: Çok uluslu dev bir ilaç şirketi tarafından üretilen,

tümüyle yapay kimyasal bir bileşim

Tanıtım: Piyasadaki ismi Dolophin (lilly U. S. A. )

5 miligramlık ve 10 miligramlık tabletler halinde satılıyor.

Fiyat yüksek. (Hem tanıtıp hem meraklandırıp fiyat verme işini

her babayiğit yapamazdı doğrusu)

Ice: (Ays=Buz/ölüm buzu)

Grubu: Sentetik, asyalı

Üretim: Havaide Amphetaminden imal edilmekte ve dünya-

167

ya dağıtılmakladır. Şu anda kilosu 5-6 bin dolar... (Acaba Asyalı Yeşilay Genel Başkanlığı Havai'yi Asya'da mı sanıyor, hem sonra fiyatını nereden biliyorlar, esrarın ne olduğunu bilmeyen, Havai'yi Asya'da sanan bu insanlar.)

Tanıtım: Renksiz, kokusuz, parlak yarı beyaz, yarı saydam kristallerden oluşuyor. Bağımlısını canavarlaşlırıyor...

Amphelamin grubu, kolay ve ucuz yapım, uzun süre uyuşturuyor. (Sanki lorbacıları imalata teşvik eder gibi bir tanıtım.)

LSD Liserjik Asil Di etilamid.

Üretimi: Çavdar bitkisi üzerinde bulunan parazit bir mantardan elde edilir. Kokainden 100 kal daha güçlü. (Her nedense kokainle karşılaştırılıyor.)

Tanıtım: Suda eriyebilen, kokusuz. Tatsız. Parlak ve mavimsi bir madde... Kolay ve ucuz üretim, kullananları büyük ölçüde artmaktadır. 20yi aşkın çeşidi var. (Lütfen siparişinizde ürün kodunu bildiriniz!)

Extacy (ölüm hapı-MDMA-Speed- hız-) (İsmi böylesine ballandırmak niye?)

Üretim: Eroin ve kokain karışımlı, Doğu Japonya kaynaklı. Kullanım: Ülkemizde son yıllarda görülen Batılıların uzun yıllardan beri tanıdığı müthiş enerji patlaması yapan bir karışım. Çok ağır bir uyuşturucu. Sosyete malı... Tek hap 3 milyon... Gurup halinde kullanılıyor Eroin, kokain ve esrar çizgisinde, hızla yayılıyor. (Gerçek birex reklamı yapılsa bundan daha iyi olabilir mi? Reklam şirketlerindeki metin yazarları aklınızı başınıza toplayın, Yeşilay Genel Müdürlüğü'nden destek alın.)

Suç örgütlerinin ilacı.

Grubu: Doğal bitki

Üretim: Tıptaki adı "scopolamine". Amerika yerlilerince "bu-

168

rundanga" olarak isimlendirilen borazan biçimli beyaz ve pembemsi çiçekli, yeşil geniş yapraklı bitkiden imal edilen uyuşturucu.

Tanımı: Binlerce yıldan beri And Dağları'nda yetişen ve suç aracı olarak insanları robotlaştırmakla kullanılan bir madde.

Maddeleri bilir bilmez yazan ve yayımlayan Yeşilay'ın bilgisizliğinin zaran Yeşilay'a olan güvenin azalmasıdır. Şeyhülislam tarafından kurulması ve adının dinsel bir çağrışım yapması Yeşilay'ı, Truva Ali'nin içindeki devlet meraklılarının eline düşürmüş olabilir, ancak hiçbir zaman belli bir siyasi özlemi olmamalıdır. Bağımlının siyasi yelpazede yeri her yerdir, bağımlı hangi görüşü benimserse benimsesin insandır, bizim insanımızdır.

169

Kokain

Kokain, sokak adıyla, kokoreç, kok, pudra, çarli, son zamanlarda Amerikan film yapımcılarının desteğinde neredeyse her filmde her dizide, sinemada, televizyonda bol bol övülünce olanlar oldu; ülkemiz, kokain üreten ülke ve işadamları için önemli bir ihraç pazarı oluşturdu. Öyle korkunç bir övülme var ki, kokain eroinden çok başkaymış gibi bir hava veriliyor. Son zamanlarda fiyatının çok gerileyerek normal sınırlarına yaklaştığı bu maddenin en önemli tehlikesi, insanların tamamen bilgisizliği. Kokainin de eroin gibi yoksunluk nöbeti yani hastalığının olduğu, metabolizmayı altüst ettiği gerçekleri bir yana alılıyor. Bir çok kokain kullanıcısı kokaini sınıflarken asla "eroin kullanmam" diyor ama tıpkı eroinde olduğu gibi "ooh, dünya varmış" diyebiliyor. Bugüne dek pahalı olan ve pek gözükmeyen kokainin son bir yıldır herhalde iki bini kutlamak, modern olmak için iyice ucuzladı ve bollaştı.

Kokain bembeyaz kar ianesi gibi gıcır gıcır bir maddedir. Eroinden ilk bakışta ayrılır, eczane glikozuna çok benzer. Filmlerde tada bakma olayı buradan kaynaklanmıştır. Çünkü acı ve dili uyuşturucu bir etkisi vardır. Kokain tıpkı eyç gibi buruna çekilerek ve enjektörle kullanılır, ancak kullanımı yaygın an-

170

lamda şaşallamayladır. Esrar bölümünde söz edildiği gibi, son zamanlarda nargile yaparken pet su şişeleri kullanılmaktadır. Su şişesinin üstüne sigara yaldızı kaplandıktan sonra üstüne iğne ile delikler açılır, delikler zardaki 6 şeklindedir. Yaldızın üstüne biraz sigara külü dökülür, ki makbulü Marlboro'dur, külün içine de crack ya da kokain bulguru ya da taşçığı yerleştirilir ve şişenin üstündeki deliğe batırılmış olan tükenmez kalemden ağızlık gibi yararlanılarak çakmakla yakılan kokainin dumanı alınır. Bu yöntemin genel adı bir su markasıdır ve adını "Şaşal"lama olarak almıştır. Şaşallı nargile yöntemi pahalı bir yoldur, ancak birçok yeni kullanıcı enjektörle kullanımı bilmez. Oysa Sig-mund Freud on beş günde bir kullanımın "iyi" geldiğine dair laflar yumurtlamıştır. Onun bu maddeye bir ilaç gözüyle, psiki-yatrist olarak bakmasını saygıyla karşılamak gerekir. Çünkü o dönemlerde eroin de önemli icatlardan biriydi.

Şaşallama için birinci aşama toz kokaini crack haline getirmektir. Bu nedenle kaşığa konan kokainin üstüne eczaneden alınan amonyak dökülür ve bir ateşin üstünde kaynatılır. Kaynama sırasında kokain zerrecikleri civa gibi birbirlerini bularak sarılırlar ve çamaşır sodasına benzeyen küçük taşlar, bulgurcuklar, kaşığın içinde kalır ve nargile yapmak üzere kullanılır.

Burundan çekme yönteminde ise genellikle burun tıkanır, insan sanki eyç hastası gibi sürekli burnunu çekmek zorunda kalır. Pudranın cinsellikteki abartılan gücü ise eroinden hiç farklı değildir ve abartıdır. Tüm yaptığı orgazmı uzatmaktır, çok alındığında yine hiçbir faydası olmaz. Spid (speed) yaptığı, insanı hızlandırdığı bilinen kok, geceyarısı kovboylarının, gece yaşantısının müdavimlerinin baş ilacı olmuştur. Kok, Extacy gibi ilaçların bir özelliği de sınıfsal rütbe belirtmeleridir. Bu nedenle birden paraya kavuşanlar ya da parası olduğu halde bir çevreye giremeyenler, andropoz dönemindeki erkekler kok ve ex'le çıkış

171

yolu ararlar. Kok satıcıları da az değildir, zaten "hay allah az önce bilmemkime 10 gram verdim kalmadı birazdan bilmemkime gideceğim programa malsız çıkmıyor" gibi reklamlarını yaparlar, söz ettikleri insanlar ülkenin en ünlü sanatçılarıdır. Polis hâlâ eski canki ajanlardan ünlüleri ele vermelerini isler. Bir de tüm bunların üstüne ünlü sanatçıların maddelerle yakalanması, yakalatılan maddenin önce talebini, sonra fiyatını yükseltir. Örneğin Yıldız Tilbe esrardan yakalandığında esrarın, birtakım sanatçıların kokainle yakalanması kokainin fiyatını yükseltmiş ve onları halk gözünde muteber kılmıştır. İçinde yaşadığımız tüketim toplumunda marka önemliyse, kok ve ex tüketilen maddelerin en havalılarıdır. Oysa ünlü sanatçıların kullandıkları maddeler reklamlarda kullanılan bir tanıtım biçimidir. Birilerinin ihbarıy-la yapılan ünlülere yapılan baskınlar, halkın değil satıcıların yararınadır. Müslüm Gürses'in, İbrahim Tallıses'in, Orhan Gence-bay'ın esrar, Sezen Aksu'nun kokain, Pink Floyd'un Allah ne verdiyse, Curt Cobain'in kokain ve eroin, Jimmy Handrix, Bob Marley'in esrar ve eroin kullandıkları ballanladıra ballandıra an [atılarak her torbacıda muhabbeti geçer. Dahası madde dolayı-sıyla aşırı dozdan ölmek bile neredeyse şehit mertebesinin kul sallığına ulaştırılmıştır. Bizim yerlilerimizin kullanıp kullanma dığı bizce şüphelidir ama, son zamanlarda bir şarkı böylesi şüphelere çanak açmaktadır. "Basmalı, kırmalı, sıkı sıkı sarmalı, bu tün kızlar çok güzel" diyen şarkı sözü yazarına sormalı, esrardan başka ne varmış; basılan kırılan sıkı sıkı sarılan, böylesi rek lamdan sonra uyuşturucu azalacak mı? İnsanlar tekne kullan manın yelken tutmanın golf yapmanın reklamını yapsalar haydi neyse... Uyuşturucu dünyası reklamlarını bile yeraltından en ucuz ve en iyi yapıyor, demek ki mafya gerçekten çok iyi çalışı yor. Hâlâ Yeşilay uyduruk kitaplarıyla barları, toplumun birlik te olabileceği kafeleri suçlasın, yapması gereken spor dalları te-

172

melinde gıda firmalarını sponsor alarak gelirini yükseltmek ve zarar azaltma amaçlı olarak hiçbir kesimi dışlamadan her kesimde çalışmaktır. Unutmayalım, uyuşturucunun ülkesinde yaşıyoruz, hâlâ da yetmemiş yurtdışından “kok” bile getiriyoruz.

173

Esrar

Esrar, kenevir yapraklarının dişisinden çeşitli biçimlerde üretilen, Türkiye'de de yetişen, binlerce yıldır insanlar tarafından tüketilen, kendine özgü bir gelenek ve kültür oluşturmuş bir içkidir. Her yerde anılan adıyla, Cannabis Saliva ya da Indiana her haliyle eski dünyadan bu yana insanlık tarafından kullanılır. Yeşilaycılara göre ince elekten yapılanına haşhiş, ikinci kaliteye marihuanna denirmiş. Tabii bu konuda da esrar bağım-lılığıyla uğraşan bir kurumun irticai bilgisizliği korkunç. Esrar başka; ol, yani deligonca; Batı adıyla Marihuanna başkadır. Üstelik otun yani esrar bitkisinin esrardan 10 kat kuvvetli olduğunu yazan Yeşilaycılar o otun adının marihuanna olduğunu bilseler sarıkları kafalarından uçar. Esrar sokak isimlerinin en ünlü-süyle "cıgaralık" ve diğer büyük ismi "keyif" olarak anılır. Çingene dilinde gia ya da baş harfiyle G, genel adıyla ot, zeytin, derler. Transseksüeller ve travestilerin "Naciye"sidir. Yuvarlak basılmalarda adı gamze, mühür ya da damgadır. Cannabis Indiana ve eski dünyadaki adıyla cativa, eski dünyada çok yaşamış dünyayı çok gezmiş, her yerde yaşayan arsız bir bitkidir.

Şu anda dünyadaki haliyle birası, çukulatası, internet cannabis sayfalarında yaprak resimleri, kolyeleri, kül tablaları, sabu-

174

nu, sigaraya sürüp tüketmek için yağı, vücut losyonu, tülsüsüy-le 300'ü aşkın firma tarafından binlerce üründe tüketilen bir mistik ürün haline geldi. Doğudaki, özellikle Hindistan'daki esrarın gizemli tüketim biçimi ve geleneğiyle ünlenen esrar ya da kenevir yaprağı Türkiye toprakları üzerinde de kendine özgü mistik yolculuğunu sürdürmekledir. Alı kültür yazısında belirtildiği gibi kültürümüzde "içene veli, içmeyene deli" bile denilmiştir. Diğer yandan, yoksul içkisi olarak dışlanmıştır. Ancak esrar sigarası içmenin hâlâ bir geleneği vardır; Esrarı plaka haline getirmek sırasında fazla su vermek yanlıştır, esrar sigarasını yapan, yapmadan önce ikram eder, ancak herkes "emeğini çeken cigarayı yakar" derse, yapan tarafından yakılır, yoksa sigarayı yapan yakmaz. Padişah solda olsa, ilk cıgara sağdan döner, sigara soğutularak içilir (sık sık sigaradan çekilerek esrar haşlanmaz), asla çiftelenmez esrar sohbeti sırasında fazla kikirden-mez, dikkat çekici kahkalar atılmaz, fazla gevezelik yapılmaz benzeri yüzlerce kural vardır. Aynı zamanda eski dervişlere ve dervişliğe çok bulaşmış bir alt kültürü vardır. Reşat Ekranı Koçu, esrar kullanımının tekkelerde ve özellikle Bektaşi tekkelerinde yaygın olduğunu söylerken, 1850lerde yaşayan katil Ser-ver Baba adlı bir dervişten şöyle bir nefes aktarmıştır:

Esrar sırrın cem'idir Sır tutarız dervişiz Dalga duman esrarla Mertebeye ermişiz

Libasımız çul çaput Güzelleri yaptık put Aşk ile olduk bulut Maşuka can vermişiz.

175

Ancak bazen, "ottur, günahı yoktur" denilen esrar sarhoşlu-ğuyla her şey karışır, kural mural da kalmaz, dervişlik de. Böyle bir öyküyü Muallim Şövalye Hasan Bahri anlatır: (Esrarkeşler, 1915)

"Esrarkeşlerden birinin gülünmeyecek bir şey ve söz için gülmesi herkesi güldürür, dalgada olduğunu anlarlar. Güldükçe gülecekleri gelir, gülmekten her biri olduğu yere yığılır, gözlerinden yaşlar gelir. Bu sırada bir diğerinin bir tek laf söylemesini ikinci bir dalga âd ederler, gülerler, gülerler"

Esrarın eroinle aynı kefeye konmasına ise içenler çok bozulur, çünkü Anadolu'da birçok esrar kullanıcısı içkiyi de, eroini de kullanmama yanlısı olmalarının dışında, karşılıdırlar. Esrarın Türkiye şehirlerine, kullanan orta ve üstü sınıfa bulaşması ise hippi hareketinin sonlarına doğru olmuştur. Ancak 12 Eylül öncesi gençliğin önemli bölümünü içeren çeşidi siyasi yapılanmalar ve örgütlenmeler, esrara Osmanlı devlet geleneğindeki yeriyle aşağılayarak bakmışlar ve örgütlerinden uzak tutmaya çalışmışlardır. Kendini özgür olarak tanımlayan kurum, parti ve örgütlerde bile esrar içmenin insan haklarıyla bağlamışı kurulmadığı gibi devletin düşüncesinin dışına asla çıkılmamışiır. Hatta kendini devlet kurumunun dışında tutan ve devlet kurumunu red eden, yani anarşist sayan efendisiz grubu bile 15 yaşındaki kız masunıiyetiylc uyuşturucu sayısındaki tavrını "bizlere yaklaşmasınlar fena olurlar" gibi sürdürecek denli Osmanlı efendisidir. Tabii bunlar geçici isimler ve kişiler de olsa politikaya bulaştıklarında birçok kurum esrar karşısında farklı bir tavır alamamıştır ve yakın zamana kadar cezası çok ağır olan esrarın hapis cezası azalmış, kişi hak ve özgürlüklerini kısıtlamayla ilgili diğer etkili yaptırımları, insanların başında Demokles'in kılıcı gibi sallandırılmıştır.

176

Esrarın kullanım biçimleri ve alışverişi

Esrar adıyla da birçok insanı birbirine düşürmüştür. Aylunç Allındal'ın Haşhaş ve Emperyalizm kitabında Özcan Köknel'e yönelttiği eleştiri, esrarın bir ol değil bir preparal, bir ürün olduğudur ki aslında bizce bu tartışma hiç önemli değildir. Kenevir yapraklarını çay biçiminde demleyerek de tükelseniz, kek de yapsanız sigaranın içine de koysanız icirahidrocannibol denilen maddeyi beyne aktardıktan sonra esrar sarhoşluğuna ulaşırsınız. Tüketim biçimi gerçekten çok çeşitli olan esrarın en yaygın kullanım biçimi sigara içinde sararak irilmesidir. Bunun dışında nargilesi çeşitli biçimlerde yapılır. Son zamanlarda nargile yaparken pel su şişeleri kullanılmaktadır. Su şişesinin üstüne sigara yaldızı kaplandıktan sonra üstüne iğneyle delikler açılır, tülün ya da yalnızca esrar kırıntıları yerleştirilir ve şişenin üstündeki deliğe batırılmış olan tükenmez kalemden ağızlık gibi yararlanılarak çakmakla yakılan esrarın dumanı alınır. Bu yöntem kokain içerken de kullanılır, genel adı bir su markasıdır ve adını "ŞaşaP'lama olarak almıştır. Patateslemc denilen biçim kabak geleneğini yansıtır. Patatesin içi oyulduktan sonra kibrit çöplerinden yapılan ızgaranın üstüne tülün ve kırılmış esrar plakaları yerleştirilir ve içi boşaltılmış tükenmez kalem batırarak ağız-

177

lık kullanılır. Patatesten yapılan bir pipodur.

Bardaklama denilen yöntemde sigaranın dibi bir kartona sarılarak boru haline getirilir ya da sigara bir ağızlığa takılır ve bardağa batırılarak başka yerden hava almayacak biçimde bardaktaki havadan duman alınır; bu da basit bir nargile yöntemidir. Mevlevi işi diye bilinen Türk kahvesiyle esrarı karıştırıp pişirmeye domuz muhabbeti de denir, çünkü kimsenin konuşmaya dermanı kalmaz. Oral yoldan dolaysız kullanımlar her zaman dikkati çekmiştir ancak pahalı yöntemlerdir. Örneğin kakaolu kekte kullanılan esrar en az on gram olmalıdır. Satıcıların iki buçuk gramlık paketlerde satış yaptığı düşünülünce pahalı bir yöntem olduğu daha açık görülür.

Kova ise tütün kullanımını en aza indiren, esrarın etkisini yanıp gitmediği için artıran yöntemlerden biri olarak tercih edilir. "Kova" için her şeyden önce bir kova, plastik ve tabanı alınmış bir su şişesi ve bu şişenin ağzını kapatabilecek pipo haznesi görevi yapabilecek bir buçuk parmak denilen ölçü genişliğinde redüktör gereklidir. Redüktörün içine doldurulan tütünlü basılmamış toz esrar, yani kubar şişenin ağzna kapatılır, kova doludur ve şişenin içinde hava vardır, pipo yakılır ve sanki ağızdan içeri çekilir gibi şişe yukarı aşağı oynatılır, hava olan bölümde duman birikince redüktör alınır ve ağız şişeye dayanarak ciğerlere, şişenin içindeki duman yavaşça önce ağıza giderek gırtlağı tahriş etmeden alınır. Kova yöntemi, Bakırköy ve Kocamustapa-şa kullanıcıları tarafından çok kullanılır, henüz yaygınlaşmamıştır.

Genelde kullanılan sigara içme yönteminde de, birçok biçimde de esrarı pişirmek gerekir. Buna "basma" işlemi denilir. Genellikle iki çay kaşığı ölçüsüyle 0 numara jelatinin içine konan toz esrar, orta ıslaklıkla bir kâğıda sarıldıktan sonra, yine sigara yaldızına sarıldıktan sonra şişene kadar altlı üstlü pişirilir. Ateş

178

ve su tıpkı pirinç pilavında olduğu gibi esrarına göre değişir; taze esrara fazla su verilmez. Yaklaşık onar saniyelik altlı üstlü pişim bitlikten sonra düz bir taşın üslünde yine üstüne bir düz mermer konarak bir müddet preslendikten sonra soğuyana dek üstünde zıplanır. Her katman açıldıktan sonra ısı kontrol edilir, soğumamışsa zıplamaya devam edilir. Tüm katmanlar açıldıktan sonra çıkan plaka soğuk ve kuru bir taşın üstünde bir süre bekletilir. Yuvarlak basılan plakaya mühür, gamze gibi isimler verilir. Sonra sıra sigara yapmaya gelmiştir. Muallim Şövalye Hasan Bahri esrar sigarasını söyle tanımlar:

"Esrar sigarasını da yapmak bir meseledir. Adi sigara gibi kolay değildir. Bunun için iki sigara kâğıdını tükürükle yan yana yekdiğerine yapıştırırlar. İçerisine ne kuru ne de yaş tütünden olmamak üzere (esrariler otuz paralık tütünü tercih ederler) iki sigara kâğıdının alacağı (istiab edeceği derecede tütün korlar, tütünü kâğıdın üzerine açarlar. Tütünün üzerine pirinç tanesi gibi muntazam kırılmış esrarı dizerler. Bir de sigara kâğıdının kabından yahut kalınca kâğıttan yapılmış zıvana ilave ederler. Zıvanayı uzunlamasına iki eşit kısma ayrılmış sigara kâğıdı ve tükrükle rapt ederler. Sigara sarıldığında konik bir şekil alır. Sigaranın gerek şekil, gerek kokusundan esrar sigarası olduğu derhal anlaşılır."

Yakın zamanlara kadar Tekel'in sattığı tülün artık kalmamıştır, ne ki son zamanlarda leş gibi tütünü atılır, kâğıdı ya da üf-lenti (esrar içicisi) ağzıyla çarşafı güzel olduğu için kullanılırdı. 1980'lerin gözde esrar tütünü ise o zamanlar zaten yalnızca filtresizi bulunan Bafra'dır. Filtresiz sigaralar gözden düştükten sonra da sigaraların kralı Maltepe olmuştur. Yine de en çok tercih edileni "Arap çarşafı" denilen kaçak kâğıttır. Ellilik desteler halinde defter gibidir, çok sayfa halinde bir koruyucu kartonun içinde satıldığı için defter de denilir. Çarşaf olarak yapışkanlı

179

kâğıt yapışkanın zarar vereceği gibi komik bir gerekçeyle pek tercih edilmez; en tercih edileni ithal ve Rızla ya da OCB markasını taşıyan, pirinç denilen çarşaftır. Çarşafla beklenilen özellik ince ve az yanıcı olmasıdır, özellikle rüzgârlı havalarda çabuk yanmaması gerekir, işin ilginç tarafı esrar yasak olduğu halde rağbet gören çarşaf tipi de üç Arap çarşafı yan yana gelmiş gibi uzun ve üçlü boyutunda olan tek parça çarşafın şakır şakır satılıyor olmasıdır. Başka bir işe yaramayacağı bellidir. Bir de Tekel çevresine yakın üflenlilerin kullandığı ve Dolapdere kırtasiyecilerinde gömlek kutularında jelatin basmakda kullanılan yaldız, sigara yaptıkclan sonra arkasına filtre niyetine sarılan, kıvrılan kâğıt yani zivana kâğıdının da bulunduğu boş gömlek kutularında satılan gerçek çarşaf vardır. Çarşaf, matbaa kâğıdı gibi 70 çarpı 100 boyutlarındadır, sigara büyüklüğünü abartanlar içindir. Bu çarşaflan islenilen boyutta sigara yapılabilir.

Esrar sigarası çeşitli boylarda ve biçimlerde yapılır. Eğer sigarayı yapan malın gerçek sahibi değilse küçük bir "tırnak" alabilir, tırnak punduna gelirse takozdur, herkes dikkatli ise küçük bir tek kâğıtlı ya da bir püflür. Püf bir sigaranın başına konabilecek büyük bir diştir. Yalnız bir "Arap çarşalı" kullanarak yapılan sigaraya lek kâğıtlı denilir. Tek kâğıllı aslında bir kişi içindir, sabah kahvallılarından sonra yolda da içilebilecek ve dikkal çekmeyecek boyutlardadır. Arkadaşlardan istenen miktar genelde tek kâğıtlıdır. Az kullanan içicilerin bir kısmında naylon torbalarının içinde her çeşit ve renk küçük küçük plaka parçacıkları ve lek kâğıtlılar bulunur, bunlarla yakalanıp polisi güldürenler olmuştur.

Çiftli denilen ve yan yana yapıştırılmış iki kâğıttan yapılan sigaranın diğer adı da "çifte"dir. Kısa boylu tombul çifteye, "balıkçı cıgarası" da denir; sorun denizde sert eserek duman almaya çalışan rüzgârdır, çabuk yanma olasılığına karşı hem kalın

180

hem de kısadır.

Üçlü, üç çarşaf yan yana yapıştırılarak yapılan günlük kullanım boyutlarının en büyüğü olan sigaradır. İki çarşaf yan yana bir çarşaf enine olarak T biçiminde yapışan sigaraya da Teyyare denir. Dörtlü boyutuna ise ancak büyük toplantı ve düğünlerde ulaşılır, iyi bir dörtlü karton destekli olarak sarılır.

Sigara yapmada önemli olan sigaranın orta sertlikte sarılması ve zıvanalığın takılmasıdır. Gerçi plakadan kırılan dişlerin tüm boyutlara eşit olarak dağıtılması da önemlidir ancak "iş zıvanadan çıkmasın" diye zıvanaya özenilir, sigaranın arkasına kıvrılarak yerleştirilen kâğıt filtre çıktığında çoğu kez "sigara ölür". Sigaranmm ağızlık bölümünün kalınlığı içiciye göre değişir, orta kalınlıkla olanı her zaman tercih edilir. Sigaranın dibinin küçük olması hızlı yanmayı engeller bu nedenle tüm balıkçı sigaraları ince kıçlıdır. Sigaranın soğuması önemlidir, harlı ateşlen sigara içildiğinde esrar parçacıkları yanıp gider. Üflenti-ler arasında şöyle bir söz vardır, sigara dile gelirse "soğut beni, seveyim seni" dermiş.

181

Faca

Faca, İtalyanca'dan gelme haliyle herkesin bildiği gibi yüz yani surat demektir, giyim kuşam anlamında da kullanılır. Kollardaki jilet izlerine faca dendiği gibi uyuşturucu kullanımını gösteren izlere de faca denir. Sigara yaptıktan sonra klasik gelenekte sigarayla ilgili tüm "façaları" yani izleri yok etmek gerekir. Zıvanalık yapılan kâğıt parçaları atılmalıdır, çevrede kenarı yırtık kâğıt, yırtık sigara paketi, yırtık kibrit kutusu zıvanalık işaretidir, sigara paketinin yaldızının olmaması sigaralık basıldığının ya da eroinin kaydırak olarak kullanıldığının işaretidir, evde rakı şişelerinin kapaksız olması yine eroin işaretidir.

Yanık yaldızlı kâğıtlar, doğal olarak işi bitmiş zıvanalık yine büyük façalardır. Tütünlerin orada burada saçılmış olması, kullanılmış ya da kullanılmamış yaldız parçacıkları da orada bir plakanın açıldığını gösterir façalardır. Sigaranın "dişi"nin, yani esrar parçacığının giysilere düşmesiyle çıkan yanıkçıklar, faça-dır. Gerek eroin kullananların yatak çarşaflarında unutkanlıktan, daha doğrusu taklaya gelmekten, gerekse üflentilerin giysilerinde gevşek sarılmış sigaradan düşmüş dişten dolayı oluşan yanık izi büyük işarettir, birçok yeni giysinin atılmasına bile neden olmuştur.

182

Esrar ve aksotası

Esrarda, sokaktaki torbacı plakaları genelde basılı ve diktört-gendir. Ancak son zamanlarda basılı esrar satan neredeyse yoktur. Belki de bu nedenle 96 yılında yayımlanmış Beyoğlu fanzin-lerinden Şorşak'da Sarkis imzası ile bir esrarsever şöyle yakın-mıştır:

"İsa'nın daha Meryem Ana'nın Bilmem Neresine Düşmesine Beşbin Kala (1. M. B. N. D. B. K.) insanların anasına dalga duman taklasında nefes aldıran iş, şimdilerde iplik oldu, mapusluk oldu.

Toprak kaplarda; az suyla ıslatılıp macun gibi pişirilen sarı kehribar kubarları hazırlayan ustalar taklaya gelip hakkın rahmetine kavuştukça yenileri yetişmiyor efenim...

Jelatinin İcadından Önce (J- 1- Ö.) neyle basıyorlardı işi? Kâğıtla. Peki Aygazın İcadından Önce (A. 1. Ö.) Koç'un babası harman mı kalıyordu hayır. Mangalda pişiriyordu nane limon okaliptüs şekerini. Ama şimdi her şey var. Öyleyse neden Amerika'lı yavşaklar gibi ham ot içiyoruz marihuanna diye.

Ne mari ne Yuhanna, yaşasın Osmanlı işi plaka. Bir kültür ölüyor. Meclisteki üflenti beyler, size Antep'ten iyisi geliyor olabilir. Lütfen eski ustaları rahat bırakın, ölmeden önce işi öğretsinler. Bir baba kültür ölüyor, kültür bir bütündür, koalisyonla

183

yutulan löpürlü değil."

Bakarsanız sokakta esrar satışı vardır ama, eski gelenekler gittikçe zayıflamakta, esrar daha çok salt tüketilen bir madde olarak görülmekledir. Meşhur 12 Eylül tarihiyle birlikte esrarın elli gram olan içici toptan alımı, fiyatların yükselmesi nedeniyle yirmi beş grama düştükten sonra Güneydoğu Savaşı'nın etkisiyle kalitesi de epeyce düşmüştür. Ancak fiyatın artmasıyla fişek denilen klasik satış, artacağına yok olmuştur. Gerek plaka gerekse bir kaşıklık, üçte bir plakalık maddeyi içeren fişekler artık nadiren belli merkezlerin dışında hiç yok.

Esrar birçok bakımdan masum bir içki olmakla birlikle, eroin ticaretinde alışlırıcılık bakımından büyük öneme sahiptir. Fiyatı artırılıp ortadan çekildiğinde kapıdan giren hep eroin olmuştur. Yoksa içicilerin eroine dönmek gibi bir talepleri çoğu kez olmaz, ancak aynı alışveriş merkezlerinden çıkıyor olmaları ve aynı yasadışı yapıda barınıyor olmaları gerçeği krimonologla-rın ve sosyal düzenleyecilerin dikkatini çoğu kez çekrriiş, esrarın yasal laşmasına yol açacak bir neden yaratmıştır. Nedir ki eroini yasak edenler için, çok tüketilen esrarla çok ayrı bir madde olmasına karşın eroinin aynı yerde satıldığının dikkatini çekelim. Batı'da yasalar bir yana her çeşit ürününün ve kendinin satıldığı bir dünyada esrarı, eroinle aynı kefeye koyup değerlendirmek, ancak eroin satıcılarının yararına bir durumdur. Kısacası illegal bir satışı organize etmek olası olmadığından maddelerden birini yasalallaştırıp kontrol altında tutmak daha mantıklı görünmekledir. Uyuşturucu hakkında fazla bilgisi olmayan ya da eğilimli herkes için iki maddenin bir şekilde ayrı durmaları gereği açıktır.

Fazla derine inmeden şu ünlü esrar sigarası ve dalgasından söz edelim.

184

Esrar sarhoşluğu

Daha önce söz elliğimiz Mısır hidivliğinde bir çeşit narkotik polisliği yapmış Fransızca öğretmeni Muallim Şövalye Hasan Bahri esrar sarhoşluğunu eski deyimle dalgasını, yeni deyimle tribini ya da taklasını şöyle anlatıyor... Ancak esrar sarhoşu olmak için önce nefes almayı bilmek lazımdır. Nefes, Hasan Bah-ri'ye göre, kabaklan çekilen dumana derler. Onun demesine göre bugünlerde kullanılan "moruk" sözcüğü o zamanlardan gelmedir ve anlamı esrar sigarasından derin ve sıkı duman almak demektir. Dalgaya gelince bakalım Muallim Bey ne demiş?

"Dalga: evet dalga anlatılması lazım bir meçhuldür. Bir esrarkeş için gaye dalgaya düşmektir. Dalga nedir? Dalga işittiğiniz veehle bir bardak suyu Atlas Okyanusu (Bahr-ı muhil-i Atlası) gibi görmek ne de bildiğimiz su dalgası (lenıevücatı) değildir, fikrin sonsuz denizlere (umman-ı bi-payana) dalması ve var olan gerçeklerle (hakayık- ı mevcudad) ve eşya ile meşgul olmasıdır. Düşüncenin derinlik ve genişliği (Vus'at ve payanı) ise insanların bulunduğu -eğilim- düzeyine (seviyelerine) labi'dir."

işle şimdilerde trip denilen ve dışarıdan şizofreni tanısı koyduracak denli derin düşünmeler akarken, dış dünya hakkındaki çağrışımlar eğilim düzeyine göre daha çok parçalanır, sağlıklı ve

185

eğitimli beyin parçalanmayı toplayıp üretime geçebilir ancak parçalanıp toplanamama, konudan konuya laf salatası yapmak da şizofreni tanısı içine giren tanılardır. Ancak şizofren demek için asla yeterli değildir. Gerçi daha önce yine değindimiz gibi Mashar Osman sosyolojik altyapı ve inanışları göze almadığından esrar içenleri neredeyse zararlı gibi ele almış gibidir, tanılarından suçlama kokusu hiç eksik olmaz. Evet esrar sarhoşluğunda şizofrenik bir yan vardır ama duyuların bu değişikliği içen tarafından algılanır, farklılığın ayırdındadır, bilinçlidir, psikozdaki gibi bir karıştırma ve gerçekten uzaklaşma haline geçme yoktur. Hal böyle olunca, içen kendi vücudunun ayrımında olduğunu düşünür, esrarın birçok etkisi meditasyonla aynıdır ve meditasyonla birlikte etkiler örtüşür. Şizofreni tanısında önemli rol oynayan disossasyon, yani çağrışım kopuklukları olsa da bu patolojik düzeyde değildir ve sonuca bağlanır. Yani anlatılan kopuk kopuk başlasa da sonuca şaşırtıcı biçimde bağlanabilir, Hasan Bahri'nin dediği gibi sorhoşlukta çağrışım kopukluğunun sonuca ulaşması içenin "kültürel ve zekâ düzeyiyle bilgi birikimine" bağlıdır. Belki budistlerin kullanım nedenlerinin arasında da aynı nedenler vardır. Dış dünyanın farkındalığı ve vücudun algı değişikliklerini duyumsayarak, aynı zamanda psi-koaktif yapısıyla, esrar kullanıcısı halinden hoşnuttur. Bazı alkolikler ve eroinmanların bağımlılık tedavisinde işe yaradığı görülmüştür.

Şimdi tüm bunları söylerken olayın suç ve ceza yanına bakmadan, Demokles'in çocuklarına, krimonologların dediğine bakalım; hem de günümüzden kırk yıl öncesine...

1- Esrar, diğer uyuşturucu maddeler gibi, bedeni bir zorunluluk getirmez, yoksunluk nöbeti yoktur.

2- Esrar, suça sebep olmaz.

3- Deliliğe veya beyin afetlerine neden olmaz.

186

4- Cinsel etkinlikleri tahrik etmez.

5- Halkın sahip olduğu inancın aksine olarak, esrar cazband müzisyenlerinin kudretlerini artırmaz.

6r Bununla beraber, kullanılması kişiliği zedelediği ve realiteden kaçma için sağlam olmayan zararlı bir biçim oluşturduğu için esrardan vebadan kaçar gibi kaçmak lazımdır.

Tabbii ilk beş maddeyi söyledikten sonra altıncı maddeye gereksinim vardı. Nitekim Ahmet Şükrü Emet, Mazhar Osman'ın eski bir arkadaşı olarak ayağa kalkmış ilk beş maddeye katılmadığını ancak altıncı maddenin "pek yerinde" olduğuna dikkat çekmiştir.

Sözünü ettiğimiz belge 1956 yılında İstanbul Ûniversite-si'nde yapılan bir toplantının sonucunda yayınlanmıştır. Toplantıya katılanların arasında Uğur Alacakaptan, Sülhi Dönmezer, Rahmi Duman, Cahit Tanyol gibi çeşitli bilim dallarından öğretim üyeleri vardır.

Eski hocaların bir kısmı da Mazhar Osman'ın tüm etkisine karşın o zamanlar esrar ucuz ve yaygın kullanılmasına karşın daha anlayışlı ve hoşgörülüdürler. Onları ABD'nin şu söylemleri de etkilemiştir. (Nevvyork Tıp Akademisi'nin Newyork Belediyesine verdiği rapordan)

a- Esrar kullanılması doğrudan doğruya mental ve fiziki çöküntüye yol açmaz.

b- Kronik esrar kullananlar ne zaman esrar içmeyi durduracaklarını bilmektedirler. Zira fazla doz, hoş tesiri daima hoş olmayan bir hale çevirmektedir.

c- Her ne kadar basit bir psişik itiyad tevlid ederse de ciddi belirtileri olan abstinans (ilaç açlığı) sendromu meydana getirmemektedir. Şu halde kolaylıkla vazgeçilmesi mümkündür.

d- Şimdiye kadar esrar yüzünden herhangi bir ölüme rastlanmamıştır.

187

e- Esrar kullanılması ile seksüel akt ve kriminal davranışlar arasında bağlantı kurulamamıştır.

f- Esrar delikanlılık caniliğine sebep olmamaktadır. Fakat cani yaradılışlı çocuklar arasında yaşayış şekilleri ve muhitleri sebebiyle esrar kullananlara sık rastlanmakladır (Uyuşturucu Maddeler Sorunu, Hastürk Yayınları, 1972)

Eski tanımlamalara dikkat edilirse sürekli olarak, kullanılan maddelerin bir sonuç değil sebep olduğu üzerinde durulmuştur. Uyuşturucu bağımlılıklarının ve kullanımın bir sonuç olduğunu kabul etmek ise sosyal olarak devlete ve sosyal uygulamacılara yük getiren, insan haklan, bireysel özgürlükler gibi kavramları devreye sokan ağır işlerdir.

Esrar, eroinle karşılaştırılamayacak özelliklere sahip olmasına karşın kendine özgü bir yasal yapısı ve toplumsal direnci vardır. Ancak red edilemez ki ülkemizde kültürel anlamda binlerce yıldır tüketilmekte ve belli yörelerde halk arasında kullanımı doğal karşılanmakladır.

Esrarın da çok eski bir tarih vardır, konuyla direkt bir ilişkisi olmayan sakalda da çağlara göre anlayışlar değişmiştir. Bir başka deyişle uyuşturucuya bakış çağlara göre değişmiştir. Milattan önce Roma devrinde kadınlara ibrik akıttıran sinekkaydı matruş suratlar 18. yüzyılda sakallı bir yüz olmasaydı, şansı kalmazdı. 16. yüzyılda sarhoş, baygın gözlü gözükmek önemliydi. Esrar da benzeri eğilimleri yaşamıştır. Yalnızca esrar ve sakal mı?.. Cinsellik anlayışları da yüzyıllara göre biçimler almışlardır. Balı'da Antik Yunan'da eşcinselliğin adı bile yokken Ortaçağ ve Yeniçağ Avrupasmda eşcinsellik tü kaka olmuş; buna karşın Osmanlı'da, Batı'da eşcinselliğin hor görüldüğü zamanlarda, eşcinsellik doğal bir yönelim olmuştur. Esrara yöneltilen eski suçlamalardan biri tüketiminin çok olduğu Osmanlı zamanında eşcinselliğin de aynı kesimde yaygın olması dolayısıyla esrar kul-

188

lananlar da azgınlık yaptığı için "seks doyumunu kaldırıyor, kullananlarda eşcinsellik de yaygındır" bile denilmiştir. Bu arada antik eczacılar tam tersini savunmuş, esrarın cinselliği öldürdüğünü öne sürmüştür. Esrar, Cumhuriyet tarihinin başından beri geleneksel olarak fakir içkisi olmanın aşağılanmasını yaşarken, Balı'nın Doğu ilgisi nedeniyle esen rüzgârla Türkiye'de de yelkenlerinin göğsünü şişirmiştir. Ancak esrarda ve uyuşturucuda yaklaşımlar ele alınırken, bilimsel çizginin devamlılığı ve sosyal çalışmaların zaman içinde temellerini oluşturacak "tarihi" bilgiler ve yaklaşımlar ele alınmıştır. Son yüzyılda toplumdan uzaklaştırıcı bir etkisi olduğu söylenir olmuştur ama, içe dönük yapıdaki insanların esrar kullandıkları da göz önüne alınmış mıdır. Politik olarak da esrar yasağı gerekli midir? Esrara karşı eskiden beri karşıt bir grup olmuştur. Politikaya sardırmış, ancak uyuşturucu hakkında kuşağınının düşüncelerine uyan Babaoğ-lu karşıt yanlardan Dioskorides'den şöyle bir alıntı yapar, "farmakolojisi olan eski üstad, esrarı anüafrodizyak olarak tanımlar ve bu etki günümüz etkilerine uyuyor" der.

Aslında 1957 Kollokyumu'nda da "cinsel gücü artırıcı değildir" denildiğine göre bu konuda da bir şüphe vardır. Cinsel konuda kaygıları olan kişiliklerde çağrışım kopuklukları yarattığı için bazı kişilik yapılarında böyle bir şey yani "antiafrodizyak-lık" geçerli olabilir. Kaşar üflcnliler (esrarkeşler) yeni tanıştıkları sevgililerine asla esrar içirmezler, çünkü ilk öföri etkisinin olumsuz olduğu gibi genel bir inanış vardır. Heyecan duyulan cinsel birliktelikler için alkol ya da afyon geleneksel içkilerdir, bu anlamda Dioskorides haklıdır. Esrarın fizik etkilerinin başında taşıkardi olduğunu belirten Babaoğlu'na ek olarak söyleyebileceğimiz, ham esrarın yani kenevir yaprağının taşikardi yaptığıdır, bunun dışında doktorumuz şöyle tanımlar esrar sarhoşluğunu;

189

"Cannabisin fizik etkilerinin başında konjoktiva damarların-nın dilalasyonu, yani gözlerin kızarması gelir. Bununla birlikte hafif bir taşikardi de olur. Daha yüksek dozlarda ortostatik, yani ayağa kalkmakla ortaya çıkan bir hipertansiyon olur. İştahın artması ve ağız kuruluğu da genel etkilerdendir. "

Tansiyon yükselmesine lafımız yok, hatta ayaklarını altına alıp oturanlarda tansiyon düşmesi ve hareketsizliken oluşan uyuşma nedeniyle ayağını kaybetme öyküsü çok anlatılagelmiş-tir. Gerçekten ağız kuruluğu yaptığı doğrudur, bu nedenle polis aramalarında esrar içenler için tükürük deneyi yapılır, esrar sar-hoşluğundaki üflentinin ağzından tek damla tükrük çıkmaz ama o bunun tedbirini limonlu cin içerek almış hem ağzını alkol kokutmuş hemde tükrük azalmasına anlam vermiştir. Çünkü alkolde de ağız kuruması vardır. Bazı kaynaklarda söz edilen üşüme etkisi de özellikle kışları hissedilir. Eroin kullananlar ateşten yanarken esrar içenlerde bir üşüme olur, kan şekeri düşer. Açlık meselesine gelince, iyi esrar bir iki saat sonra deliler gibi bir iştah açılmasına neden olur. Tatlı, tuzlu ne varsa yedir-lir.

Esrarın iyisi nedir denilince birçok üflenti için ortaya çıkan büyük bir tartışma başlar. Hangisi iyidir?.. Adapazarı otu mu, Lübnan esrarı mı, Diyarbakır esrarı mı? Kırmızı renkli Lübnan esrarı epeydir büyük şehirlerde kendini göstermese de, sınır illerinde zaman zaman ve ucuz olarak bulunur, çünkü Güneydoğu halkı sevmez. Genelde esrarseverler, yerli yeşil Türk esrarını, Bursa'nın Orhangazi, Gaziantep'in meşhur Nizip esrarını arar durur. Esrarda her zaman söz edilen bir elek ölçütü, iyiliği ölçmekle kullanılır. Eski keşlerin cuk dediği macun şeklinde pişirilen esrar iyi kaliteden, yani ince elekli olanından yapılır, iyi esrar reçinesi dolayısıyla birbirine yapışık su vermeden de kendi kendini tutan, hint kınası rengine yakın, bazen açık sarı, bazen

190

yeşil bir tozdur. Dişil yapraklar toplandıktan sonra amerikan bezinden çadır odalar içinde dövülür ve elekten geçirilerek bir çeşit fermentosyona uğratılır. Esrar köklerini evlerinde yetiştirenler her ne kadar artık internetten her ayrıntıyı öğrenebiliyorsa da gelenekçiler, kökleri şekerli suda bir gün bekletmeyi akıl ederler. Yoğun su, esrarın içinde etkin madde olan tetrahidro-connibol maddesini yapraklara doğru iter ve böylece "büyük" bir kayıptan kurtulunmuş olur. Gelenekte saplar başaşağı asılarak havada kurutulur, amaç yine etkin maddenin yapraklara doğru ilerlemesidir. Üst yapraklar daha fazla etkin madde içerdiği için her zaman daha kıymetlidir.

Kötü esrar ise mis gibi kokmasına karşın buğday kepeği gibi pul puldur. Ancak basma işlemi sırasında suyu biraz fazla verilerek, üstünde hoplanarak parçalanmaması sağlanabilir. Doğal olarak etkisi de zayıftır. Esrara tokat atanlar, yani esrar parası alıp yerine başka bir şey vermek isteyenler ya mis gibi kokan, ancak hiç etkisi olmayan erkek esrarı ya da hint kınasını kullanırlar. Doğal olarak hini kınasının da etkisi yoktur, ancak kokusu da hini kınasıdır. Bu nedenle şüpheye yer vermeyecek derecede kınadır. Erkek esrar katkıda kullanılır, arasına birazcık da hint kınası katarak mal çoğaltılır.

191

İstanbul'da esrar

istanbul'da esrarın çok içildiğiyle öğünen semtdaşlar vardır. Ancak bu tabloya bakınca neredeyse her semtin esrar içicisi olduğu gerçeği gözükür.

Avcılar, 70'li yıllardan beri elli gramdan aşağı satmayan ancak iyi esrar salan torbacıların semti olarak bilinir. Daha sonra Almanya'da çalışmış ailelerin, "Almancı" çocuklarının büyümesiyle eroinman nüfusun önemli temsilcileri oluşmuştur.

Bakırköy, yıllardır uyuşturucu suçlarında bir numarayı bırakmamıştır. Uyuşturucu konusunda bir alı küllür oluşmuştur. Yine Avcılar'dan sonra eroinman nüfusu halın sayılacak boyutlardadır. Bakırköy'ün idari yapısının parçalanmasıyla ortaya çıkan Bağcılar, Esenler yine Bakırköy içinde sayılan Osmaniye eroinman nüfuslarıyla Bakırköy'ün arkasından gelirler.

Cihangir, bitirimleri dolayısıyla esrar konusunda namlı adıyla Pera'nın, yani Beyoğlu'nun sağ desteğindedir. Pera'nın önü arkası kalelerle doludur zaten. Pera, sol yanı Tarlabaşı, Do-lapdere'nin allı ve üstü Kurtuluş, Haliç kıyısından Kasımpaşa ve sırtlarından Hacıhüsrev'in göbeğindedir, Boğaz tarafına doğru Galatasaray'ın, altı Tophane'nin adını anmayanın dili kopar. Yakın zamana kadar Kılıç Ali Paşa Hamamı'nda esrar muhabbetlc-

192

ri dönmüştür. Tophane'nin çingeneleri ve halkı dandik, papik gibi sözcükleri doğurmuş, Osmanlı esrar kullanma biçimini çağrıştıran ayrı bir tarza ve İstanbul uyuşturucu jargonuna imza atmışlardır.

Şimdilerin Gültepesi ve Mecidiyeköy adı henüz çıkmamışsa da Boğaz'ın başındaki en büyük alışveriş merkezidir.

Sahilden gidince Cankurtaran ve Sultanahmet, Türkiye'de Balı tarzı içimin merkezi semtlerindendir. Sultanahmet'in lojistik ana desteği Cankurtaran'dır. Hippi tarzı içiş, örneğin trip gibi bir terim buradan yayılmıştır. Yıllar içinde içici nüfusun Be-yoğlu'na çıkmasıyla eski önemini yitirmiş gibi gözükse de yerli halkından içeni çoktur.

Kumkapı daha çok alkollü lokantalarıyla bilinse de en güzel esrarın satıldığı semtlerden biridir.

Kocamuslafapaşa içici ve satıcı nüfusu açısından Beyoğlu, Bakırköy ve Avcılar'dan sonra gelen eski ve köklü bir semttir. Si-livrikapı'ya kadar borusu öter.

Sahilden gidince Zeylinburnu nasıl anılmaz?

Fatih, Yavuzselim ve Karagümrük, Edirnekapı gibi Haliç sırlı semtler de sıkı delikanlı, gündüz külahlı, gece silahlı, İstanbul efendisi kokan semtlerdir. Edirnekapı Hamamı yine yakın zamanlara kadar kurnabaşı sigara âlemlerinin yaşandığı bir hamamdır. Balal da sahil desteğiyle sırttaki semtlerden hiç geri kalmaz

Kadıköy'de Yeldeğirmeni ve Boğaz'a doğru Üsküdar, Anadolu'nun Tophanesi Selamsız, Anadolu yakasının ana bitirim desteğini atarlar. Ümraniye ve Dudullu, Üsküdar desleğindedir.

Anadolu yakasının bitirim içicisi hep boğaz ve tepelerde kalır. Sahil tarafında ise, içiciler genelde Avrupa yakasındaki dostlardan destek alırlar.

Şöyle genel bir bakışla bile İstanbul'da esrar ve eroin altyapı-

193

larının kurulduğu gerçeği vardır ki, kimse kendini uyuşturucu bitti diye aldatamaz. Özellikle eroin fırtınaları yıllardır üç beş senelik aralarla gelir ve bağımlılık altyapısı oluşmuş kesimden kurbanlarını alır gider.

194

Esrar yasağının anlamsızlığı ve Yeşilay

Esrar yasağının anlamsızlığı da budur zaten. Esrar içicisi bunca çoğalmışken yasak en başta iki bakımdan anlamsızdır.

Birincisi, toplum vicdanı dile gelip, üflenliler kendilerini "biz suçluyuz" diye ihbar etseler, adliyeler kilitlenir.

İkincisi, devlet bakımından kolaycı ve sorumsuzluk çağrıştıran yanıdır; madem esrar zararlı olduğu için yasaktır ya bu zararla sağlık ve eğitim kurumlarıyla; örneğin Yeşilay gibi bir kurumun çatısı ve kanatları altında sosyal ve sorumlu olarak uğraşılır ya da tek gözle yasak edip tek gözle "takılın" denilir. Bu yasaklama insan sağlığına verilen önem bakımından utançtır. Eğer iddia edildiği biçiminde esrar zararlıysa, bu zararı denetim altına almak gerekir. İnsanlar esrar ve eroinin zararlarından koru-nabilmek için akıl hastanelerine gitmek zorunda değildir. Esrar ya da eroin kullandığını söyleyerek dahili bir muayeneden geçme hakkına yasal olarak sahip olmalıdır. Diğer yandan över dozda bir canki hastadır ve onu hastanede iyileştirmek isleyenlerin tutuklanması korkunçtur. En başta kullanıcıyı bağımlı olsun olmasın, akıl hastası yerine koymak, uyuşturucu kullanan insanları her şart altında akıl hastanesine kapatmak ise korkunç, alaca karanlık çağrışımlı bir yaklaşımdır.

195

Dispanserleri ve sağlık ocakları, halta danışma birimleri ve muayenehaneleriyle bir Yeşilay'ı özleminin tam zamanıdır, Yeşilay denildiğinde nedense sigara, içki ve uyuşturucuya karşı gelen, bağımlı düşmanı, ne olduğu belirsiz bir kurum oluştu anık insanların kafasında. Oysa Kızılay insanların ana yaşam koşullarını can varlıklarını korurken, doğal ya da psikolojik felaketlerde ruh sağlığı ve eğitim de Yeşilay'ın görevi olarak düşünülür. Söz gelimi deprem sonucunda oluşabilecek psikolojik arazların sonuçlarını giderebilecek adres Yeşilay'dır. Uyuşturucu ve madde bağımlılığı da, eğilim altyapısı ve sosyal hizmet desteğiyle sağlık denetimi vermesi gerekliğinden Yeşilay'ın görevi olmalıdır. Diğer yandan cinsel konuda gençlerin bedenlerini tanıyabilecek bilgilendirmeye dahi gidebilecek, ailenin ruh sağlığını koruma gereği uyuşturucu bağımlılığına karşı mücadelenin de gereğidir. Dolayısıyla aile danışma sorunlarına yardım edecek eğitim ve sağlığın keşişliği her yerde eğitimsel rehberlikle psikosos-yal çerçeve içinde sağlıkçılar desteğinde, eğitimsel rehberlik yapması gereken devlet kökenli bir kurumdur. Bu anlayış içinde '99 Marmara Depremi'nde, sosyal hizmet psikolojik bilgilendirme ve endişeyi giderme çalışmalarını yapması gereken kurum Yeşilay'dı. Doğanın zararlarını ve felaketlerini Kızılay, ekonomi politikayla sağlıksız eğitim yapısının toplumdaki zararlarını giderecek kurumun da adı Yeşilay olmalıdır. Anofel sineklerini sıtmaya yol açlığı için gıyabi tutuklama kararıyla arayaını-yorsak, esrar yasağıyla da halka verilen zararı azallamayız. Esrar yasağının kalkmaması, böylece eroin bağımlılığına (iddia edildiği gibi) yol açması da engellenir, çünkü eroin başka bir noktadadır. İşte burada görev, yasağın kalkmasıyla Yeşilay'ın güzel omuzlarına biner ama okullar olmasa Eğilim Bakanlığı'nın güzel olması gibi uyuşturucu yasak olunca Yeşilaycılıkda mükemmel olur.

196

çocuklar ve uyuşturucu yaşantısı

Uyuşturucu kullananların hepsini yaşamlarından vazgeçmiş "hayatı kaymış" insanlar olarak düşünmenin çok doğru olmayacağı bir gerçektir. Birçok esrar tüketicisi iş ve aile yaşamını normal olarak sürdürür, tıpkı aile yaşamını altüst etmeden içki kullananlar gibi. Bağımlıların madde tüketimi aileleri için çoğu kez evde ölümcül bir hasta var havası yaralın Tabii bu durumdan en çok etkilenen çocuklardır. Çoğu kez çocukların yanında esrar içmek düşündürücü bir eğitimsel sorundur. Oysa içki içmek böyle değildir, çocuğun yanında içki içmenin eğitimsel olarak zararı düşündürmez. Ancak bağımlı alkol tüketimleri çocukları çok üzer. Ne ki yanında esrar içilen çocuklar çoğunlukla dışar-da konuşmazlar evlerinde doğal olarak hatla yanlarında tüketilen kendilerinin çoğu kez dumanaltı olup etkilendiği bu maddeden kimseye söz etmezler. Birçok çocuk evlerindeki esrar sohbetlerinden hoşnuttur. Babaları satıcı olmadıkça, evde bir tehlike sezinlemezler. Satıcı çocukları ise evlerinin geçiminin bu maddeden olduğunu bilip ağızlarını kapatırlar. Bizim burada üstünde durduğumuz nokta, aile kullanımının çocuğa ileriki olası kullanımlarda bir model olması ve düzenli kullanma yanıyla da bir ölçü olmasıdır. Hiçbir alkolik ya da madde bağımlısının

197

evinde çocuğun yanında kullanmanın sakıncası tek başına düşünülemez, çünkü evde büyük olasılık maddi sorunların yanında suçla ilgili çalışmalar da olacaktır. Bağımlı ortamların içinde bulunan çocukların huzurlu yaşamayacakları bir gerçektir. Ne denli düzenli kullanılırsa kullanılsın, çocuğa eroin kulanmayı göstermek çok doğru değildir. Çünkü küçük yaşlardaki taklit isteği, bu durumda, över doz riskini beraberinde getirir. Özellikle bebeklerin bulunduğu yerlerde eroin ve kokainin ortada kalması büyük bir problemdir. Ağzıyla her şeyi yoklayan her şeyi ağzına atan çocukların bulunduğu ortamlarda her an istenmeyen bir ölüm olabilir. Bu noktada çocuk aileden alınmalı mı, sorusu akla gelebilir. Yine de aile ne denli bağımlı olursa olsun, çocuk sosyal hizmetler desteğinde olması gereken ailenin içinde kalmalıdır. Kaldı ki çocukların yanında sigara tüketiminin söz ge-limi esrar tüketimiyle benzer olduğu da bir gerçektir. Yine de dumana dayalı esrar ve eroin tüketimlerinin çocukların bulunduğu ortamlarda yapılması risklidir. Bu konularda bağımlı aile-rin çocuklarının sağlık denetimlerinden geçmesi gereklidir. Doğal olarak sağlık denetimleri hiçbir zaman yasaklamaların olduğu bir ülkede yapılamaz. Sevgili Yeşilay'ın görevlerinden biri de kullanıcıları çocuklarına karşı önlem almaya ilecek bilgilerdir. Bu anlamda bağımlıların en az iki üç misli bir çocuk nüfusu küçük yaşlarda riskle karşı karşıyadır, bu da yasaklamanın altında yatan sorun buzdağının büyüklüğünü ve korkunçluğunu gösterir.

198

Tiner ve uçucular

Selülozik tiner yaklaşık 20 yıldır sokaktaki çocuklarımıza bulaşmış kara bir büyüdür. Sokakta yaşayan çocuklarımız ülkemizdeki sokak eğilimi terminolojisinin gelişmesine neden olmuştur. Tüm dünyada alkol ve eroinin önderlik elliği sokak yaşamını bizde liner başlatmıştır. Aslına bakılırsa, daha önce söz edildiği gibi Reşat Saka 1940'larda sokakta çocukların eroin kullandığını belirtmiştir. Ancak o zamanlar da sokak eğilimi yapılmamıştır. Sokak çocuklarının Sokak Çocukları Derneği ile başlayan yeniden eğitimi ve barındırması çalışması günahıyla, sevabıyla bir ilktir ve uyuşturucu çalışmalarına zemin olmuştur. Türkiye'de ilk kez sokak insanlarına yeniden eğitim olanağının verilmesi her şeyi çözdüğümüz anlamına gelmese de, önümüzde yararlanabileceğimiz bir örnek oluşturmuştur.

Devlete ait eğilim politikalarını, sivil toplum örgülü hareketleri yapınca genel pedagojik ilkeleri belirsiz olduğu için sokak insanlarına yardım çabasında genel eksikliklerin olması çok doğaldır. Temel ilkelerin eksikliği ve sivil loplurn örgütleri oldukları için derneklerin eğitim altyapısının belirsiz olması şaşırtıcı olmamalıdır. Devletin eğitim boşluğunu sivil toplum örgütlerinin doldurması her zaman doğru olmayabilir. Devlet de pası si-

199

vil toplum örgütlerine alarak sorumluluktan kurtulamaz, çünkü ana görevi halkının eğitimi ve sağlığıdır. Halk yasalara uymak zorunda olduğu kadar uygulayacağı eğitim ilkelerini de belirlemiş olmalıdır. Devlet, sivil toplum örgütlerine eğitimsel olarak yardım ve rehberlik etmedikçe de sorunlar büyüdüğünde, çözüm birçok insanın, ailenin yaşantısına mal olmuş, nice üzüntüler çekilmiş olacaktır. Doğal olarak toplumun eğitim konusunda kafasının karışık olması, sivil toplum örgütlerinin sosyal eğitim konusundaki çalışmalarını "balık tutmayı öğretmekten çok hazır balık vermek durumuna" dönüştürmüştür. Son yıllarda spor, sanat, kültür konuları dahil olmak üzere genel eğitim politikalarının belirsizliğinden sokak eğilimi de payını aldı. Böylece sokak eğiliminde de insanlar sokak çocuklarını parasal olarak desteklemek ve çocuklara düzenli sistematik bir destek vermek yerine aşırı korumacı bir annenin yaptığı hastalıklı eğitimin sularına girdiler.

Söylenebilecek olumsuzluklar yanında, eroin gibi kuvvetli maddeler karşısında da uygulanabilecek ve sokak insanı kavramına yaklaşımı da sağlayan bir sokak deneyimi kazanıldı. Türkiye'de uyuşturucu kullanan insanlar sokak literatürüne göre sokaktaki insan (on the road) olup sokağın insanı haline yani bir çeşit homeless haline gelmemesi ise sosyolojik bir gerçektir. Uyuşturucu kullanan insanların aile yapısı ve eğitim düzeyi dışında, başlama ve kullanım nedenlerinin farklı olması onları sokaktaki "kafa"daşlarından ayırmıştır.

Tiner ve uçucu kullanarak sokakta yaşayan çocukların kişilik yapısı, bağımlının portresinde ve vesikalık fotoğrafındakinin aynıdır. Sokaktaki çocuk gerçeklen hemeni, şimdiyi ve geleceği hemen yanıbaşına görmek ister. Sokak onun için kötü eğitime ve anlayışa karşı bir alternatiftir. Kaldı ki sokak çocuklarına ve uyuşturucu bağımlılarına hizmet veren kesimlerde de çalışan

200

personelin çok kez uzman olmaması, yetişkinlerin aşırı koruyu-culuğuyla kısa süreli bakımları getirmiştir. Sokak çocuklarının kazanılması deneyiminde, "sokakçı" denilen sosyal çalışmacıların işlerinin genel hatları çizilmiş ve bir iş planı çıkmıştır. Ancak bu kez çocukların yeniden eğilim için alındığı evlerde meslek eğilimine dönük çalışmalar eksiktir. Kişilik geliştirme düzeyinde ise kendilerini sokak çocuğu olarak tanımlama gibi bir benlik kavramına sıkı sıkıya sarılmışlardır. Ülkemizde sosyal hizmet kurumlarıyla Milli Eğitim Bakanlığfnın koordineli çalışmamasının getirdiği eksikler her şeyden önce Milli Eğilim'in belirleyeceği temel altyapılar yaşama geçirilmeyince tüm bu çalışmalar, sokaktaki çöpü dağdaki çöplüğe taşımanın ölesine geçmemiştir. Sokak çocuklarıyla ilgili kurumlarda sokak eğitimcisi, sokaktaki yaşam destek planları ve uygulamaları, ev eğitimcisi ve izleme çalışmaları hâlâ belirli değildir. Sivil toplum örgütlerine para veren insanların bilgi düzeyine göre çalışmak aslında bir sokak çalışması değil örgütlü bir dilencilik çalışmasından öle değildir. Mal böyleyken sokakla üç beş bölgedeki beş yüz çocuk için kurulmuş örgütlenme, ağır uyuşturuculardan korkulduğu ve ağır uyuşturucu kullanan bağımlının eğilim düzeyiyle başe-dilemediği için atıl durumdadır.

201

Tiner ve bally kullananların psikolojisi

Tinerde tercih edilen markalar Aker, Pastel, Desen, Simtaş'lır; bir zamanların gözde markası Atlas arlık revaçta değildir. Üslü-bü ya da pamuklu bir beze dökülen tiner avuç içi sıcaklığın uçucu etkisiyle ağza çekilerek kullanılır. Sersemletici bir etkisi vardır, duyguları kütleştirir. Sokaktaki çocuğun tiner kullanım amacı da başka geliri olmayan tinercinin sinyal çekmede yar-dımcısıdır. Her bağımlı gibi sessiz, utangaç, mutsuz tinercimiz günlük giysilerinin üstüne sinyallik yırtık giysilerini geçirince ulanma duygusunu yok etmek için tinerden başka çaresi kalmaz. Tiner aynı zamanda onun soğuk kış gecelerinde yattığı sokakta tacizlerden ve saldırılardan korunmak için kullandığı silahıdır. Başı sıkıştığında bir mürekkep balığı gibi tineri hasmına fırlatıp üstüne kibritini ya da çakmağını alabilir. Ancak çoğu kez kendilerine zarar vermeyi tercih ederler. Birçok sokak çocuğunda yanık izi vardır. Ya tiner sarhoşluğunda farkında olmadan ellerinde bez varken sigara yakma girişiminde ya da ağır arabesk bir aşkta bilerek kendilerini yakarlar. Ateşle oynamak zalen en büyük tutkularıdır, ateş onların gece sıcağıdır. Yanıcı, parlayıcı, patlayıcı, kesici, delici aletlere bayılırlar. Ağır uyuşturucu henüz yeni bir gençlik kesimi oluşturan sokak tinercisinin eline geç-

202

memiştir ama küçük bir kıvılcım sokak insanımızı eroinman haline getirecek durumdadır. Henüz "roş"la idare eden sokak çocuğumuz eroine bulaştığında ya da bulaştırıldığında önü alınamayacak bir fırtınanın başlayacağı gibi bir gerçek ne yazık hâlâ reddedilmekte ön çalışmalar yapılmamakladır.

Dış güçlere olan nefretlerini kendilerine yönelttikleri için ergenlik çağına geldiklerinde kendilerini kesmeye başlarlar. İlginçtir, kendilerini kedinin elindeki ciğer gibi hırpalayan tinerci sokak çocukları ve tiner kullanıcıları, çoğu kez sağlık kontrollerinde küçük insülin enjektörlerinden bile ejderha görmüş gibi korkarlar. Sanki sokaklarda koca döner bıçaklarına meydan okuyanlar ve kendilerinden oluk oluk kan akıtanlar onlar değildir. Benzeri korkuları eroin bağımlıları da yaşayabilirler. En tehlikeli damarlarından iğne yapan cankiler küçük bir hamam böceği gördüklerinde kıyameti koparırlar. Sokak çocukları çöplerden topladıkları yiyecekleri kaldırıma döküp kendilerine ziyafet çekebilirler ama bir evde kendilerine ikram edilen tabakta leke varsa çıngar çıkartırlar.

Zaman zaman lineri bırakmaya karar verenler, devletin ya da sivil toplum örgütlerinin evlerine gittiğinde, temizlenme sürecinin başında, doymak bilmez bir enerjiyle yemek yerler ve bolca şeker tüketirler. Karşılaştırıldığında eroin bağımlılarında da benzerlik vardır, çünkü cankiye göre hastalık, iştah yapar. Ancak bazı ağır bağımlılar hastalık yani kriz sırasında da yemek yiyemez, yediklerini çıkarırlar bu tip bağımlılarda serum kullanılır. Sekiz şekerli çayını yudumlayarak temizlenen linerci ve eroinman, kişilikleri dışında tatlılar ve damak tadı konusunda da benzeşirler. Azla yetinmeyi bilmemeleri ve ihtirasları ortak özellikleridir. On kişi bir arada yalan sokak çocukları ve insanlarına ev tutmak isteseniz, öyle tek odalı bir evin onlara yeterli olmayacağını görürsünüz. On kişi bir odada yalar ama tek odalı bir

203

stüdyo evde her türlü lüksü olsa bile yaşamazlar, köşk tutsanız bir sorun bulurlar. "Dilenciye hıyar vermişler eğri diye beğenmemiş" sözünün boş yere çıkmadığını bağımlılara yardım ederken anlamanız olasıdır. Hiçbir canki sıradan bir işle yetinmez, bir numara olmayacağı bir işle çalışmaz

Tinercilerin şaşırtıcı politik özellikleri vardır. Protestan kilisesi sokak çocukları için büyük çabalar harcadıkları halde sıkı müslümanlardır. Aynı zamanda sokak çocuklarının büyük çoğunluğunda devleti simgelediği için Atatürk düşmanlığı vardır. Son zamanlarda yaşlan büyük olanlar küpe takıp rakırlara özenince birtakım huylan değişmeye başlamıştır. Eskiden ülkücülere yakın olan sokak çocukları şimdi sol eğilimlere daha yakındır. Ancak bu değişim yine sokağa doğru gelen eroinin ayak seslerini işaret etmekledir, çünkü siyasal eğilimlerinin altı boş, kendileri de rehbersizdir.

Yaşlan kaç olursa olsun içlerindeki anne özlemi bir türlü dinmemiştir, "anneli" şarkılara bayılırlar, polisten çok korkarlar. Hayvanlarla ilişkileri özellikle köpeklerle olan bağları ise dikkat çekici derecede iyidir.

Bally kullanan tiner bağımlıları ise kendilerini emniyete almak için çoğunlukla en az iki kişi iken bu kimyasalı denerler. Hallusinojen olup sanrılara neden olan Bally'den kaçsalar da zaman zaman bayramlıklarını (sözde arada bir kullanılan bit) yapmaktan kendilerini alamazlar. Bu nedenle tramvayların tren yollarının altında kalan arkadaşlarını anımsayıp tehlikeli caddelerde kullanımdan kaçınırlar ancak kaçınmayanları da vardır ve ne yazık fazla yaşamazlar. Şimdilerde ana caddelerde görünmeleri dış dünyaya karşı ayıp olduğundan, merkezlerden sürülen ilk sokak insanı nüfusumuz yardımdan çok baskıyla yaşayıp gitmektedir. Hastane tedavisi sırasında küçük çocukların, büyüklerin ya da ağır bağımlıların bulunduğu Amatem'de tedavi gör-

204

mesi, eroinden geçim yolunu öğrenmeleri için onlara rehber olmakladır. Çocuklarımız için daha eğitimli sivil örgütlere gitmemiz zaman alacak ını bilinmez ama bağımlıların eğilimine yeni başladığımız ve dünya standartlarına göre çok geri olduğumuz bir gerçektir; ancak yeni başlasak da, başarı düzeyimizin küçümsenemeyeceği de bir gerçektir.

205

İçindekiler

Önsöz................................................................................ 5

Duyularımızla Oynarken................................................... 15

Uyum, Uyuşukluk, Uyuşma.............................................. 17

Yönelim ve Eğilimde Uyuşturucu Bağımlılığına Bakış..... 20

Yasak mı, Perdeleme mi?................................................... 22

İnsanda Kaliteyi Artırmak................................................. 24

Bahçedeki Kuyu Kapatılabilir mi?..................................... 29

Bağımlının Vesikalık Fotoğrafı.......................................... 31

Bağımlının Portresi............................................................ 36

Kişilik Oluşurken.............................................................. 49

Uyuşturucu ve Kişilik....................................................... 55

Ben Çabuk Alışırım........................................................... 59

Esrar ve Eroinde Alı Kültür.............................................. 62

Ve Ejderha......................................................................... 70

Eroin Saati......................................................................... 74

Eroinin Psikolojik Etkisi................................................... 77

Anne ve Bebek Bağımlıların Durumu............................... 83

Eroin Alışverişi (Eyç Aksolası)......................................... 85

Para Bulma Yolları............................................................. 89

Torbacının Bir Günlüğü.................................................... 93

Eroin Bağımlılığı Başlangıcı ve Yaygın Eğitim.................. 96

Yoksunluk ve Sonrası........................................................ 100

207

Bağımlı ve Aile İlişkisi.................................................,..... 105

Burun Tava........................................................................ 113

Över Doz ve Altın Vuruş................................................... 116

Zula................................................................................... 118

Shake(Şeyk)...................................................................... 120

Enjektör............................................................................. 121

Enjektör Nasıl Kullanılır?................................................. 126

Cilt Altı Cildi Korur mu?.................................................. 132

Kaydırak............................................................................ 135

Koreks.........................................................................'.......136

Eroin Yoksunluğu.............................................................. 137

Amatem'in Eroinman Azaltma ya da

"Zarar Azaltma" Önerisi.................................................... 140

Öldüren Zarar Azaltma Programı...................................... 144

Zararın Azaltılmasında Basamaklar................................... 148

Ağır Uyuşturucular ve Yasaklan....................................... 151

Yasaklar.............................................................................. 155

Hapçılık ya da Papikçilik ve Hap Geleneği Üstüne.......... 159

Kocakarı ilaçları................................................................ 163

Afyon................................................................................ 165

Kokain............................................................................... 170

Esrar.................................................................................. 174

Esrarın Kullanım Biçimleri ve Alışverişi........................... 177

Faca................................................................................... 182

Esrar ve Aksotası............................................................... 183

Esrar Sarhoşluğu............................................................... 185

İstanbul'da Esrar................................................................ 192

Esrar Yasağının Anlamsızlığı ve Yeşilay............................ 195

Çocuklar ve Uyuşturucu Yaşantısı.................................... 197

Tiner ve Uçucular.............................................................. 199

Tiner ve Bally Kullananların Psikolojisi............................ 202

208

Taklamakan Uyuşturucu Madde Kullanma (!) Kılavuzu

16 Nisan 2011 Cumartesi

Taklamakan Utuşturucu Madde Kullanma (!) Kılavuzu (tek parça)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder